ପ୍ରିଯୋଦିତଂ ନିଶମ୍ଯେତି ସ ଭଵିତ୍ରୀ ଦଶାର୍ଦିତଃ
ପ୍ରିୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରି ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଅଥାପରସ୍ମିନ୍ନହନି ସ ଶ୍ଯେନଃ ପ୍ରାତରେଵ ହି 4.2.76.
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ ସକାଳେ ସେ ଶକୁନି ଆସିଗଲା।
ଅସ୍ତାଚଲସ୍ଯ ଶିଖରଂ ଯାତେ ଭାନୌ ଗତେ ଖଗେ
ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗଲାବେଳେ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଚାଲିଗଲାବେଳେ,
ନାଥ ନିର୍ଗମନସ୍ଯାଯଂ କାଲଃ କାଲୋଽତିଦୂରତଃ
ସ୍ୱାମୀ, ବାହାରିବା ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ନୁହେଁ; ସମୟ ଏଉଁଠି ଅଧିକ ଅଛି।
ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ନ କିଂଚିଜ୍ଜଗତୀତଲେ
ଆପଣ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୃଥିବୀରେ କିଛି ମିଳିବା କଠିନ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ଯାତ୍ମା ରକ୍ଷିତଃ ପୁଂସା ଦାରୈରପି ଧନୈରପି
ପୁରୁଷ ନିଜକୁ ଯଦି ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ଚାହେଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ହେଉ।
ଅଯମାତ୍ମା ପ୍ରିଯୋ ବଂଧୁରଯମାତ୍ମା ମହଦ୍ଧନମ୍
ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ନିକଟ, ଏହି ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଧନ।
ଯାଵଦାତ୍ମନି ଵୈ କ୍ଷେମଂ ତାଵତ୍କ୍ଷେମଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଭଲ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଛି।
ଯଶୋହୀନଂ ତୁ ଯତ୍କ୍ଷେମଂ ତତ୍କ୍ଷେମାନ୍ନିଧନଂ ଵରମ୍
ଯେ କ୍ଷେମ ମହିମା ବିନା, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଭଲ।
ଅତୋ ନୀତିପଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଥ ସ୍ଥାନାଦିତୋ ଵ୍ରଜ
ଏହିପରି ନୀତିର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସ୍ୱାମୀ, ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋପି ସ ଵୈ ପତ୍ନ୍ଯା ପାରାଵତ୍ଯା ସୁମେଧଯା
ଏଭଳି ସୁବୁଦ୍ଧିମତୀ ପତ୍ନୀ ପାରାବତୀ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପତି
ଅଥୋଷସି ସମାଗତ୍ଯ ଶ୍ଯେନେନ ବଲିନା ତଦା 4.2.76.
ତାପରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ ସେ ଶକୁନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଆସିଗଲା।
ଦିନାନି କତିଚିତ୍ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶ୍ଯେନୋ ମହାମତିଃ
କିଛି ଦିନ ଥାଇ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶକୁନି ତାଁଠାରେ ରହିଲା।
କିଂଵା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କିଂଵା ନିର୍ଯାହି ମେ ଗିରା
ମୂର୍ଖ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ମୋ କଥା ଶୁଣି ଚାଲିଯା।
ଦ୍ଵୌ ଭଵଂତାଵହଂ ଚୈକଶ୍ଚଲୌ ଜଯପରାଜଯୌ !। ସ୍ଥାନାର୍ଥଂ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସତ୍ତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵର୍ଗୋ ଵା ଦୁର୍ଗମେଵ ଵା
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ, ମୁଁ ଏକା; ଜିତିବା କି ହାରିବା ଅନିଶ୍ଚିତ। ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସାହସରେ ଯୁଦ୍ଧ କର—ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ପୁରୁପାର୍ଥଂ ସମାଲଂବ୍ଯ ଯେ ଯତଂତେ ମହାଧିଯଃ
ଯେମାନେ ବହୁ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉପାୟ ନେଇ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରଣା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ସ ଶ୍ଯେନସଂପ୍ରୋକ୍ତଃ ପତ୍ନ୍ଯାପ୍ଯୁତ୍ସାହିତଃ ଖଗଃ
ଏଭଳି ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହିତ କରିଲେ, ସେଇ ପକ୍ଷୀ—
କ୍ଷୁଧିତସ୍ତୃଷିତଃ ସୋଥ ଶ୍ଯେନେନ ବଲିନା ଧୃତଃ
ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ଥିବା ସେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୟେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଲେ।
ତାଵାଦାଯୋଡ୍ଡଯାଂଚକ୍ରେ ଶ୍ଯେନୋ ଵ୍ଯୋମନି ସତ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ନେଇ, ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ।
ଅଥ ପତ୍ନ୍ଯା କଲରଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତତ୍ର ସୁମେଧଯା
ତାପରେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପତ୍ନୀ ସେଠାରେ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ।
ତଦା ହିତଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁରୁ ଚୈଵାଵିଚାରିତମ୍ 4.2.76.
ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହିବି, ତୁମେ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ସେ କାମ କର।
ଯାଵଦାସ୍ଯଗତାସ୍ମ୍ଯସ୍ଯ ଯାଵତ୍ଖସ୍ଥୋ ନ ଭୂମିଗଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେ ଆକାଶରେ ଅଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିନାହାନ୍ତି—
ସପୀଡିତୋ ଦୃଢଂ ପାଦେ ଶ୍ଯେନଶ୍ଚୀତ୍କୃତଵାନ୍ବହୁ
ଶ୍ୟେନଙ୍କ ପାଦରେ ଭଲଭାବେ ଚାପି ଧରାଯାଇ, ସେ ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ତେନ ଚୀତ୍କରଣେନାଥ ମୁକ୍ତା ସା ମୁଖସଂପୁଟାତ୍
ସେଇ ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା, ସେ ମୁହଁର ଗଞ୍ଜିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଵିପଦ୍ଯପି ଚ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ସଂତ୍ଯା ଜ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦୁଦ୍ଯମଃ
ବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
କ୍ଵ ଚ ଦ୍ଵଯୋସ୍ତଥାଭୂତା ଦରେର୍ମୋକ୍ଷଣମଦ୍ଭୁତମ୍
ମୃତ୍ୟୁର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ଏଭଳି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ?
ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗ୍ଯାନୁସାରେଣ ଫଲତ୍ଯେଵ ସଦୋଦ୍ଯମଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା ସଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଥ ତୌ କାଲଯୋଗେନ ଵିପନ୍ନୌ ସରଯୂତଟେ
ତାପରେ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ସରୟୂ ନଦୀର କୂଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମୃତାନାଂ ଯତ୍ର ଜଂତୂନାଂ କାଶୀପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁଠି, ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାଶୀକୁ ପହଁଚନ୍ତି।
ଅନେକଵିଦ୍ଯାନିଲଯଃ କଲାକୌଶଲଭାଜନମ୍
ଏଠା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନର ଅଧିଷ୍ଠାନ, କଳାର ଦକ୍ଷତାର ଭଣ୍ଡାର।