ସର୍ଵେଷାମେଵ ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ନାନାଦ୍ଯଲ୍ଲଭ୍ଯତେ ଫଲମ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ନାର୍ଥଵାଦୋଯମୁଦିତଃ ସ୍ତୁତିଵାଦୋ ନ ଵୈ ମୁନେ
ଏହା କେବଳ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ଅତିଶୟୋକ୍ତି ନୁହେଁ, ମୁନି।
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗତରଂଗିଣୀ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଦୀ ବହୁଛି—
ଉଦାହରଂତି ଯେ ମୂଢାଃ କୁତର୍କବଲଦର୍ପିତାଃ
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ମନ୍ଦ ଲୋକେ ଭୁଲ୍ ତର୍କରେ ଅହଂକାରିତାରେ ଭରିଯାଇ, ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି—
କସ୍ଯଚିତ୍କାଶିତୀର୍ଥସ୍ଯ ମହିମ୍ନୋ ମହତସ୍ତୁଲାମ୍
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥର ମହିମାକୁ କାଶୀର ଅପାର ମହିମା ସହିତ ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ—
ନାସ୍ତିକା ଵେଦବାହ୍ଯାଶ୍ଚ ଶିଶ୍ନୋଦରପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ଅନାସ୍ତିକ, ବେଦ ବାହାରରେ ଥିବା, ଏବଂ ମାତ୍ର ଦେହ ଓ ପେଟର ଆସକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ।
ଲୋଲାର୍କକରନିଷ୍ଟପ୍ତା ଅସିଧାର ଵିଖଂଡିତାଃ
ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପୋଡ଼ିଯିବା, ତଳୱାରର ଧାରରେ କଟାଯିବା—
ମହିମାନମିମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୋଲାର୍କସ୍ଯ ନରୋତ୍ତମଃ
ଏହି ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ମହିମା ଶୁଣି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ—
ତତ୍ର ନାମ୍ନୋତ୍ତରାର୍କେଣ ରଶ୍ମିମାଲୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ 'ଉତ୍ତରାର୍କ' ନାମରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି।
ତାପଯନ୍ଦୁଃଖସଂଘାତଂ ସାଧୂନାପ୍ଯାଯଯନ୍ରଵିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପର ଦୁଃଖକୁ ଏକଠା କରି, ସଦ୍ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ରେତିହାସୋ ଯୋ ଵୃତ୍ତସ୍ତଂ ନିଶାମଯ ସୁଵ୍ରତ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ହେ ଶୁଭବ୍ରତ, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ।
ଆସୀତ୍କାଶ୍ଯାଂ ଶୁଭାଚାରଃ ସଦାତିଥିଜନପ୍ରିଯଃ
କାଶୀରେ ଏକ ଭଲ ଆଚରଣର, ସଦା ଅତିଥି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ।
ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣରତା ଗୃହକର୍ମସୁପେଶଲା
ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଘରଣୀ ଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀ ସେବାରେ ଲାଗିଥିବା, ଘର କାମରେ ଦକ୍ଷ।
ମୂଲର୍କ୍ଷପ୍ରଥମେପାଦେ ତଥା କେଂଦ୍ରେ ବୃହସ୍ପତୌ
ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ରାଶିର ପ୍ରଥମ ପଦ ଉଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ—
ସୁରୂପା ଵିନଯାଚାରା ପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯକାରିଣୀ
ସେ ଝିଅ ଦେଖିଲେ ଶୁଭ ରୂପର, ନମ୍ର ଆଚରଣର, ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ।
ଯଥାଯଥା ସମୈଧିଷ୍ଟ ସା କନ୍ଯା ପିତୃମଂଦିରେ
ସମୟ ଯେପରି ଯେପରି ଗଲା, ସେ ଝିଅ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବୟସରେ ପକ୍ୱ ହେଲେ।
କସ୍ମୈ ଦେଯା ଵରା କନ୍ଯା ସୁରମ୍ଯେଯଂ ସୁଲକ୍ଷଣା
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣର ଝିଅକୁ କାହା ପାଖରେ ବିବାହ କରାଯିବ?
କୁଲେନ ଵଯସା ଚାପି ଶୀଲେନାପି ଶ୍ରୁତେନ ଚ 4.1.47.
ଗୋତ୍ର, ବୟସ, ଚରିତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷା ଭାବି—
ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଵରୋଭୂଦତିଦାରୁଣଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଧରିଲା।
ତନ୍ମୂଲର୍କ୍ଷଵିପାକେନ ଚିଂତାଖ୍ଯେନ ଜ୍ଵରେଣ ଚ
ସେ ମୂଳ ରାଶିର ପ୍ରଭାବ ଓ ଚିନ୍ତା ନାମକ ଜ୍ୱରରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଲା।
ପିତର୍ଯୁପରତେ ତସ୍ଯାଃ କନ୍ଯାଯାଃ ସା ଜନନ୍ଯପି
ତାହାର ବାପା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଝିଅର ମାଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାର ଛାଡିଦେଲେ।
ଧର୍ମୋଯଂ ସହଚାରିଣ୍ଯା ଜୀଵତାଜୀଵତାପି ଵା
ନୀତି ଏହି: ସହଧର୍ମିଣୀ ଜୀବିତ କିମ୍ବା ମୃତ, ଯେପରି ହେଉ, ଏହା ନିୟମ।
ନାପତ୍ଯଂ ପାତି ନୋ ମାତା ନ ପିତା ନୈଵ ବାଂଧଵାଃ
ସନ୍ତାନ, ମାଁ, ବାପା କିମ୍ବା ଆଉ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଲକ୍ଷଣାପି ଦୁଃଖାର୍ତା ପିତ୍ରୋଃ ପଂଚତ୍ଵମାପ୍ତଯୋଃ
ସେ ଭଲ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁହେଁ ମାତାପିତା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଚିଂତାମଵାପ ମହତୀମନାଥା ଦୈନ୍ଯମାଗତା
ଏବେ ସେ ଅନାଥ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦୁସ୍ତରଂ ପାରମାପ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ସର୍ଵାଭିଭାଵି ଯତ୍
ମୁଁ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ନାରୀ ଜୀବନକୁ ଅଟେଇପାରିବି?
ତଦଦତ୍ତା କଥଂ ସ୍ଵୈରମହମନ୍ଯଂ ଵରଂ ଵୃଣେ
ମୋତେ କେହି ଦେଇନଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କିପରି ନିଜେ ମନରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ବରଣ କରିପାରିବି?
ସ୍ଵାଧୀନୋପି ନ ତତ୍ତେନ ଵୃତେନାପି ହି କିଂ ଭଵେତ୍ 4.1.47.
ମୁଁ ନିଜେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ବରା ନେଇ କ'ଣ ଲାଭ ହେବ?
ଯୁଵଭିର୍ବହୁଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥିତାପି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତୁମେମାନେ ବହୁ ଥିଲେ, ଯୁବକ ଥିଲେ, ଆଉ ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଚାହିଁଥିଲେ,
ପିତ୍ରୋରୁପରତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାତ୍ସଲ୍ଯଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ମୋର ମାତାପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଦେଖି,