ଯୋଧ୍ଯାପଯେଦେକଦେଶଂ ଶ୍ରୁତେରଂଗାନ୍ଯଥାପି ଵା
ସଠିକ ଭାବେ ଶ୍ରୁତିର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ।
ଯଥାଵିଧି ନିଷେକାଦି ଯଃ କର୍ମ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧେଯଂ ପାକଯଜ୍ଞାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିକାନ୍ମଖାନ୍
ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଘରେ ହୋମ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଭଳି ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧିବତ୍ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ—
ଉପାଧ୍ଯାଯାଦ୍ଦଶାଚାର୍ଯ ଆଚାର୍ଯାତ୍ତୁ ଶତଂ ପିତା
ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ଦଶଗୁଣ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶତଗୁଣ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ—
ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଞାନତୋ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ବାହୁଜାନାଂ ତୁ ଵୀର୍ଯତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ପଣ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଵପ୍ନେ ସିକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ଵିଜଃ ଶୁକ୍ରମକାମତଃ 4.1.36.
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦ୍ୱିଜ ଅଚେତନରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଇଚ୍ଛା ବିନା ଶୁକ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ—
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାନାଂ ଚ ଵେଦଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଵତାମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବେଦ ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ଅକୃତ୍ଵା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଣମସମିଧ୍ଯ ହୁତାଶନମ୍
ଭିକ୍ଷା ଚାଲିବା ନ କରି, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ନଥିଲେ—
ଯଥେଷ୍ଟଚେଷ୍ଟୋ ନଭଵେଦ୍ଗୁରୋର୍ନଯନଗୋଚରେ
ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୁନିଂଦାଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ପରିଵାଦସ୍ତୁ ଯତ୍ର ଚ
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ଅପବାଦ ହୁଏ—
ଖରୋ ଗୁରୋଃ ପରୀଵାଦାଚ୍ଛ୍ଵା ଭଵେଦ୍ଗୁରୁନିଂଦକଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଅପବାଦ କରିଲେ ଗଧା ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଗୁରୁ ନିନ୍ଦା କରିଲେ କୁକୁର ହେଉଛି।
ନାଭିଵାଦ୍ଯା ଗୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଂଘ୍ରୀ ଯୁଵତୀ ସତୀ
ଗୁରୁଙ୍କ ଯୁବତୀ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ଜନା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପରେ ସେଉଁଠି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଭାଵଶ୍ଚଂଚଲଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୋଷଃ ପୁଂସାମତଃ ସ୍ମୃତଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ଅସ୍ଥିର, ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ଦୋଷ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଵାଂସମପ୍ଯଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଯତସ୍ତାଧର୍ଷଯଂତ୍ଯଲମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ, ଯେ କାହା ପାଖରେ ହେଉନାହିଁ, ସହଜରେ ବଶ କରିପାରନ୍ତି।
ନ ମାତ୍ରା ନ ଦୁହିତ୍ରା ଵା ନ ସ୍ଵସ୍ରୈକାଂତଶୀଲତା
ମାଆ, ଝିଅ କିମ୍ବା ଭଉଣୀ ସହିତ ଏକାକି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଖନନ୍ଯଦ୍ଵଦ୍ଭୂମେର୍ଵାର୍ଯଧିଗଚ୍ଛତି 4.1.36.
ଯେପରି ଭୂମି ଖୋଦିଲେ ଉଦ୍ଧାର କରି ପାଣି ମିଳେ—
ଶଯାନମଭ୍ଯୁଦଯତେ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଚେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍
ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଶୁକ୍ର ଉପରକୁ ଉଠେ—
ସୁତସ୍ଯ ସଂଭଵେ କ୍ଲେଶଂ ସହେତେ ପିତରୌ ଚ ଯତ୍
ପୁଅ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମାତାପିତା ଯେତେ ଦୁଃଖ ସହନ କରନ୍ତି—
ଅତସ୍ତଯୋଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗୁରୋରପି ଚ ସର୍ଵଦା
ସେହିପରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରିୟ କଥା କରିବା ଉଚିତ୍।
ତେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷା ପରମଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରୀନେଵାମୂନ୍ସମାରାଧ୍ଯ ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାନ୍ସ ଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିପାରନ୍ତି।
ଭୂର୍ଲୋକଂ ଜନନୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୁଵର୍ଲୋକଂ ତଥା ପିତୁଃ
ଭୂଲୋକକୁ ମାଆ ବୋଲି ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଭୁଵର୍ଲୋକକୁ ବାପା ବୋଲି।
ଏତଦେଵ ନୃଣାଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏହି ଅଟୁଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅଧୀତ୍ଯ ଵେଦାନ୍ଵେଦୌ ଵା ଵେଦଂ ଵାପି କ୍ରମାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ବେଦ କିମ୍ବା ଏକ ବେଦ ଠିକ୍ ଧାରାରେ ପଢ଼ିଥିଲେ—
ଅଵିପ୍ଲୁତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵେଶାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଭଵେତ୍
ଏବଂ ଅଟୁଟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରଖିଲେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଦୟା ପାଇଥାଏ।
କାଶୀପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ଭଵେଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାନ୍ନିର୍ଵାଣମୃଚ୍ଛତି 4.1.36.
କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲଭିତାଏ।
ସଦାଚାରୋ ଗୃହେ ଯଦ୍ଵନ୍ନ ତଥାସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମାଂତରେ
ଘରେ ଯେପରି ଭଲ ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ସେପରି ନୁହେଁ।
ଗୃହାଶ୍ରମାତ୍ପରଂ ନାସ୍ତି ଯଦି ପତ୍ନୀଵଶଂଵଦା
ଯଦି ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶ୍ରୀମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଆନୁକୂଲ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ଚେତ୍ତ୍ରିଦିଵେନାପି କିଂ ତତଃ
ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯଦି ସହଯୋଗୀ ଓ ମନମୋହନୀ, ତେବେ ତିନିଥର ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଣ କାମରେ?
ଗୃହାଶ୍ରମଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ଭାର୍ଯାମୂଲଂ ଚ ତତ୍ସୁଖମ୍
ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ଶୁଭ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ, ଏହି ସୁଖର ମୂଳ ହେଉଛି ଭାର୍ଯ୍ୟା।