ଯୂଯମେଵ ନ ସଂଦେହଃ କିଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ
ତୁମେମାନେ ନିଜେ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନ ରଖି, ସତ୍ୟ କ'ଣ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଶ୍ରୁତଯ ଊଚୁଃ ଯଦି ମାନ୍ଯା ଵଯଂ ଦେଵୌ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକରୌ ଵିଭୂ
ବେଦମାନେ କହିଲେ: ଯଦି ଆମେ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରୁଥିବା ମାନିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ,–
ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମିଦମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତୌ ଶ୍ରୁତୀଃ ପ୍ରତି
ବେଦମାନେ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଋଗୁଵାଚ ଯଦଂତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଋଗ୍ କହିଲେ: ଯାହା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସବୁକିଛି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ–
ଯେନ ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵଯଂ ସ ଏକଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ଛିଵଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାପାଯାଉଛୁ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା ଶିବ।
ଯଦ୍ଭାସା ଭାସତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଏକସ୍ତ୍ର୍ଯଂବକଃ ପରଃ
ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଠି ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତ୍ରିନୟନ।
ତମାହୁରେକଂ କୈଵଲ୍ଯଂ ଶଂକରଂ ଦୁଃଖତସ୍କରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଏକ, କୈବଲ୍ୟ, ଶଙ୍କର, ଦୁଃଖ ହରିବା ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୁତୀରିତଂ ନିଶମ୍ଯେତ୍ଥଂ ତାଵତୀଵ ଵିମୋହିତୌ
ବେଦମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରମଥନାଥୋସୌ ରମମାଣୋ ନିରଂତରମ୍
ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହି, କିପରି ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି–
ଵିଟଂକଵେଶୋ ଜଟିଲୋ ଵୃଷଗୋଵ୍ଯାଲଭୂଷଣଃ 4.1.31.
ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ, ଜଟାଧାରୀ, ବୃଷ, ଗାଈ ଓ ସାପରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ?
ତଦୁଦୀରିତମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରଣଵାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଣବ ସ୍ୱରୂପ ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ–
ପ୍ରଣଵ ଉଵାଚ କଦାଚିଦ୍ରମତେ ରୁଦ୍ରୋ ଲୀଲାରୂପଧରୋ ହରଃ
ପ୍ରଣବ କହିଲେ: କେବେ କେବେ ରୁଦ୍ର ଲୀଳାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ହରା।
ଅସୌ ହି ଭଗଵାନୀଶଃ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନଃ
ସେଉଁଠି ସେଇ ଭଗବାନ୍, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶାଶ୍ୱତ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେପି ତଦା ମଖମୂର୍ତେରଜସ୍ଯ ହି
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ରୂପ ସମ୍ବନ୍ଧରେ–
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତତୋ ଜ୍ଯୋତିରୁଭଯୋରଂତରେ ମହତ୍
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଏକ ଆଲୋକ ଦେଖାଦେଲା।
ଜ୍ଯୋତିର୍ମଂଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦଦୃଶେ ପୁରୁଷାକୃତିଃ
ସେ ଆଲୋକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ମଣିଷ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଆଵଯୋରଂତରଂ କୋସୌ ବିଭୃଯାତ୍ପୁରୁଷାକୃତିମ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମଣିଷ ଆକୃତି କିଏ ଅଛନ୍ତି?
ସ୍ରଷ୍ଟା କ୍ଷଣେନ ଚ ମହାନ୍ପୁରୁଷୋ ନୀଲଲୋହିତଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ଚଂଦ୍ରଶେଖରମ୍
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।”
ରୋଦନାଦ୍ରୁଦ୍ରନାମାପି ଯୋଜିତୋସି ମଯା ପୁରା 4.1.31.
“ତୁମେ କାନ୍ଦିଥିଲା, ସେଇପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ର ନାମ ଦେଇଥିଲି।”
ଅଥେଶ୍ଵରଃ ପଦ୍ମଯୋନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗର୍ଵଵତୀଂ ଗିରମ୍
ତାପରେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଶିବ ହସିଲେ।
ପ୍ରାହ ପଂକଜଜନ୍ମାସୌ ଶାସ୍ଯସ୍ତେ କାଲଭୈରଵ
ତେଣୁ ଶିବ କହିଲେ, “ଏହି ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ତୁମେ, କାଳଭୈରବ, ଶିକ୍ଷା ଦେବ।”
ଵିଶ୍ଵଂ ଭର୍ତୁଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଭରଣାଦ୍ଭୈରଵଃ ସ୍ମୃତଃ
“ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିପାର, ଏହିପାଇଁ ତୁମକୁ ଭୈରବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।”
ଆମର୍ଦଯିଷ୍ଯତି ଭଵାଂସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନୋ ଯତଃ
“ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଖୁସି ହେବ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ତୁମ ପାଖରେ ଦମିତ ହେବେ।”
ଯତଃ ପାପାନି ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
“ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପାପକୁ ତୁମେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।”
ଯା ମେ ମୁକ୍ତିପୁରୀ କାଶୀ ସର୍ଵାଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
“ମୋର ମୁକ୍ତିର ସହର କାଶୀ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”
ତତ୍ର ଯେ ପାପକର୍ତାରସ୍ତେଷାଂ ଶାସ୍ତା ତ୍ଵମେଵ ହି
“ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ଅଧିକାର କେବଳ ତୁମର।”
ଏତାନ୍ଵରାନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଽଥ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍କାଲଭୈରଵଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି, କାଳଭୈରବ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—
ଯଦଂଗମପରାଧ୍ନୋତି କାର୍ଯଂ ତସ୍ଯୈଵ ଶାସନମ୍
“ଯେଉଁଠି କେହି ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।”
ଯଜ୍ଞମୂର୍ତିଧରୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଶଂକରମ୍ 4.1.31.
ତାପରେ ଯଜ୍ଞର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।