ହଵ୍ଯକଵ୍ଯନିଯୁକ୍ତୌ ତୁ ଭକ୍ଷ୍ଯୌ ପାଠୀନରୋହିତୌ
—ପାଠୀନ ଏବଂ ରୋହିତ ମାଛ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—
ଶ୍ଵାଵିଦ୍ଗୋଧେ ପ୍ରଶସ୍ତେ ଚ ଜ୍ଞାତାଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
—ବନଶୁଆ, ଗୋଧି, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମଧ୍ୟରୁ ଚିହ୍ନଟ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପଶୁହିଂସା ଯା ସା ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯା ନେତରା କ୍ଵଚିତ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ବଳି ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେଥିରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରେ ଏହା କେବେ ଭଲ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାଣାତ୍ଯଯେ କ୍ରତୌ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଭୈଷଜେ ଵିପ୍ରକାମ୍ଯଯା
ଜୀବନ ଭୟ, ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ, ପିତୃ ତର୍ପଣ, ଔଷଧ ପାଇଁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ—
ନ ତାଦୃଶଂ ଭଵେତ୍ପାପଂ ମୃଗଯାଵୃତ୍ତିକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେପରି ଅପରାଧ ହୁଏ, ଶିକାର କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେପରି ପାପ ନାହିଁ।
ମଖାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟାଃ ପଶୁ ଦ୍ରୁମ ମୃଗୌଷଧୀଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ପଶୁ, ଗଛ, ମୃଗ ଓ ଔଷଧୀ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ପିତୃଦେଵକ୍ରତୁକୃତେ ମଧୁପର୍କାର୍ଥମେଵ ଚ 4.1.40.
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରତୁ ଓ ମଧୁପର୍କ ଦାନ ପାଇଁ ଏହା ହୋଇଥାଏ।
ଯୋ ଜଂତୂନାତ୍ମପୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ହିନସ୍ତି ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ
ଯିଏ ନିଜ ଶରୀର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଜୀବକୁ ମାରେ, ଏବଂ ଅବିବେକୀ ଅଟୁଟିଥାଏ—
ଭୋକ୍ତାନୁମଂତା ସଂସ୍କର୍ତା କ୍ରଯିଵିକ୍ରଯି ହିଂସକାଃ
ଯିଏ ଖାଏ, ଅନୁମତି ଦିଏ, ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, କିଣେ, ବିକ୍ରି କରେ, କିମ୍ବା ମାରେ—
ପ୍ରତ୍ଯବ୍ଦମଶ୍ଵମେଧେନ ଶତଂ ଵର୍ଷାଣି ଯୋ ଯଜେତ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶତବର୍ଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ—
ଯଥୈଵାତ୍ମା ପରସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ସୁଖମିଚ୍ଛତା
ଯେପରି ନିଜକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ସେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଆଶା କରନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ।
ସୁଖଂ ଵା ଯଦି ଵା ଚାନ୍ଯଦ୍ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପରେ
ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କରାଯାଏ—
ନ କ୍ଲେଶେନ ଵିନା ଦ୍ରଵ୍ଯମର୍ଥହୀନେ କୁତଃ କ୍ରିଯାଃ
କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଧନ ମିଳେନାହିଁ; ଧନ ନଥିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେବ?
ସୁଖଂ ହି ସର୍ଵୈରାକାଂକ୍ଷ୍ଯଂ ତଚ୍ଚ ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ସମସ୍ତେ ସୁଖ ଆଶା କରନ୍ତି, ଏହା ଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନ୍ଯାଯାଗତେନ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପାରଲୌକିକମ୍
ନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଆସିଥିବା ଧନରେ ପାରଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଧିହୀନଂ ତଥାଽପାତ୍ରେ ଯୋ ଦଦାତି ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍
ଯିଏ ନିୟମ ଛାଡ଼ି କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ କରେ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରେ—
ଵ୍ଯସନାର୍ଥେ କୁଟୁଂବାର୍ଥେ ଯଦୃଣାର୍ଥେ ଚ ଦୀଯତେ 4.1.40.
ଦୁଃଖ, ପରିବାର କିମ୍ବା ଋଣ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ—
ମାତାପିତୃଵିହୀନଂ ଯୋ ମୌଂଜୀପାଣିଗ୍ରହାଦିଭିଃ
ମାଆ ବା ବାପା ନଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉପନୟନ କିମ୍ବା ବିବାହ ଆଦି କରେ—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୈର୍ନ ତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ନାଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ମଖୈଃ
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ।
ଯୋ ହ୍ଯନାଥସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ପାଣିଂ ଗ୍ରାହଯତେ କୃତୀ
ଯିଏ ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିବାହ ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଇଦିଏ—
ପିତୃଗେହେ ତୁ ଯା କନ୍ଯା ରଜଃ ପଶ୍ଯେଦସଂସ୍କୃତା
ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଯେଉଁ କନ୍ୟା ରଜସ୍ୱଳା ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିବାହ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନାହିଁ,
ଯସ୍ତାଂ ପରିଣଯେନ୍ମୋହାତ୍ସ ଭଵେଦ୍ଵୃଷଲୀପତିଃ
ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନରେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରେ, ସେ ଏକ ଅପମାନିତ ମହିଳାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ହୁଏ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ଦୋଷମୁଭଯୋଃ କନ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ଵରସ୍ଯ ଚ
କନ୍ୟା ଓ ବର, ଦୁହେଁର ଦୋଷ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପଵିତ୍ରାଃ ସତତଂ ନୈତା ଦୁଷ୍ଯଂତି କେନଚିତ୍
ମହିଳାମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର, କେହି ତାଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପୂର୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୁରୈର୍ଭୁକ୍ତାଃ ସୋମଗଂଧର୍ଵ ଵହ୍ନିଭିଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମହିଳାମାନେ ସୋମ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରାଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶୌଚଂ ଦଦୌ ସୋମଃ ପାଵକଃ ସର୍ଵମେଧ୍ଯତାମ୍
ସୋମ ଦେବତା ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧତା ଦେଇଥିଲେ।
କନ୍ଯାଂ ଭୁଂକ୍ତେ ରଜଃକାଲେଽଗ୍ନିଃ ଶଶୀ ଲୋମଦର୍ଶନେ 4.1.40.
ରଜସ୍ୱଳା ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଶରୀରରେ ଲୋମ ଦେଖିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ଦୃଶ୍ଯରୋମାତ୍ଵପତ୍ଯଘ୍ନୀ କୁଲଘ୍ନ୍ଯୁଦ୍ଗତଯୌଵନା
ଦେହରେ ଲୋମ ଦେଖାଯିବା, ସନ୍ତାନ ନ ହେବା, ବଂଶ ନାଶ ଓ ଯୁବତ୍ବ ଆସିବା—
କନ୍ଯାଦାନଫଲପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ ଦ୍ଯାଦନଗ୍ନିକାମ୍
ଯିଏ କନ୍ୟାଦାନର ଫଳ ଚାହେ, ସେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇନଥିବା କନ୍ୟା ଦେଉନାହିଁ।
କନ୍ଯାମଭୁକ୍ତାଂ ସୋମାଦ୍ଯୈର୍ଦଦଦ୍ଦାନଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗ କରିନଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ କନ୍ୟାଦାନର ଫଳ ପାଏ।