ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵଃ ପ୍ରଦେଶେଷୁ କାଶୀପରମପାଵନମ୍
ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କାଶୀ ସର୍ବପ୍ରମାଣେ ପବିତ୍ର।
କୁତଃ ପଂଚନଦଂ ନାମ ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଷଣ୍ମୁଖ
ହେ ଷଣ୍ମୁଖ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ପଞ୍ଚନଦ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?
କଥଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଂତରାତ୍ମା ଜଗତ୍ପତିଃ
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ, ସେ କିପରି ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି?
ଅରୂପୋ ରୂପମାପନ୍ନୋ ହ୍ଯଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତତାଂ ଗତଃ
ସେ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଅଜନ୍ମାନେକଜନ୍ମା ଚ ତ୍ଵନାମାସ୍ଫୁଟନାମଭୃତ୍
ସେ ଅଜନ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି; ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନାମ ଧାରଣ କର।
ଅହୃଷୀକୋହୃଷୀକେଶୋ ପ୍ଯନଂଘ୍ରିରପିସର୍ଵଗଃ 4.2.59.
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହୃଷୀକେଶ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ପାଦ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ କଥଯାମି କଥାମେତାଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି କଥା କହିବି।
ଯଥା ପଂଚନଦଂ ତୀର୍ଥଂ କାଶ୍ଯାଂ ପ୍ରଥିତିମାଗତମ୍
ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥ କିପରି କାଶୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଗିଲା, ତାହା କହିବି।
ପ୍ରଯାଗୋପି ଚ ତୀର୍ଥେଶୋ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରୟାଗରେ ମଧ୍ୟ, ତୀର୍ଥଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ହରଂତି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ବଲେନ ହି
ପ୍ରୟାଗର ଶକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏଠାକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯବ୍ଦଂ ନିର୍ମଲାନି ସ୍ଯୁସ୍ତୀର୍ଥରାଜ ସମାଗମାତ୍
ପ୍ରତିବର୍ଷ, ତୀର୍ଥରାଜ ପ୍ରୟାଗରେ ସମାଗମ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଘିନାଂ ମହାଘଂ ଚ ହରେତ୍ପାଂଚନଦାଦ୍ବଲାତ୍ ତମେକମଜ୍ଜନାଦୂର୍ଜେ ତ୍ଯଜେତ୍ପଂଚନଦେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପଞ୍ଚନଦର ଶକ୍ତିରେ, ମହାପାପୀଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାପ ମିଟିଯାଏ; ପଞ୍ଚନଦରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଯଥା ପଂଚନଦୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ତଥା ଚ କଥଯାମ୍ଯହମ୍
ପଞ୍ଚନଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯେପରି, ସେପରି ମୁଁ କଥା କହିବି।
ପୁରା ଵେଦଶିରା ନାମ ମୁନିରାସୀନ୍ମହାତପାଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବେଦଶିରା ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ଥିଲେ।
ତପସ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁରୋଦୃଗ୍ଗୋଚରଂ ଗତା 4.2.59.
ସେ ଋଷି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପରିକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ମୁନେର୍ମନଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଋଷିଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଦୂରାଦେଵ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତମୃଷିଂ ସାଭ୍ଯଭାଷତ
ସେ ମହିଳା ଦୂରରୁ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କଥା କହିଲେ।
ନାପରାଧ୍ନୋମ୍ଯହଂ କିଂଚିନ୍ମହୋଗ୍ରତପସାଂନିଧେ
ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ, ହେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଧାମ।
ମୁନୀନାଂ ମାନସଂ ପ୍ରାଯୋ ଯତ୍ପଦ୍ମାଦପି ତନ୍ମୃଦୁ
ଋଷିମାନଙ୍କର ମନ ସାଧାରଣତଃ ପଦ୍ମଫୁଲରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କୋମଳ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯାଃ ଶୁଚେରପ୍ସରସୋ ମୁନିଃ
ସେ ପବିତ୍ର ଅପ୍ସରାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଋଷି...
ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଶୁଚେ ଶୁଚିରସି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେ ସ୍ଥିର ମନେ କହିଲେ, "ହେ ପବିତ୍ରେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ଵହ୍ନିସ୍ଵରୂପା ଲଲନା ନଵନୀତ ସମଃ ପୁମାନ୍
ନାରୀ ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ, ପୁରୁଷ ତାଜା ମଖନ ପରି।
ସ୍ନିହ୍ଯେଦୁଦ୍ଧୃତସାରୋପି ଵହ୍ନେଃ ସଂସ୍ପର୍ଶମାପ୍ଯ ଵୈ
ମଖନର ମଧ୍ୟ ମୂଳ ଉପାଦାନ ନେଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଗଳିଯାଏ।
ଅତଃ ଶୁଚେ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଶୁଚି ମନୋଗତେ
ତେଣୁ, ହେ ପବିତ୍ର ମନବଳୀ, ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମର ମନ ସଦା ପବିତ୍ର।
ସ୍ଖଲନାନ୍ନ ତଥା ହାନିରକାମାତ୍ତପସୋ ମୁନେଃ 4.2.59.
ଅଚେତନ ଭୁଲରୁ ଅଭିଲାଷାହୀନ ମୁନିଙ୍କର ତପସ୍ୟାର କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ।
କୋପାତ୍ତପଃ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ସଂଚିତଂ ଯତ୍ସୁକୃଚ୍ଛ୍ରତଃ
କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରୁ, ଯେ ତପସ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ସଂଚିତ ହୋଇଥାଏ, ସେ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅମର୍ଷେ କର୍ଷତି ମନୋ ମନୋଭୂ ସଂଭଵଃ କୁତଃ
ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମନର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ଜ୍ଵଲତୋ ରୋଷଦାଵାଗ୍ନେଃ କ୍ଵ ଵା ଶାଂତିତରୋଃ ସ୍ଥିତିଃ
କ୍ରୋଧର ଦାହିଁ ଅଗ୍ନିରେ ଶାନ୍ତିର ଗଛ କେଉଁଠି ଟିକିପାରିବ?
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରତୀପଃ ପ୍ରତିଘାତୁକଃ
ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ କ୍ରୋଧକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଓ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ କଲ୍ଯାଣି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଶୁଚେ
ଏବେ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଶୁଣ।