ଇଦମେଵ ତପୋତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଯଦିଂଦ୍ରିଯ ଵିଲୋଲତାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ଦମନ କରାଯାଏ ଯଦି, ଏହିଠାରେ ଏହା ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା।
ମାସି ମାସି ଯଦାପ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଚ୍ଚାଂଦ୍ରାଯଣାତ୍ଫଲମ୍
ପ୍ରତି ମାସ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ରଖି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ମାସୋପଵାସାଦନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ଫଲଂ ସମୁପାର୍ଜ୍ଯତେ
ଅନ୍ୟଠାରେ ପ୍ରତି ମାସ ଉପବାସ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯ ଵ୍ରତାତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଦନ୍ଯତ୍ର ମହାଫଲମ୍
ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ରଖି ଯେଉଁ ମହାଫଳ ମିଳେ—
ଷଣ୍ମାସାନ୍ନ ପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ଯଦନ୍ଯତ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଅନ୍ୟଠାରେ ଛଅ ମାସ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଵର୍ଷଂ କୃତ୍ଵୋପଵାସାନି ଲଭେଦନ୍ଯତ୍ର ଯଦ୍ଵ୍ରତୀ
ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ କରି ବ୍ରତୀ ଯେଉଁ ଫଳ ଅନ୍ୟଠାରେ ପାଏ—
ମାସିମାସି କୁଶାଗ୍ରାଂବୁ ପାନାଦନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ଫଲମ୍
ପ୍ରତି ମାସ କୁଶ ତୀର ଜଳ ପିଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଅନଂତୋ ମହିମା କାଶ୍ଯାଃ କସ୍ତଂ ଵର୍ଣଯିତୁଂ ପ୍ରଭୁଃ
କାଶୀର ମହିମାର କିଛି ସୀମା ନାହିଁ; ଏହାକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?
ଶଂଭୁସ୍ତତ୍କିଂଚିଦାଚଷ୍ଟେ ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଜନ୍ମିନଃ
ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ଜନ୍ମିଙ୍କ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ତାହାର କିଛି ଅଂଶ କହନ୍ତି।
ସ୍ମାରଂ ସ୍ମାରଂ ସ୍ମରରିପୋଃ ପୁରୀଂ ତ୍ଵମିଵ ଶଂକରଃ 4.1.39.
ପୁନିପୁନି କାମଦେବଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପୁରୀକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତ୍ଯାଜିତୋହଂ ପୁରୀଂ କାଶୀଂ ହରୋ ତ୍ଯାକ୍ଷୀତ୍କୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ କାଶୀ ପୁରୀରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି; ପ୍ରଭୁ ହର କିପରି ମୋତେ ବାହାର କରିପାରିବେ?
ପରାଧୀନୋହମିଵ କିଂ ଦେଵଦେଵଃ ପିନାକଵାନ୍
ମୁଁ କି ଅନ୍ୟର ଆଧୀନ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ପିନାକଧାରୀ ଦେବଦେବ ଏପରି କି?
ତତ୍ଯାଜ ଚ ଯଥା ସ୍ଥାଣୁଃ କାଶୀଂ ଵିଧ୍ଯୁପରୋଧତଃ
ଯେପରି ଶିବ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀଙ୍କର ବାଧା ହେତୁ କାଶୀ ଛାଡିଦେଲେ,
ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ଯଥା ଲେଖୈଃ ପରୋପକୃତଯେ ମୁନେ
ସେପରି, ମୁନି, ତୁମକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାର୍ଥିତୋଭୂତ୍କିମର୍ଥଂ ଚ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଷଡାନନ
ହେ ଷଡାନନ, କି କାରଣରୁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା? ଏହା ମୋତେ କୁହ।
ଅନାଵୃଷ୍ଟିରଭୂଦ୍ଵିପ୍ର ସର୍ଵଭୂତପ୍ରକଂପିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କମ୍ପିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଅବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା।
ତଯା ତୁ ଷଷ୍ଟିହାଯିନ୍ଯା ପୀଡିତାଃ ପ୍ରାଣିନୋଽଖିଲାଃ
ଏହି ସଠି ବର୍ଷର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲେ।
ମହାନିମ୍ନେଷୁ କଚ୍ଛେଷୁ ମୁନିଵୃତ୍ତ୍ଯା ଜନାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ମହା ତଳଭୂମି ଓ ଜଳାଭୂମିରେ ଲୋକମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ।
କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଏଵ ସର୍ଵେଷୁ ନଗରେଷୁ ପୁରେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ସହର ଓ ପୁରରେ କେବଳ ମାଂସଭୋଜୀମାନେ ଅଛିଥିଲେ।
ଚୌରା ଏଵ ମହାଚୌରୈରୁଲ୍ଲୁଠ୍ଯଂତ ଇତସ୍ତତଃ 4.1.39.
ଚୋରମାନେ ଓ ବଡ଼ ଚୋରମାନେ ଏଠାଉଠି ଲୁଟିପାଇଁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଅରାଜକେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଲୋକେଽତ୍ଯାହିତଶଂସିନି
ଯେତେବେଳେ ଜଗତରେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ଆସିଗଲା, ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଖାଦେଲା,
ଚିଂତାମଵାପ ମହତୀ ଜଗଦ୍ଯୋନିଃ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯାତ୍
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାଶ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ତାସୁ କ୍ଷୀଣାସୁ ସଂକ୍ଷୀଣାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଭୁଜୋଽଭଵନ୍
ସେମାନେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଇଗଲେ।
ଅଵିମୁକ୍ତେ ମହାକ୍ଷେତ୍ରେ ତପସ୍ଯନ୍ନିଶ୍ଚଲେଂଦ୍ରିଯଃ
ଅବିମୁକ୍ତ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସେ ଅଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ରିପୁଂଜଯ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ପରପୁରଂଜଯଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୀ ଜିତିଥିବା ଏକ ରାଜା 'ରିପୁଞ୍ଜୟ' ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ରିପୁଂଜଯ ମହାମତେ
ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରିପୁଞ୍ଜୟ ରାଜା ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ରାଜନ।
ନାଗକନ୍ଯାଂ ନାଗରାଜଃ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ନାଗରାଜ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ନାଗକନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେବେ।
ଦିଵୋପି ଦେଵା ଦାସ୍ଯଂତି ରତ୍ନାନି କୁସୁମାନି ଚ
ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତୁମକୁ ରତ୍ନ ଓ ଫୁଲ ଦେବେ।
ଦିଵୋଦାସ ଇତି ଖ୍ଯାତମତୋ ନାମ ତ୍ଵମାପ୍ସ୍ଯସି
ଏହିପରି, ତୁମେ 'ଦିବୋଦାସ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।
ପରମେଷ୍ଠିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋସୌ ରାଜସତ୍ତମଃ 4.1.39.
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରେ—