ସ ସର୍ଵଗୋପି ନେକ୍ଷ୍ଯେତ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତିନାହିଁ; ମହେଶ୍ୱର ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ପୁରା ପିତାମହଂ ଵିପ୍ର ମେରୁଶୃଂଗେ ମହର୍ଷଯଃ
ପୂର୍ବେ, ପିତାମହ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଥିଲେ।
ସମା ଯଯା ମହେଶସ୍ଯ ମୋହିତୋ ଲୋକସଂଭଵଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଜଗଦ୍ଯୋନିରହଂ ଧାତା ସ୍ଵଯଂଭୂରେକ ଈଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ସ, ପାଳକ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର।
ପ୍ରଵର୍ତକୋ ହି ଜଗତାମହମେକୋ ନିଵର୍ତକଃ
ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ଏହି ଜଗତର ଆରମ୍ଭକାରୀ ଏବଂ ଏହାକୁ ଶେଷ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା।
ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ଧାତୁଃ କ୍ରତୁର୍ନାରାଯଣାଂଶଜଃ
ଏପରି ଭାବେ ଧାତା କହୁଥିବାବେଳେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଯଜ୍ଞ...
ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ କିମେତତ୍ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ
ପରମ ସତ୍ୟକୁ ନ ଜାଣି, ଏହି କଥା କାହିଁକି କୁହାଯାଉଛି?
ଅହଂ କର୍ତା ହି ଲୋକାନାଂ ଯଜ୍ଞୋ ନାରାଯଣଃ ପରଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଯଜ୍ଞ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରାୟଣ।
ଅହମେଵ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରହମେଵ ପରା ଗତିଃ
ମୁଁ ଏକାମ୍ବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ମୁଁ ଏକାମ୍ବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ଏଵଂ ଵିପ୍ର କୃତୌ ମୋହାତ୍ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ 4.1.31.
ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃତଯୁଗରେ ମୂଢତାରେ ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଯୂଯମେଵ ନ ସଂଦେହଃ କିଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ
ତୁମେମାନେ ନିଜେ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନ ରଖି, ସତ୍ୟ କ'ଣ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଶ୍ରୁତଯ ଊଚୁଃ ଯଦି ମାନ୍ଯା ଵଯଂ ଦେଵୌ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକରୌ ଵିଭୂ
ବେଦମାନେ କହିଲେ: ଯଦି ଆମେ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଦେବମାନେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରୁଥିବା ମାନିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ,–
ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତମିଦମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତୌ ଶ୍ରୁତୀଃ ପ୍ରତି
ବେଦମାନେ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇଜଣେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଋଗୁଵାଚ ଯଦଂତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଋଗ୍ କହିଲେ: ଯାହା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ସବୁକିଛି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ–
ଯେନ ପ୍ରମାଣଂ ହି ଵଯଂ ସ ଏକଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ଛିଵଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାପାଯାଉଛୁ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା ଶିବ।
ଯଦ୍ଭାସା ଭାସତେ ଵିଶ୍ଵଂ ସ ଏକସ୍ତ୍ର୍ଯଂବକଃ ପରଃ
ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେଠି ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତ୍ରିନୟନ।
ତମାହୁରେକଂ କୈଵଲ୍ଯଂ ଶଂକରଂ ଦୁଃଖତସ୍କରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଏକ, କୈବଲ୍ୟ, ଶଙ୍କର, ଦୁଃଖ ହରିବା ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରୁତୀରିତଂ ନିଶମ୍ଯେତ୍ଥଂ ତାଵତୀଵ ଵିମୋହିତୌ
ବେଦମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇଜଣେ ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରମଥନାଥୋସୌ ରମମାଣୋ ନିରଂତରମ୍
ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହି, କିପରି ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି–
ଵିଟଂକଵେଶୋ ଜଟିଲୋ ଵୃଷଗୋଵ୍ଯାଲଭୂଷଣଃ 4.1.31.
ଭିକ୍ଷୁର ଭେଷ, ଜଟାଧାରୀ, ବୃଷ, ଗାଈ ଓ ସାପରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ?
ତଦୁଦୀରିତମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରଣଵାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଣବ ସ୍ୱରୂପ ଶାଶ୍ୱତ ପୁରୁଷ–
ପ୍ରଣଵ ଉଵାଚ କଦାଚିଦ୍ରମତେ ରୁଦ୍ରୋ ଲୀଲାରୂପଧରୋ ହରଃ
ପ୍ରଣବ କହିଲେ: କେବେ କେବେ ରୁଦ୍ର ଲୀଳାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ହରା।
ଅସୌ ହି ଭଗଵାନୀଶଃ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନଃ
ସେଉଁଠି ସେଇ ଭଗବାନ୍, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶାଶ୍ୱତ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେପି ତଦା ମଖମୂର୍ତେରଜସ୍ଯ ହି
ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ରୂପ ସମ୍ବନ୍ଧରେ–
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତତୋ ଜ୍ଯୋତିରୁଭଯୋରଂତରେ ମହତ୍
ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଏକ ଆଲୋକ ଦେଖାଦେଲା।
ଜ୍ଯୋତିର୍ମଂଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଦଦୃଶେ ପୁରୁଷାକୃତିଃ
ସେ ଆଲୋକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ମଣିଷ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଆଵଯୋରଂତରଂ କୋସୌ ବିଭୃଯାତ୍ପୁରୁଷାକୃତିମ୍
ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମଣିଷ ଆକୃତି କିଏ ଅଛନ୍ତି?
ସ୍ରଷ୍ଟା କ୍ଷଣେନ ଚ ମହାନ୍ପୁରୁଷୋ ନୀଲଲୋହିତଃ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ବଡ଼ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ଚଂଦ୍ରଶେଖରମ୍
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।”
ରୋଦନାଦ୍ରୁଦ୍ରନାମାପି ଯୋଜିତୋସି ମଯା ପୁରା 4.1.31.
“ତୁମେ କାନ୍ଦିଥିଲା, ସେଇପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ର ନାମ ଦେଇଥିଲି।”