ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ କର୍ମ ପରାଧୀନଂ କାଯମାତ୍ମଵଶଂ ସଦା
ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଦେହକୁ ସଦା ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ଦରକାର।
ଯସ୍ମିନ୍କର୍ମଣ୍ଯଂତରାତ୍ମା କ୍ରିଯମାଣେ ପ୍ରସୀଦତି 4.1.35.
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାବେଳେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ—
ପ୍ରଥମଂ ଧର୍ମସର୍ଵସ୍ଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯନ୍ନିଯମା ଯମାଃ
ଧର୍ମର ସାର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଥମେ ଯମ ନାମକ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ସତ୍ଯଂ କ୍ଷମାର୍ଜଵଂ ଧ୍ଯାନମାନୃଶଂସ୍ଯମହିଂସନମ୍
ସତ୍ୟବାଦି, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସରଳତା, ଧ୍ୟାନ, ଦୟା ଓ ଅହିଂସା—
ଶୌଚଂ ସ୍ନାନଂ ତପୋ ଦାନଂ ମୌନେଜ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵ୍ରତମ୍
ପବିତ୍ରତା, ସ୍ନାନ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ମୌନ, ପୂଜା, ପାଠ ଓ ବ୍ରତପାଳନ—
କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ମଦଂ ମୋହଂ ମାତ୍ସର୍ଯଂ ଲୋଭମେଵ ଚ
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର, ମୋହ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଲୋଭ—
ଶନୈଃ ଶନୈଃ ସ ଚିନୁଯାଦ୍ଧର୍ମଂ ଵଲ୍ମୀକ ଶୃଂଗଵତ୍
ଏହି ଧର୍ମକୁ ଜଣେ ପିଲାପିଲା ଭାବରେ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଜିଅଁ ଆପଣ ଗହ୍ୱର ତିଆରି କରେ।
ଧର୍ମ ଏଵ ସହାଯୀ ସ୍ଯାଦମୁତ୍ର ନ ପରିଚ୍ଛଦଃ
ଏହି ଜନ୍ମ ପରେ କେବଳ ଧର୍ମ ଏକମାତ୍ର ସାଥୀ ହୁଏ; ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ।
ଜାଯତେ ଚୈକଲଃ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରମ୍ରିଯେତ ତଥୈକଲଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ଏକାକି ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ଏକାକି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ଦେହଂ ପଂଚତ୍ଵମାପନ୍ନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୌ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଠଵତ୍
ଦେହ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଲକଡ଼ି କିମ୍ବା ମାଟି ଭଳି ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅଯାଏ—
କୃତୀ ସଂଚିନୁଯାଦ୍ଧର୍ମଂ ତତୋଽମୁତ୍ର ସହାଯିନମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଧର୍ମ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପରଲୋକରେ ସାଥୀ ହେବ।
ସଂବଂଧାନାଚରେନ୍ନିତ୍ଯମୁତ୍ତମୈରୁତ୍ତମୈଃ ସୁଧୀଃ 4.1.35.
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗତି କରିବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ତମାନୁତ୍ତମାନେଵ ଗଚ୍ଛନ୍ହୀନାଂଶ୍ଚ ଵର୍ଜଯନ୍
ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିମ୍ନମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନଧ୍ଯଯନଶୀଲଂ ଚ ସଦାଚାରଵିଲଂଘିନମ୍
ଯିଏ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଅନାସକ୍ତ ଓ ନିତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ—
ତତୋଽଭ୍ଯସେତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଦାଚାରଂ ସଦା ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ସଦା ଉତ୍ସାହରେ ନିତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ରଜନୀପ୍ରାଂତଯାମାର୍ଧଂ ବାହ୍ମଃ ସମଯ ଉଚ୍ଯତେ
ରାତିର ଶେଷ ଚତୁର୍ଥାଂଶର ଅର୍ଧ ଅଂଶକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମ' ସମୟ କୁହାଯାଏ।
ଗଜାସ୍ଯଂ ସଂସ୍ମରେଦାଦୌ ତତ ଈଶଂ ସହାଂବଯା
ପ୍ରଥମେ ହାତୀମୁଖ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ମା ଅମ୍ବା ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
ଇଂଦ୍ରାଦୀନ୍ସକଲାନ୍ଦେଵାନ୍ଵସିଷ୍ଠାଦୀନ୍ମୁନୀନପି
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଋଷିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୀରୋଦାଦୀନ୍ସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ମାନସାଦି ସରାଂସି ଚ
କ୍ଷୀରସାଗର ଆଦି ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ମାନସ ଆଦି ସମସ୍ତ ସରୋବରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଦି ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଧାତୂନ୍କାଂଚନମୁଖ୍ଯତଃ
କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଆଦି ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଓ ଧାତୁମାନେ, ବିଶେଷକରି ସୁନା, ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଗାଶ୍ଚ ଶେଷପ୍ରମୁଖାନ୍ଗଜାନୈରାଵତାଦିକାନ୍
ଶେଷ ଆଦି ନାଗମାନେ ଓ ଏଇରାବତ ଆଦି ହାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ମରେଦରୁଂଧତୀମୁଖ୍ଯାଃ ପତିଵ୍ରତଵତୀର୍ଵଧୂଃ 4.1.35.
ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଆଦି ପତିବ୍ରତା ମହିଳାମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ଵେଶାଦୀନି ଲିଂଗାନି ଵେଦାନୃକ୍ପ୍ରମୁଖାନପି
ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଆଦି ଲିଙ୍ଗମାନେ ଓ ବେଦ, ବିଶେଷକରି ଋଗ୍ବେଦ, ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଣଵାଦିମହାବୀଜଂ ନାରଦାଦୀଂଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍
ପ୍ରଣବ ଆଦି ମହାବୀଜ ଓ ନାରଦ ଆଦି ବୈଷ୍ଣବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇବା ଉଚିତ।
ଵଦାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦଧୀଚ୍ଯାଦୀନ୍ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରାଦି ଭୂପତୀନ୍
ଦାନଶୀଳ ଦଧୀଚି ଆଦି ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ରାଜାମାନେକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପିତରଂ ଚ ଗୁରୂଂଶ୍ଚାପି ହୃଦି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରଖି, ନିଜ ବାପା ଓ ଗୁରୁମାନେକୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗ୍ରାମାଦ୍ଧନୁଃଶତଂ ଗଚ୍ଛେନ୍ନଗରାଚ୍ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ଗ୍ରାମରୁ ଶତଧନୁ ଦୂର ଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନଗରରୁ ତାହାର ଚାରିଗୁଣା ଦୂର ଯିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣୋପଵୀତ୍ଯୁଦଗ୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଦିଵସେ ସଂଧ୍ଯଯୋରପି
କାନ ଉପରେ ପବିତ୍ର ସୂତା ରଖି ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦିନର ଦୁଇ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ନ ତିଷ୍ଠନ୍ନାପ୍ସୁ ନୋ ଵିପ୍ର ଗୋ ଵହ୍ନ୍ଯନିଲ ସଂମୁଖଃ
ପାଣିରେ ଠିଆ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବାୟୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନାଲୋକଯେଦ୍ଦିଶୋଭାଗାଞ୍ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଂ ନଭୋମଲମ୍
ଦିଗ, ଆଲୋକର ଚକ୍ର କିମ୍ବା ଆକାଶର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।