ନ ପ୍ରାଯଶସ୍ତପସ୍ଵ୍ଯେଷ କ୍ଵ ତପଃ କ୍ଵାସ୍ତ୍ରଧାରଣମ୍
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କେଉଁଠି ତପ, କେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର ଦକ୍ଷତା?
ଅସୌ ନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ଯାତ୍କୃତପାଣିଗ୍ରହ ସ୍ଥିତିଃ 4.2.87.
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁହାଯିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି।
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋ ଵେଦୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯମୁମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ଷତାତ୍ସଂତ୍ରାଣନାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ତତ୍କ୍ଵାସ୍ମିନ୍ପ୍ରଲଯପ୍ରିଯେ
ଘାୟଲମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯେଉଁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାମ ହେଇଛି, ଏଠି ତାହା କେଉଁଠି, ଏହି ସବୁ ଧ୍ଵଂସକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରେ?
ଶୂଦ୍ରୋପି ନ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଯୋ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାଗମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ପବିତ୍ର ଦାଗା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଜ୍ଞାଯେତ ସ୍ଥାଣୁଃ ପ୍ରକୃତିଵର୍ଜିତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବାଯାଏ; ଯିଏ ନିର୍ଜୀବ, ସେ ସ୍ୱଭାବହୀନ।
ଯୋଷାପି ନ ଭଵେଦେଷ ଯତୋସୌ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାନନଃ
ସେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦାଢି ଓ ଗୋପାଳରେ ଶୋଭିତ।
ବାଲୋପି ନ ଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋଽଯଂ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ସେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବହୁ ବର୍ଷର।
ଅତୋ ଯୁଵତ୍ଵଂ ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ନୂନଂ ଚିରଂତନେ
ଏହିପରି, ଯୁବକ ହେବା ଆଶା କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁରାତନ ହେବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ସଂହରେତ୍ପ୍ରାଂତେ ତଥାପି ଚ ନ ପାତକୀ
ସେ ଯଦିଓ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ପାପୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅହୋ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଜଟିଲସ୍ଯାଦ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ 4.2.87.
ହାଁ, ଏହି ଜଟାଧାରୀଙ୍କର ଏତେ ବଡ଼ ସାହସ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ଦେଖିଲି।
ଏଵଂଭୂତା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ମାତାପିତୃଵିଵର୍ଜିତାଃ
ମାଆ ବାପା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଭଳି ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚାରିଣୋଽନାଥାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵାଭିମାନିନଃ
ଏମିତି ଅନାଥମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସବୁଠି ଗର୍ବ କରନ୍ତି।
ଜାମାତୄଣାଂ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂ ପ୍ରାଯଶୋ ଗର୍ଵଭାଜନମ୍
ଜାମାତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି, ସାଧାରଣତଃ ଗର୍ବର କାରଣ।
ଦ୍ଵିଜରାଜଃ ସ ଗର୍ଵିଷ୍ଠୋ ରୋହିଣୀପ୍ରେମନିର୍ଭରଃ
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ବହୁତ ଗର୍ବିତ ଓ ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଆ।
ଅସ୍ଯାହଂ ଗର୍ଵସର୍ଵସ୍ଵଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯେଵ ଶୂଲିନଃ
ମୁଁ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗର୍ବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନେଇ ନେବି।
ତଥାସ୍ଯାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ମାନହାନିଂ ଚ ସର୍ଵତଃ
ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଦର ହରାଇବେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵଭଵନଂ ଦେଵାନାଜୁହାଵ ସଵାସଵାନ୍
ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଭଵଂତୁ ଯଜ୍ଞସଂଭାରାନାନଯଂତୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ ।
ମହାକ୍ରତୂପଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷମେଵ ଚ
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଦର୍ଶକ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଅତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ନେଇଆସନ୍ତୁ ।
ପ୍ରାଵର୍ତତ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମହାଧ୍ଵରଃ 4.2.87.
ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଅନୀଶ୍ଵରାଂସ୍ତତୋ ଵେଧା ଵ୍ଯାଜଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, ଏକ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ସମାଯାତାନ୍ସତୀଶ୍ଵରଵିଵର୍ଜିତାନ୍
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଓ ସତୀ ବିନା ଥିଲେ ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ହି ଶୁଭୋଦର୍କମିଚ୍ଛନ୍ପ୍ରୋଵାଚ ଚେତି ଵୈ ଦଧୀଚିରୁଵାଚ
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଭଲ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ଦଧୀଚି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ନ ଚାସ୍ତି ତଵ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ କ୍ଵାପି କସ୍ଯାପି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତୁମର କୌଣସି କାମରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ।
ନ ତାଦୃଙ୍ନେଦସି ପ୍ରାଯଃ କ୍ଵାପି ଜ୍ଞାତୋ ମହାମତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ସାଧାରଣତଃ ଏପରି କାମ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ ।
କର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚେତ୍ତଦାକାର୍ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚେତ୍ସଂପତ୍ତି ରୀଦୃଶୀ
ଯଦି କିଛି କରିବା ଦରକାର, ତେବେ ଏହା କର; ଯଦି ଏପରି ସମୃଦ୍ଧି ହେବ ।
ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ସର୍ଵେ ମଂତ୍ରା ଵୈ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯଜ୍ଞପୁମାନସୌ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଚୈଷ ଭୃଗୁର୍ଵୈ କର୍ମକାଂଡଵିତ୍
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଏଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ଭୃଗୁ କର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ।
ଅଯଂ ପୂଷା ଭଗସ୍ତ୍ଵେଷ ଇଯଂ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ
ଏଠି ପୂଷା, ଏଠି ଭଗ, ଏଉଁ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଛନ୍ତି ।
ତ୍ଵଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଶୁଭାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵ୍ଯା ଚ ଶତରୂପଯା
ତୁମେ ଶୁଭ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଛ, ଏବଂ ଶତରୂପା ଦେବୀ ସହିତ ।