କଥଯିତ୍ଵେତି ଦେଵେଶସ୍ତତ୍କୃତ୍ତିଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ
ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର ଏହିପରି କହି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ମହାମହୋତ୍ସଵୋ ଜାତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନହନି କୁଂଭଜ
ଓ କୁମ୍ଭଜ, ସେହି ଦିନ ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଯତ୍ରଚ୍ଛତ୍ରୀକୃତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ଶୂଲମାରୋପ୍ଯ ଭୂତଲେ
ସେଠାରେ ଦାନବଟିକୁ ଦମନ କରାଯାଇ, ଭୂମିରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ ଚଢ଼ାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍କୁଂଡେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍
ଯିଏ ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ—
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ କାକା ହଂସତ୍ଵମାପନ୍ନାସ୍ତତ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ ।। 4.2.68.
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ପ୍ରଭାବରେ କାଉଁଅଁ ହଂସ ରୂପ ନେଇଥିଲେ।
ଏକଦା କୃତ୍ତିଵାସେ ତୁ ଚୈତ୍ର୍ଯାଂ ଯାତ୍ରାଽଭଵତ୍ପୁରା
ଏକଥର କୃତ୍ତିବାସରେ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଯାତ୍ରା ହୋଇଥିଲା।
ବହୁଦେଵଲକୈର୍ଵିପ୍ର ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପକ୍ଷିଣୋ ମିଲନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବହୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ବଲିପୁଷ୍ଟୈରପୁଷ୍ଟାଂଗା ରଟତଃ କରଟାଃ କଟୁ
କେହି ବଳିଅଂଗ, କେହି ଦୁର୍ବଳ ଅଂଗ ଥିବା ବାନରମାନେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ତେ ହନ୍ଯମାନା ନ୍ଯପତଂସ୍ତସ୍ମିନ୍କୁଂଡେ ନଭୋଂଗଣାତ୍
ସେମାନେ ପିଟାଯାଇ ଆକାଶରୁ ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଵଂତସ୍ତତ୍ରତ୍ଯା ଯାତ୍ରାଯାଂ ମିଲିତା ଜନାଃ
ସେଠାରେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅସ୍ମାସୁ ଵୀକ୍ଷମାଣେଷୁ କାକାଃ କୁଂଡେତ୍ର ଯେ ପତନ୍
ଆମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ୁଥିବା କାଉଁଅଁମାନେ—
ହଂସତୀର୍ଥଂ ତଦାରଭ୍ଯ କୃତ୍ତିଵାସ ସମୀପତଃ
ସେହି ସମୟରୁ କୃତ୍ତିବାସ ନିକଟରେ ଏହାକୁ ହଂସତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅତୀଵ ମଲିନାତ୍ମାନୋ ମହାମଲିନ କର୍ମଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ବହୁତ ଅଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—
କାଶ୍ଯାଂ ସଦୈଵ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ହଂସତୀର୍ଥକେ
କାଶୀରେ ସଦା ବସିବା ଏବଂ ହଂସତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
କାଶ୍ଯାଂ ଲିଂଗାନ୍ଯନେକାନି ମୁନେ ସଂତି ପଦେପଦେ 4.2.68.
ମୁନି, କାଶୀରେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷିଣେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି ।
କୃତ୍ତିଵାସଂ ସମାରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ଦେଇ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ,
ଜପୋ ଦାନଂ ତପୋ ହୋମସ୍ତର୍ପଣଂ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍
ଜପ, ଦାନ, ତପ, ହୋମ, ତର୍ପଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା—
ତୀର୍ଥଂ ତ୍ଵନାଦିସଂସିଦ୍ଧମେତତ୍କଲଶସଂଭଵ
ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ, କଳଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।
ଏତାନି ସିଦ୍ଧଲିଂଗାନିଚ୍ଛନ୍ନାନି ସ୍ଯୁର୍ଯୁଗେଯୁଗେ
ଏହି ସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗଗୁଡିକ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଥାଏ ।
ହଂସତୀର୍ଥସ୍ଯ ପରିତୋ ଲିଂଗାନାମଯୁତଂ ମୁନେ
ହଂସତୀର୍ଥର ଚାରିପାଖରେ, ମୁନି, ଦଶ ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ।
ଏକୈକଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ନୃଣାମଵିମୁକ୍ତନିଵାସିନାମ୍
ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅବିମୁକ୍ତରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି ।
ଲୋମଶେଶଂ ମହାଲିଂଗଂ ଲୋମଶେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଲୋମଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମହାଲିଙ୍ଗଟି ହେଉଛି ଲୋମଶେଶ ।
ମାଲତୀଶଂ ଶୁଭଂ ଲିଂଗଂ କୃତ୍ତିଵାସୋତ୍ତରେ ମହତ୍
କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ବଡ଼ ଓ ଶୁଭ ମାଲତୀଶ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ।
ଅଂତକେଶ୍ଵର ସଂଜ୍ଞଂ ଚ ଲିଂଗଂ ତଦ୍ରୁଦ୍ରଦିକ୍ସ୍ଥିତମ୍
ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଂତକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ।
ଜନକେଶଂ ମହାଲିଂଗଂ ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଜ୍ଞାନଦଂ ପରମ୍ 4.2.68.
ତାହାର ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଲିଙ୍ଗ ଜନକେଶ ଅଛି ।
ତଦୁତ୍ତରେ ମହାମୂର୍ତିରସିତାଂଗୋସ୍ତି ଭୈରଵଃ
ତାହାର ଉତ୍ତରେ କଳା ଦେହ ଥିବା ବଡ଼ ଭୈରବ ରହିଛନ୍ତି ।
ଶୁଷ୍କୋଦରୀ ଚ ତତ୍ରାସ୍ତି ଦେଵୀ ଵିକଟଲୋଚନା
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଦେବୀ ଶୁଷ୍କୋଦରୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵୋସ୍ତି ଵେତାଲସ୍ତସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ନୈର୍ଋତେ
ସେଇ ଦେବୀଙ୍କର ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ୱ ନାମକ ବେତାଳ ଅଛି ।
ଵେତାଲକୁଂଡଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିଵିଘାତକୃତ୍
ସେଠାରେ ବେତାଳକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଷ୍ଟ କରେ ।
ଵେତାଲକୁଂଡେ ସୁସ୍ନାତୋ ଵେତାଲଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଯିଏ ବେତାଳକୁଣ୍ଡରେ ଭଲ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ବେତାଳଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ,