ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ଚ ଧର୍ମେଷୁ କଚ୍ଚିଦ୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି?
ଧୂର୍ଜଟିଃ ପରିପୃଛ୍ଯେତି ହୃଷ୍ଟଂ ଵୈକୁଂଠନାଯକମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚାପି ପପ୍ରଚ୍ଛ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜଃ ସମେଧତେ ।। 4.2.87.
ଧୂର୍ଜଟି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବୈକୁଣ୍ଠନାୟକଙ୍କୁ ଓ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।
ସତ୍ଯମସ୍ଖଲିତଂ କଚ୍ଚିଦସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଂଡପେ
ତିନି ଲୋକର ସଭାରେ ନିର୍ମଳ ସତ୍ୟ ବସିଛି କି?
ଇଂଦ୍ରାଦଯଃ ସୁରାଃ କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ପୁରେଷ୍ଵହୋ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି କି?
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପରିପୃଚ୍ଛଯେଶଃ ସର୍ଵାନିତ୍ଥଂ କୃତାଦରାନ୍
ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜାଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦେଵଃ ସୌଧଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଧ୍ଯେ ମାର୍ଗଂ ସ ଚିଂତୋଭୂଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସତ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା
ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟବାନ ପିତା ଦକ୍ଷ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଅତୀଵ କ୍ଷୁବ୍ଧଚିତ୍ତୋଭୂନ୍ମଂଦରାଘାତତୋଽବ୍ଧିଵତ୍
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି, ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଅତୀଵଗର୍ଵିତୋ ଜାତଃ ସତୀ ମେ ପ୍ରାପ୍ଯ କନ୍ଯକାମ୍
ସତୀ ମୋର କନ୍ୟା ହେବା ପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ।
କିଂ ଵଂଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଷ କିଂ ଗୋତ୍ରଃ କିଂ ଦେଶୀଯଃ କିମାତ୍ମକଃ
ତୁମର ବଂଶ କଣ? ଗୋତ୍ର କଣ? କେଉଁ ଦେଶର? କେଉଁ ପ୍ରକୃତିର?
ନ ପ୍ରାଯଶସ୍ତପସ୍ଵ୍ଯେଷ କ୍ଵ ତପଃ କ୍ଵାସ୍ତ୍ରଧାରଣମ୍
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କେଉଁଠି ତପ, କେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର ଦକ୍ଷତା?
ଅସୌ ନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ଯାତ୍କୃତପାଣିଗ୍ରହ ସ୍ଥିତିଃ 4.2.87.
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁହାଯିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି।
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋ ଵେଦୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯମୁମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ଷତାତ୍ସଂତ୍ରାଣନାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ତତ୍କ୍ଵାସ୍ମିନ୍ପ୍ରଲଯପ୍ରିଯେ
ଘାୟଲମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯେଉଁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାମ ହେଇଛି, ଏଠି ତାହା କେଉଁଠି, ଏହି ସବୁ ଧ୍ଵଂସକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରେ?
ଶୂଦ୍ରୋପି ନ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଯୋ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାଗମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ପବିତ୍ର ଦାଗା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଜ୍ଞାଯେତ ସ୍ଥାଣୁଃ ପ୍ରକୃତିଵର୍ଜିତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବାଯାଏ; ଯିଏ ନିର୍ଜୀବ, ସେ ସ୍ୱଭାବହୀନ।
ଯୋଷାପି ନ ଭଵେଦେଷ ଯତୋସୌ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାନନଃ
ସେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦାଢି ଓ ଗୋପାଳରେ ଶୋଭିତ।
ବାଲୋପି ନ ଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋଽଯଂ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ସେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବହୁ ବର୍ଷର।
ଅତୋ ଯୁଵତ୍ଵଂ ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ନୂନଂ ଚିରଂତନେ
ଏହିପରି, ଯୁବକ ହେବା ଆଶା କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁରାତନ ହେବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ସଂହରେତ୍ପ୍ରାଂତେ ତଥାପି ଚ ନ ପାତକୀ
ସେ ଯଦିଓ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ପାପୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ଅହୋ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଜଟିଲସ୍ଯାଦ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ 4.2.87.
ହାଁ, ଏହି ଜଟାଧାରୀଙ୍କର ଏତେ ବଡ଼ ସାହସ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ଦେଖିଲି।
ଏଵଂଭୂତା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ମାତାପିତୃଵିଵର୍ଜିତାଃ
ମାଆ ବାପା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଭଳି ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚାରିଣୋଽନାଥାଃ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵାଭିମାନିନଃ
ଏମିତି ଅନାଥମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସବୁଠି ଗର୍ବ କରନ୍ତି।
ଜାମାତୄଣାଂ ସ୍ଵଭାଵୋଯଂ ପ୍ରାଯଶୋ ଗର୍ଵଭାଜନମ୍
ଜାମାତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି, ସାଧାରଣତଃ ଗର୍ବର କାରଣ।
ଦ୍ଵିଜରାଜଃ ସ ଗର୍ଵିଷ୍ଠୋ ରୋହିଣୀପ୍ରେମନିର୍ଭରଃ
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ବହୁତ ଗର୍ବିତ ଓ ରୋହିଣୀ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଆ।
ଅସ୍ଯାହଂ ଗର୍ଵସର୍ଵସ୍ଵଂ ହରିଷ୍ଯାମ୍ଯେଵ ଶୂଲିନଃ
ମୁଁ ଏହି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗର୍ବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନେଇ ନେବି।
ତଥାସ୍ଯାହଂ କରିଷ୍ଯାମି ମାନହାନିଂ ଚ ସର୍ଵତଃ
ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଦର ହରାଇବେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵଭଵନଂ ଦେଵାନାଜୁହାଵ ସଵାସଵାନ୍
ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଭଵଂତୁ ଯଜ୍ଞସଂଭାରାନାନଯଂତୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣନ୍ତୁ ।
ମହାକ୍ରତୂପଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷମେଵ ଚ
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଦର୍ଶକ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱରୂପ ଅତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ନେଇଆସନ୍ତୁ ।