ଇମମଧ୍ଯାଯମାକର୍ଣ୍ଯ ନରସ୍ତଦ୍ଗତମାନସଃ
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଏଥିରେ ମନ ଲଗାଇଥାଏ।
ନ ତୃପ୍ତୋସ୍ମି ଵିଶାଖାଥ ବ୍ରୂହି ତ୍ରୈଵିଷ୍ଟପୀଂ କଥାମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ, ହେ ବିଶାଖା, ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗର କଥା କୁହ।
କଥଂ ଚ କଥିତା ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵଦେଵେନ ଷଣ୍ମୁଖ
ହେ ଷଣ୍ମୁଖ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯିଏ, ସେ କିପରି ଏହି କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ?
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ ଆକର୍ଣଯ ମୁନେ ଵଚ୍ମି କଥାଂ ଶ୍ରମନିଵାରିଣୀମ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଦୂର କରେ।
ଵିରଜାଖ୍ଯଂ ହି ତତ୍ପୀଠଂ ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପୀଠଟିକୁ 'ବିରଜା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ 'ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ' ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।
ତିସ୍ରସ୍ତୁ ସଂଗତାସ୍ତତ୍ର ସ୍ରୋତସ୍ଵିନ୍ଯୋ ଘଟୋଦ୍ଭଵ
ସେଠାରେ ଘଡ଼ାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନୋଟି ଝରଣା ଏକଠି ହୋଇଛି।
ସ୍ରୋତୋମୂର୍ତିଧରାଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲିଂଗସ୍ନପନହେତଵେ
ଏହି ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଝରିବା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତିସ୍ରୋପି ହି ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ତାଃ ସରିତଃ କୁଂଭପାଣଯଃ
ଏହି ତିନୋଟି ନଦୀ, ଦିନର ତିନି ସମୟରେ, ଘଡ଼ା ଧରିଥିବା ରୂପରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
ଲିଂଗାନି ପରିତସ୍ତାଭିଃ ସ୍ଵନାମ୍ନାସ୍ଥାପି ତାନ୍ଯପି
ସେହି ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀଶ୍ଵରଂ ଲିଂଗଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପାତ୍
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ 'ସରସ୍ବତୀଶ୍ୱର' ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।
ଯମୁନେଶଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଚ ନରୈର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସମର୍ଚିତମ୍ 4.2.75.
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ 'ୟମୁନେଶ' ଲିଙ୍ଗକୁ ଲୋକମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତଲ୍ଲିଂଗାର୍ଚନତୋ ନୃଣାଂ ଗର୍ଭଵାସୋ ନିଷିଧ୍ଯତେ
ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କଲେ ମଣିଷମାନେ ପୁନି ଗର୍ଭବାସ ପାଇଁ ଯିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ପିଲିପିଲା ତୀର୍ଥେ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସମୀପତଃ
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ନିକଟରେ ଥିବା 'ପିଲିପିଲା' ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି,
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ସ୍ମରଣାଦପି ମାନଵଃ
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଲିଙ୍ଗକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମଣିଷ—
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ସୃଷ୍ଟା ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଆନଂଦକାନନେ ଲିଂଗଂ ପ୍ରଣତଂ ଯୈସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଆନନ୍ଦବନରେ ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଲିଙ୍ଗକୁ ଶିର ନମାଇଛନ୍ତି—
ସପ୍ତଜନ୍ମାର୍ଜିତାତ୍ପାପାତ୍ତେ ପୂତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତତ୍ସ୍ଯାତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ଦୃଷ୍ଟେ କାଶ୍ଯାଂ ମନ୍ଯେ ତତୋଧିକମ୍
ସେଠାରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପକୁ ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ଭାବେ ଏହା କାଶୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
କ୍ଷଣାନ୍ନିର୍ଧୂତ ପାପୋସୌ ନ ପୁନର୍ଗର୍ଭଭାଗ୍ଭଵେତ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଲୋକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁନି ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ନାହିଁ।
ଯୋ ଵୈ ପିଲିପିଲା ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵୋତ୍ତରଵହାଂଭସି
ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଜଳ ବହୁଛି, ସେଠି 'ପିଲିପିଲା' ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ—
ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ଗଯାଯାଂ କିଂ କରିଷ୍ଯତି 4.2.75.
ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ କଣ ଉପକାର ମିଳିବ?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଲିଂଗଂ କୋଟିତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ, କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କାଶ୍ଯାଂ ତୁ ଯତ୍କୃତଂ ପାପଂ ତତ୍ପୈଶାଚପଦପ୍ରଦମ୍
କାଶୀରେ ଯେଉଁ ପାପ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ପିଶାଚ ଲୋକକୁ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଲିଂଗଂ ତତ୍ପାପମପି ହାସ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ରାପି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ତତୋପ୍ଯୋଂକାରଭୂମିକା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଓଁକାର ଭୂମି ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠତରଂ ଲିଂଗଂ ଶ୍ରେଯୋରୂପଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍
ସେଠାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗଟି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଶୁଭ ରୂପରେ ଅଛି ଏବଂ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ।
ତେଜସ୍ଵିଷୁ ଯଥା ଭାନୁର୍ଦୃଶ୍ଯେଷୁ ଚ ଯଥା ଶଶୀ
ଯେପରି ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ତ୍ରିଲୋଚନାର୍ଚକାନାଂ ସା ପଦଵୀ ନ ଦଵୀଯସୀ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ପଥ ଦୂର ନୁହେଁ।
ସକୃତ୍ତ୍ରିଲୋଚନାର୍ଚାତୋ ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସମୁପାର୍ଜ୍ଯତେ
ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ କେବଳ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ—
କାଶ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋଚନଂ ଲିଂଗଂ ଯେର୍ଚଯଂତି ମହାଧିଯଃ
କାଶୀରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେଉଁ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି—