ସ୍ଵଯଂ ଵସ୍ତୁମଶକ୍ତୋପି ଵାସଯେତ୍ତୀର୍ଥଵାସିନମ୍
ସେ ନିଜେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବାକୁ ଅନ୍ୟକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ,
କାଶ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଯେ ଧୀରା ଆପଂଚତ୍ଵ ଵିନିଶ୍ଚଯାଃ
ଯେଉଁ ଧୀର ଲୋକେ କାଶୀରେ ବସନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିଛନ୍ତି,
ଇତ୍ଥଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ବହୁଶଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ଵାରାଣସୀଗୁଣାନ୍
ଏପରି ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ବାରାଣସୀର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଷ୍ଠାଣୁ (ଶିବ),
ତାରକତ୍ଵଂ ସମାଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛାତି ସ୍ଵଚ୍ଛମାନସ
ତାରକ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଶୁଭ ମନରେ ଯାଆନ୍ତି,
ତିଲପର୍ଣ ସ୍ଧୂଲକର୍ଣ ଦୃମିଚଂଡ ପ୍ରଭାମଯ
ତିଳପର୍ଣ୍ଣ, ଧୂଳକର୍ଣ୍ଣ, ଦୃମିଚଣ୍ଡ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାରେ,
ଵୀରଭଦ୍ର କିରାତାଖ୍ଯ ଚତୁର୍ମୁଖ ନିକୁଂଭକ 4.2.53.
ବୀରଭଦ୍ର, କିରାତ ନାମକ, ଚତୁର୍ମୁଖ, ନିକୁମ୍ଭକ,
ନାଦ୍ରୀଣାଂ ନ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ନ ଦ୍ରୁମାଣାଂ ମହୀଯସାମ୍ 4.2.53.
ନ ପାହାଡ଼, ନ ସାଗର, ନ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷମାନେ,
ତାରକେଶଂ ମହାଲିଂଗଂ ତାରକାଖ୍ଯୋ ଗଣୋତ୍ତମଃ 4.2.53.
ତାରକେଶ, ମହାଲିଙ୍ଗ, ତାରକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣ,
ସ୍କଂଦ ଉଵାଚ କୁଂଭସଂଭଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୋତ୍ଵଵହିତୋ ଭଵାନ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: କୁମ୍ଭର ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ତୁମେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣିବା,
କପର୍ଦୀ ନାମ ଗଣପଃ ଶଂଭୋରତ୍ଯଂତଵଲ୍ଲଭଃ
କପର୍ଦ୍ଦୀ ନାମକ ଗଣପା, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ,
କୁଂଡଂ ଚଖାନ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଵିମଲୋଦକ ସଂଜ୍ଞକମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ପୋକର ଖୋଦିଲେ, ଯାହାକୁ 'ବିମଳୋଦକ' ନାମ ଦେଇଥିଲେ,
ଇତିହାସଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ର ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁରା
ମୁଁ ଏଠାରେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପୁରାତନ କଥା କହିବି,
ଏକଃ ପାଶୁପତ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାଲ୍ମୀକିରିତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ପାଶୁପତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ 'ବାଲ୍ମୀକି' ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା।
ଏକଦା ସ ହି ହେମଂତେ ମାର୍ଗେ ମାସି ତପୋଧନଃ
ଏକ ଦିନ ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ।
ଚକାର ଭସ୍ମନା ସ୍ନାନମାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍
ସେ ପାଦଘୁଅଠୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭସ୍ମରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତମସ୍ତକପାଂସୁଶ୍ଚ ସଂଧ୍ଯାମାଧ୍ଯାତ୍ମିକୀଂ ସ୍ମରନ୍
ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ନମାଇ, ସେ ଆତ୍ମିକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଧ୍ୟାନକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ସଂହାରମାର୍ଗେଣ ସପ୍ରମାଣଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ସେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସଂହାର ପଥରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ପ୍ରଣଵଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଷଡ୍ଜାଦିସ୍ଵରଭେଦତଃ 4.2.54.
ସେ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଷଡ୍ଜ ଆଦି ସ୍ୱରଗୁଡିକୁ ଭିନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଅଂଗହାରୈର୍ମନୋହାରି ଚାରୀ ମଂଡଲସଂଯୁତମ୍
ମନୋହର ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗି, ଶୁଭ୍ର ଚାଳ ଓ ମଣ୍ଡଳ ଚଳାଣ ସହିତ ସେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀଦ୍ରାକ୍ଷସଂ ଘୋରମତୀଵ ଵିକୃତାକୃତିମ୍
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଦେହ ବହୁତ ବିକୃତ ଥିଲା।
ରୂକ୍ଷସ୍ଫୁଟିତକେଶାଗ୍ରଂ ମହାଲଂବ ଶିରୋଧରମ୍
ତାହାର କେଶ ଖରା ଓ ଅନ୍ତ ଫାଟିଥିଲା, ଗଳା ଦୀର୍ଘ ଓ ଲଟକିଯାଇଥିଲା।
ମହାଵିଶାଲମୌଲିଂ ଚ ପ୍ରୋର୍ଧ୍ଵୀଭୂତଶିରୋରୁହମ୍
ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା, ଚୁଲ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଲଂବିତ ଲଲଜ୍ଜିହ୍ଵମତ୍ଯୁତ୍କଟ କୃକାଟିକମ୍
ତାହାର ଜିହ୍ବା ଲଟକି ଅନୁସ୍ପନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା, ଚୁଆ ଅତ୍ୟଧିକ ବାହାର ଥିଲା।
ନିମଗ୍ନକକ୍ଷାକୁହରଂ ଶୁଷ୍କହ୍ରସ୍ଵ ଭୁଜଦ୍ଵଯମ୍
ତାହାର କାକ୍ଷ ଅତି ସୁନ୍କିଥିଲା, ଦୁଇଟି ହାତ ଶୁଖା ଓ ସଂକୁଚିତ ଥିଲା।
ଵିଶୁଷ୍କ ପାଂସୁଲୋତ୍କ୍ରୋଡଂ ପୃଷ୍ଠଲଗ୍ନୋଦରତ୍ଵଚମ୍
ତାହାର ଛାତି ଶୁଖା ଓ ଧୂଳି ଭରା, ଉଦରର ଚର୍ମ ପିଠିରେ ଲଗିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଲଂବ ସ୍ଫିଗ୍ଯୁଗଯୁତଂ ଶୁଷ୍କମୁଷ୍କାଲ୍ପମେହନମ୍
ତାହାର ଦୁଇଟି ପିଛ ପ୍ରଳମ୍ବିତ ଥିଲା, ଜନନାଙ୍ଗ ଶୁଖା ଓ ମୁତ୍ରଂଡ ଅତି ସାନା ଥିଲା।
ଅସ୍ଥିଚର୍ମାଵଶେଷଂ ଚ ଶିରାଜାଲିତଵିଗ୍ରହମ୍
ତାହାର ଦେହରେ କେବଳ ହାଡ଼ ଓ ଚର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଶିରାଗୁଡିକ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା।
ଅତିଵିସ୍ତୃତ ପାଦଂ ଚ ଦୀର୍ଘଵକ୍ରକୃଶାଂଗୁଲିମ୍ 4.2.54.
ତାହାର ପାଦ ବହୁତ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା, ଆଙ୍ଗୁଳି ଦୀର୍ଘ, ବାକା ଓ ପତଳା ଥିଲା।
ଵିକଟଂ ଭୀଷଣାକାରଂ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମମତିଲୋମଶମ୍
ତାହା ଅତି ବିକଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ, ଭୋକରେ ଶୁଖା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ କେଶ ଥିଲା।
ମୂର୍ତଂ ଭଯାନକମିଵ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭଯପ୍ରଦମ୍ ଅତିଦୀନାନନଂ କସ୍ତ୍ଵମିତି ଧୈର୍ଯେଣ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍
ସେ ଜୀବନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେହରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା; ଅତି ଦୁଃଖୀ ମୁହଁରେ, ସେ ସାହସରେ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କିଏ?'