ଏକଦା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସେଵାର୍ଥଂ ଶଶିମୌଲିନଃ
ଏକଥର, ଚନ୍ଦ୍ରକିରିଟ ଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ,
ଇଂଦ୍ରାଦଯୋ ଲୋକପାଲା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ 4.2.87.
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳ, ବିଶ୍ୱଦେବ ଓ ମାରୁତ ଗଣମାନେ—
ଋଷଯୋଽପ୍ସରସୋଯକ୍ଷା ଗଂଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ଋଷିମାନେ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯକ୍ଷମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଚାରଣମାନେ—
ସ୍ତୁତଶ୍ଚ ନାନା ସ୍ତୁତିଭିଃ ଶଂଭୁନାପି କୃତାଦରାଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସା ଗୀତିରେ, ଦେବାଦିଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଥ ତେଷୂପଵିଷ୍ଟେଷୁ ଶଂଭୁନା ଵିଷ୍ଟରଶ୍ରଵାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ବିଶେଷ ବାକ୍ପଟୁ ଶମ୍ଭୁ—
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲାଂଛନ ହରେ ଦୈତ୍ଯଵଂଶଦଵାନଲ
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ଦାଇତ୍ୟବଂଶକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଦିତିଜାନ୍ଦନୁଜାନ୍ଦୁଷ୍ଟାନ୍କଚ୍ଚିଚ୍ଛାସି ରଣାଂଗଣେ
ଦିତି ଓ ଦନୁର ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ତୁମେ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରୁଛ କି?
ବାଧଯା ରହିତା ଗାଵଃ କଚ୍ଚିତ୍ସଂତି ମହୀତଲେ
ପୃଥିବୀରେ ଗାଁମାନେ ଏବେ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି?
ଵିଧିଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ବହୁଦକ୍ଷିଣାଃ
ପୃଥିବୀରେ ବହୁ ଦାନ ସହିତ ବିଧିମତ ଯଜ୍ଞମାନେ ଚାଲିଛି କି?
ନିଷ୍ପ୍ରତ୍ଯୂହଂ ପଠଂତ୍ଯେଵ ସାଂଗାନ୍ଵେଦାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିନା ବାଧା ଭଲଭାବେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ସହିତ ବେଦ ପାଠ କରୁଛନ୍ତି କି?
ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ଚ ଧର୍ମେଷୁ କଚ୍ଚିଦ୍ଵର୍ଣାଶ୍ରମାସ୍ତଥା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି କି?
ଧୂର୍ଜଟିଃ ପରିପୃଛ୍ଯେତି ହୃଷ୍ଟଂ ଵୈକୁଂଠନାଯକମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚାପି ପପ୍ରଚ୍ଛ ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜଃ ସମେଧତେ ।। 4.2.87.
ଧୂର୍ଜଟି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବୈକୁଣ୍ଠନାୟକଙ୍କୁ ଓ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।
ସତ୍ଯମସ୍ଖଲିତଂ କଚ୍ଚିଦସ୍ତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଂଡପେ
ତିନି ଲୋକର ସଭାରେ ନିର୍ମଳ ସତ୍ୟ ବସିଛି କି?
ଇଂଦ୍ରାଦଯଃ ସୁରାଃ କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ଵେଷୁ ପୁରେଷ୍ଵହୋ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି କି?
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପରିପୃଚ୍ଛଯେଶଃ ସର୍ଵାନିତ୍ଥଂ କୃତାଦରାନ୍
ପ୍ରଭୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଵିସସର୍ଜାଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦେଵଃ ସୌଧଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଧ୍ଯେ ମାର୍ଗଂ ସ ଚିଂତୋଭୂଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସତ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା
ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟବାନ ପିତା ଦକ୍ଷ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଅତୀଵ କ୍ଷୁବ୍ଧଚିତ୍ତୋଭୂନ୍ମଂଦରାଘାତତୋଽବ୍ଧିଵତ୍
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି, ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଅତୀଵଗର୍ଵିତୋ ଜାତଃ ସତୀ ମେ ପ୍ରାପ୍ଯ କନ୍ଯକାମ୍
ସତୀ ମୋର କନ୍ୟା ହେବା ପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ହେଲେ।
କିଂ ଵଂଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଷ କିଂ ଗୋତ୍ରଃ କିଂ ଦେଶୀଯଃ କିମାତ୍ମକଃ
ତୁମର ବଂଶ କଣ? ଗୋତ୍ର କଣ? କେଉଁ ଦେଶର? କେଉଁ ପ୍ରକୃତିର?
ନ ପ୍ରାଯଶସ୍ତପସ୍ଵ୍ଯେଷ କ୍ଵ ତପଃ କ୍ଵାସ୍ତ୍ରଧାରଣମ୍
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କେଉଁଠି ତପ, କେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର ଦକ୍ଷତା?
ଅସୌ ନ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ଯାତ୍କୃତପାଣିଗ୍ରହ ସ୍ଥିତିଃ 4.2.87.
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କୁହାଯିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି।
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋ ଵେଦୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯମୁମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ଷତାତ୍ସଂତ୍ରାଣନାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ତତ୍କ୍ଵାସ୍ମିନ୍ପ୍ରଲଯପ୍ରିଯେ
ଘାୟଲମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯେଉଁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାମ ହେଇଛି, ଏଠି ତାହା କେଉଁଠି, ଏହି ସବୁ ଧ୍ଵଂସକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରେ?
ଶୂଦ୍ରୋପି ନ ଭଵେତ୍ପ୍ରାଯୋ ନାଗଯଜ୍ଞୋପଵୀତଵାନ୍
ସେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ନାଗମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ପବିତ୍ର ଦାଗା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଜ୍ଞାଯେତ ସ୍ଥାଣୁଃ ପ୍ରକୃତିଵର୍ଜିତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବାଯାଏ; ଯିଏ ନିର୍ଜୀବ, ସେ ସ୍ୱଭାବହୀନ।
ଯୋଷାପି ନ ଭଵେଦେଷ ଯତୋସୌ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାନନଃ
ସେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଦାଢି ଓ ଗୋପାଳରେ ଶୋଭିତ।
ବାଲୋପି ନ ଭଵତ୍ଯେଷ ଯତୋଽଯଂ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ସେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବହୁ ବର୍ଷର।
ଅତୋ ଯୁଵତ୍ଵଂ ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ନୂନଂ ଚିରଂତନେ
ଏହିପରି, ଯୁବକ ହେବା ଆଶା କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁରାତନ ହେବା କଥା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ସଂହରେତ୍ପ୍ରାଂତେ ତଥାପି ଚ ନ ପାତକୀ
ସେ ଯଦିଓ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ପାପୀ ନୁହଁନ୍ତି।