ଅଥ ତାଂ ଵିନତାମାହ କଦ୍ରୂଃ କୁଟିଲମାନସା
ତାପରେ କୁଟିଳ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ କଦ୍ରୂ ଭିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ସା ଭଵେଦ୍ଦାସୀ ପରାଜୀଯେତ ଯା ଯଯା
ଯିଏ ହାରିବେ, ସେ ଜିତିଥିବାଙ୍କର ଦାସୀ ହେଉ।
ଇତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପଣୀକୃତ୍ଯ ସର୍ପିଣ୍ଯପି ପତତ୍ତ୍ରିଣୀ
ଏଭଳି, ଏକାପରେ ଏକେ ଦାଉ ଲଗାଇ, ସର୍ପମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ।
କଦାଗଂତଵ୍ଯମିତି ଚ ଚକ୍ରାତେ ତେ ଗମାଵଧିମ୍
କେବେ ଯିବାକୁ, ବୋଲି ସେମାନେ ଯିବା ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।
ଵିନତାଯାଂ ଗତାଯାଂ ତୁ କଦ୍ରୂରାହୂଯ ଚାଂଗଜାନ୍
ବିନତା ଚାଲିଗଲାପରେ, କଦ୍ରୂ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ତୁରଂଗମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସଂ ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତଂ କ୍ଷୀରନୀରଧେଃ
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଘୋଡ଼ା କ୍ଷୀର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
କାର୍ଯକାରଣରୂପସ୍ଯ ସାଦୃଶ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି
ସେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଆକୃତିକୁ ଅନୁକରଣ କରିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ଵାଲଧିମଧ୍ଯାସ୍ଯ କୃଷ୍ଣକୁଂତଲତାଂ ଗତାଃ
ତାଙ୍କ ପୁଛର ମଧ୍ୟଭାଗର କେଶ କଳା ଓ ଗୁଞ୍ଚିଆ ହୋଇଗଲା।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମାତୁଃ କାଦ୍ରଵେଯାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କାଦ୍ରୁର ସନ୍ତାନମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ—
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ମୃଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଦାସ୍ଯତ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରସୂରିତି ।। 4.1.50.
ଆଜି ମାଆ ଆମକୁ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ ବୋଲି ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ମୃଷ୍ଟଂ ତିଷ୍ଠତୁ ତଦ୍ଦୂରଂ ଵିଷାଦପ୍ଯଧିକଂ କଟୁ
ସେଇ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦୂରେ ରୁହୁ, ଏହା ବିଷଠାରୁ ଅଧିକ କଢ଼ା।
ଵଯଂ ନ ଯାମୋ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଦସ୍ମାକଂ ଭଵତ୍ଵିହ
ଆମେ ଯିବୁନାହିଁ; ଯାହା ହେବାକୁ ଲିଖାଅଛି, ଏଠି ଆମ ସହିତ ହେଉ।
ଅକର୍ଣାଃ କୂରହୃଦଯାଃ ପିତରୌ ଵ୍ରୀଡଯଂତି ତେ
ତୁମେ କାନ୍ଧିଆ ଓ କଠୋର ହୃଦୟର, ଏଭଳି କରି ତୁମେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ଦେଉଛ।
ପିତ୍ରୋର୍ଗିରଂ ନିରାକୃତ୍ଯ ଯେ ତିଷ୍ଠେଯୁଃ ସୁଦୁର୍ମଦାଃ
ଯେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କ କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି ଅଡ଼ିଆ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ।
ତେଷାଂ ଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ନଯାମ ଇତି ସୋରଗୀ
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ଚଳ, ଯିବା।'
ତାର୍କ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯା ଭଵତ ଯୂଯଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଲଂଘନାତ୍
ମୋ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହେବ।
ଇତି ଶାପାନଲାଦ୍ଭୀତୈଃ କୈଶ୍ଚିତ୍ପାତାଲମାଶ୍ରିତମ୍
ତାଙ୍କ ଶାପର ଭୟରେ କିଛି ଲୋକ ପାତାଳକୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ତେ ପୁଚ୍ଛମୌଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଧିଗମ୍ଯ ମହାଧିଯଃ
ସେମାନେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁଛ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍କ୍ଷ୍ଵେଡାନଲ ଧୂମୌଘୈଃ ଫୂତ୍କାରଭରନିଃସୃତୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଫୁସ୍କାର, ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଆଁର ଝଟକାରେ—
ଵିନତାପୃଷ୍ଠମାରୁହ୍ଯ କଦ୍ରୂଃ ସ୍ନେହଵଶାତ୍ତତଃ 4.1.50.
ପ୍ରେମବଶତଃ କଦ୍ରୁ ଭିନତାଙ୍କ ପଛେ ଚଢ଼ିଲେ।
ତିଗ୍ମରଶ୍ମିପ୍ରଭାଵେଣ ଵ୍ଯାକୁଲୀଭୂତମାନସା
ତୀବ୍ର କିରଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଉଷ୍ଣଗୋରୁଷ୍ଣଗୋଭିର୍ମେ ତାପ୍ଯତେ ନିତରାଂ ତନୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ମୋ ଦେହ ବହୁତ ପୋଡ଼ିଯାଉଛି।
ସ୍ଵରୂପେଣ ପତଂଗୀ ତ୍ଵଂ ପତଂଗୋସୌ ସହସ୍ରଗୁଃ
ତୁମେ ସ୍ୱଭାବରେ ପକ୍ଷୀ, ସହସ୍ରଗୁଁ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀ।
ଵିଯତ୍ସରସି ହଂସୋଯଂ ଭଵତୀ ହଂସଗାମିନୀ
ଆକାଶର ଝିଲିମିଲି ଝିଲିକରେ, ସେ ହଁସ ଓ ତୁମେ ହଁସଙ୍କ ପଛେ ଚାଲୁଥିବା।
ଖଗୀମୁଦ୍ଗୀଯମାନାଂ ଖେ ପୁନରୂଚେ ବିଲେଶଯା
ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର ବିଲରୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ଵିନତେ ଵିନତାଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ କିଂ ନାଵସି ପତତ୍ତ୍ରିଣୀ
ହେ ବିନତା, ମୁଁ ତୁମର ସହପକ୍ଷୀ ଥିଲେ ବି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାଁ?
ଯାଵଜ୍ଜୀଵମହଂ ଭୂଯାଂ ତ୍ଵତ୍ପାଦୋଦକପାଯିନୀ
ମୋ ଜୀବନ ଯାଏଁ ରହିବ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଦଧୋଇ ଜଳ ପିଇପାରିବି।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଗତଵତୀ ପକ୍ଷପୁଟୌ ଧୃତ୍ଵା ବିଡୋରଗୀ
ସେ ବିଡ଼ସର୍ପ ଅଚେତନ ହୋଇଯିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପଖ ମଧ୍ୟରେ ଧରିଥିଲେ।
ଖଖୋଲ୍କେତି ଯଦୁକ୍ତା ଗୀଃ କଦ୍ର୍ଵା ସଂଭ୍ରାତଚେତସା
‘ଖଖୋଲ୍କ’ ବୋଲି କଦ୍ରୁ ଭୟଭୀତ ମନେ କହିଥିଲେ।
ମନାଗତିଗ୍ମତାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଖେ ପ୍ରଯାତି ଵିଵସ୍ଵତି 4.1.50.
ମନ ତୀବ୍ର ହେଲେ, ସେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଗରେ ଚାଲିଯାଏ।