ନିମୀଲିତାକ୍ଷଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥୋ ଦଂତୈର୍ଦଂତାନ୍ନ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍ 4.1.41.
ଆଖି ଅଳ୍ପ ମୁଦିଥିବା, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତକୁ ଛୁଇଁବା ନୁହେଁ,
ସନ୍ନିଯମ୍ଯେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ନାତିନୀଚୋଚ୍ଛ୍ରିତାସନଃ
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଆସନ ଅତି ଉଚ୍ଚ ବା ଅତି ତଳେ ନୁହେଁ,
ଚଲେଽନିଲେ ଚଲଂ ସର୍ଵଂ ନିଶ୍ଚଲେ ତତ୍ର ନିଶ୍ଚଲମ୍
ଶ୍ୱାସ ଚଳିଲେ ସମସ୍ତ କିଛି ଚଳେ, ଶ୍ୱାସ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ ସେଠି ସମସ୍ତ କିଛି ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ।
ଯାଵଦ୍ଦେହେ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରାଣୋ ଜୀଵିତଂ ତାଵଦୁଚ୍ଯତେ
ଦେହରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହିଥାଏ।
ଯାଵଦ୍ବଦ୍ଧୋ ମରୁଦ୍ଦେହେ ଯାଵଚ୍ଚେତୋ ନିରାଶ୍ରଯମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଦେହରେ ଅଟକି ରହେ, ଏବଂ ମନ ନିରାଶ୍ରୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ,
କାଲସାଧ୍ଵସତୋବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଣାଯାମଂ ସଦାଚରେତ୍
ସମୟର ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମଂଦୋ ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ଲଘ୍ଵକ୍ଷରା ମତା
ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ମାପ ଧରାଯାଏ, ଏଠାରେ ଏକ ମାପ ହେଉଛି ଛୋଟ ଅକ୍ଷରର ସମୟ।
ସ୍ଵେଦଂ କଂପଂ ଵିଷାଦଂ ଚ ଜନଯେତ୍କ୍ରମଶସ୍ତ୍ଵସୌ
ଏହି ଅଭ୍ୟାସ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଘରମ, କମ୍ପନ ଓ ମନମନ୍ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଵିଷାଦଂ ହି ତୃତୀଯେନ ସିଦ୍ଧଃ ପ୍ରାଣୋଥ ଯୋଗିନଃ କ୍ରମେଣ ସେଵ୍ଯମାନୋସୌ ନଯତେ ଯତ୍ର ଚେଚ୍ଛତି
ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମନମନ୍ତାପ ଆସେ; ତାପରେ ଯୋଗୀ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିଲେ ଯେଉଁଠି ଚାହିଁବେ, ସେଠି ନେଇଯାଏ।
ହଠାନ୍ନିରୁଦ୍ଧପ୍ରାଣୋଯଂ ରୋମକୂପେଷୁ ନିଃସରେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସକୁ ଜୋରକରି ଅଟକାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କେଶର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ଯାଏ।
ତତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଯଯିତଵ୍ଯୋସୌ କ୍ରମେଣାରଣ୍ଯହସ୍ତିଵତ୍ 4.1.41.
ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅରଣ୍ୟର ହାତୀ ଚାଲିବା ପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
କରୋତି ଶାସ୍ତୃନିର୍ଦେଶଂ ନ ଚ ତଂ ପରିଲଂଘଯେତ୍ ଗୃହୀତଃ ସେଵ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଂଭମୁପଗଚ୍ଛତି
ସେ ଗୁରୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସରେ ଚାଲେ, ଏବଂ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେନି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଲେ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଆସେ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦଂଗୁଲୋ ହଂସଃ ପ୍ରଯାଣଂ କୁରୁତେ ବହିଃ
ହଂସ ପ୍ରାୟ ଛଅତିସ ଅଙ୍ଗୁଳ ଦୂରକୁ ବାହାରକୁ ଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧିମେତି ଯଦା ସର୍ଵଂ ନାଡୀଚକ୍ର ମନାକୁଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଚକ୍ର ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅବିକୃତ ହୁଏ,
ଦୃଢାସନୋ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରାଣଂ ଚଂଦ୍ରେଣ ପୂରଯେତ୍
ଯେତେଟିକି ସମ୍ଭବ ଦୃଢ଼ ଆସନରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ର ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଭରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ରଵତ୍ପୀଯୂଷଧାରୌଘଂ ଧ୍ଯାଯଂଶ୍ଚଂଦ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଝରୁଥିବା ଅମୃତ ଧାରାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରଵିଣା ପ୍ରାଣମାକୃଷ୍ଯ ପୂରଯେଦୌଦରୀଂ ଦରୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଆଣି, ପେଟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଭରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଵଲଜ୍ଵଲନପୁଂଜାଭଂ ଶୀଲଯନ୍ନୁଷ୍ମଗୁଂ ହୃଦି
ହୃଦୟରେ ତାପ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତ୍ଥଂ ମାସତ୍ରଯାଭ୍ଯାସାଦୁଭଯାଯାମସେଵନାତ୍
ଏଭଳି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶ୍ୱାସ ତିନି ମାସ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ,
ଯଥେଷ୍ଟଂ ଧାରଣଂ ଵାଯୋରନଲସ୍ଯ ପ୍ରଦୀପନମ୍
ଯେପରି ଚାହିଁବେ, ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତ କରିପାରିବେ।
ପ୍ରାଣୋଦେହଗତୋଵାଯୁରାଯାମସ୍ତନ୍ନିବଂଧନମ୍ 4.1.41.
ଶ୍ୱାସ ଓ ବାୟୁ ଦେହରେ ଥିଲେ, ତାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଶ୍ୱାସନିୟମ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମେଽଧମେ ଘର୍ମଃ କଂପୋ ଭଵତି ମଧ୍ଯମେ
ଶ୍ୱାସନିୟମର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଘରମ ଆସେ; ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ କମ୍ପନ ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଦହେଦ୍ଦୋଷାନ୍ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଣ ପାତକମ୍
ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତା ଦହିଯାଏ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତି ଅଟକାଇଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ସମାଧିନା ଲଭେନ୍ମୋକ୍ଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମଦ୍ଵିଷଟ୍କେନ ପ୍ରତ୍ଯାହାର ଉଦାହୃତଃ
ଅଠର ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିରୋଧ କୁହାଯାଏ।
ଭଵେଦୀଶ୍ଵରସଂଗତ୍ଯୈ ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରଣମ୍
ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଇଁ; ଧାରଣା ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସମାଧେଃ ପରତୋ ଜ୍ଯୋତିରନଂତଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶକମ୍
ସମାଧି ପରେ ଅସୀମ ଆଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ପଵନେ ଵ୍ଯୋମସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଧ୍ଵନିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ମହାନ୍
ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଯୁକ୍ତେନ ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିକ୍ଷଯୋଭଵେତ୍
ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ହିକ୍କା ଶ୍ଵାସଶ୍ଚ କାସଶ୍ଚ ଶିରଃ କର୍ଣାକ୍ଷିଵେଦନାଃ
ହିକ୍କା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାଶ, ମୁଣ୍ଡ, କାନ ଓ ଆଖିରେ ବେଦନା—