ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଯଯିତଵ୍ଯୋସୌ କ୍ରମେଣାରଣ୍ଯହସ୍ତିଵତ୍ 4.1.41.
ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅରଣ୍ୟର ହାତୀ ଚାଲିବା ପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
କରୋତି ଶାସ୍ତୃନିର୍ଦେଶଂ ନ ଚ ତଂ ପରିଲଂଘଯେତ୍ ଗୃହୀତଃ ସେଵ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଂଭମୁପଗଚ୍ଛତି
ସେ ଗୁରୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେନି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଲେ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଆସେ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦଂଗୁଲୋ ହଂସଃ ପ୍ରଯାଣଂ କୁରୁତେ ବହିଃ
ହଂସ ପ୍ରାୟ ଛଅତିସ ଅଙ୍ଗୁଳ ଦୂରକୁ ବାହାରକୁ ଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧିମେତି ଯଦା ସର୍ଵଂ ନାଡୀଚକ୍ର ମନାକୁଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଚକ୍ର ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅବିକୃତ ହୁଏ,
ଦୃଢାସନୋ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରାଣଂ ଚଂଦ୍ରେଣ ପୂରଯେତ୍
ଯେତେଟିକି ସମ୍ଭବ ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ର ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଭରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ରଵତ୍ପୀଯୂଷଧାରୌଘଂ ଧ୍ଯାଯଂଶ୍ଚଂଦ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଝରୁଥିବା ଅମୃତ ଧାରାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରଵିଣା ପ୍ରାଣମାକୃଷ୍ଯ ପୂରଯେଦୌଦରୀଂ ଦରୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଆଣି, ପେଟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଭରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଵଲଜ୍ଵଲନପୁଂଜାଭଂ ଶୀଲଯନ୍ନୁଷ୍ମଗୁଂ ହୃଦି
ହୃଦୟରେ ତାପ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଥଂ ମାସତ୍ରଯାଭ୍ଯାସାଦୁଭଯାଯାମସେଵନାତ୍
ଏଭଳି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୱାସ ତିନି ମାସ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ,
ଯଥେଷ୍ଟଂ ଧାରଣଂ ଵାଯୋରନଲସ୍ଯ ପ୍ରଦୀପନମ୍
ଯେପରି ଚାହିଁବେ, ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ପ୍ରାଣୋଦେହଗତୋଵାଯୁରାଯାମସ୍ତନ୍ନିବଂଧନମ୍ 4.1.41.
ଶ୍ୱାସ ଓ ବାୟୁ ଦେହରେ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଶ୍ୱାସନିୟମ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମେଽଧମେ ଘର୍ମଃ କଂପୋ ଭଵତି ମଧ୍ଯମେ
ଶ୍ୱାସନିୟମର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଘରମ ଆସେ; ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ କମ୍ପନ ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଦହେଦ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଣ ପାତକମ୍
ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତା ଦହିଯାଏ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତି ଅଟକାଇଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ସମାଧିନା ଲଭେନ୍ମୋକ୍ଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମଦ୍ଵିଷଟ୍କେନ ପ୍ରତ୍ଯାହାର ଉଦାହୃତଃ
ଅଠର ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିରୋଧ କୁହାଯାଏ।
ଭଵେଦୀଶ୍ଵରସଂଗତ୍ଯୈ ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରଣମ୍
ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଇଁ; ଧାରଣା ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସମାଧେଃ ପରତୋ ଜ୍ଯୋତିରନଂତଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶକମ୍
ସମାଧି ପରେ ଅସୀମ ଆଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ପଵନେ ଵ୍ଯୋମସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଧ୍ଵନିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ମହାନ୍
ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଯୁକ୍ତେନ ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିକ୍ଷଯୋଭଵେତ୍
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ହିକ୍କା ଶ୍ଵାସଶ୍ଚ କାସଶ୍ଚ ଶିରଃ କର୍ଣାକ୍ଷିଵେଦନାଃ
ହିକ୍କା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାଶ, ମୁଣ୍ଡ, କାନ ଓ ଆଖିରେ ବେଦନା—
ଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଯଜେଦ୍ଵାଯୁଂ ଯୁକ୍ତଂଯୁକ୍ତଂ ଚ ପୂରଯେତ୍ 4.1.41.
ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୁନିପୁନି ଶ୍ୱାସକୁ ବାହାର କରିବା ଓ ଭିତରେ ନେବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯଂ ସୋମକଲାପୂର୍ଣଂ ଶରୀରଂ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ 4.1.41.
ଯେ ଯୋଗୀଙ୍କ ଦେହ ସଦା ଚନ୍ଦ୍ରାମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵୃତ୍ତମଂଜନସନ୍ନିଭମ୍
ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ଗୋଲାକାର, ଅଞ୍ଜନ ଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସଗୁଣଂ ଵଣର୍ଭେଦେନ ନିର୍ଗୁଣଂ କେଵଲଂ ମତମ୍ 4.1.41.
ଗୁଣ ସହିତ ଥିଲେ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ଗୁଣ ଛାଡ଼ିଲେ ଏହା ପ୍ରକୃତ ଏକାକୀ।
ଯୁକ୍ତାହାରଵିହାରଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟୋ ହି କର୍ମସୁ 4.1.41.
ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିନୋଦନରେ ସଂଯମୀ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମାପିଥିବା—
ଚଂଦ୍ରାଂଗେ ତୁ ସମଭ୍ଯସ୍ଯ ସୂର୍ଯାଂଗେ ପୁନରଭ୍ଯସେତ୍ 4.1.41.
ଚନ୍ଦ୍ରନାଡୀରେ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ପୁନି ସୂର୍ଯ୍ୟନାଡୀରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାଲଂଧରେ କୃତେ ବଂଧେ କଂଠସକୋଚଲକ୍ଷଣେ 4.1.41.
କଣ୍ଠ ଅଞ୍ଚଳ ସଙ୍କୋଚିତ କରି ଯେଉଁବେଳେ ଜାଳନ୍ଧର ବନ୍ଧ କରାଯାଏ—
ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଯାତୁଂ ଶକ୍ତିଃସ୍ଯାନ୍ନିମିଷାର୍ଧତଃ 4.1.41.
ଅର୍ଧ ଚକ୍ଷୁମିଳନରେ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଯିବାର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତେତ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଚ ଶୋଚତି
ଯାହାକୁ ପାଇଲେ ପୁନି ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ; ଯାହାକୁ ପାଇଲେ ଶୋକ ମିଳେ ନାହିଁ।
କାଶ୍ଯାଂ ସୁଖେନ କୈଵଲ୍ଯଂ ଯଥାଲଭ୍ଯେତ ଜଂତୁଭିଃ 4.1.41.
କାଶୀରେ ସତ୍ତ୍ୱଗତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହଜରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥାନ୍ତି।