ଧନଂଜଯୋପି ଧର୍ମାତ୍ମା ମାତୃଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମାଆଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ।
ପଂଚଗଵ୍ଯେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ତତଃ ପଂଚାମୃତେନ ଵୈ
ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯାଇ, ପରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ଆଵେଷ୍ଟ୍ଯ ନେତ୍ରଵସ୍ତ୍ରେଣ ତତଃ ପଟ୍ଟାଂବରେଣ ଵୈ
ତାଙ୍କୁ ଆଗେ ନେତ୍ର ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ପରେ ପଟ୍ଟବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ନେପାଲକଂବଲେନାଥ ମୃଦାଚାଽଥ ଵିଶୁଦ୍ଧଯା
ତାପରେ ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ ଓ ପବିତ୍ର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅସ୍ପୃଷ୍ଟହୀନଜାତିଃ ସ ଶୁଚିଷ୍ମାନ୍ସ୍ଥଂଡିଲେଶଯଃ
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ବ୍ୟକ୍ତି, କୌଣସି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ସ୍ପର୍ଶ ତାଙ୍କୁ ହୋଇନଥିଲା, ସଫାସୁଥିଲେ ଏବଂ ଜମିନ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ଭାରଵାହଃ କୃତସ୍ତେନ କଶ୍ଚିଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵୋଚିତାଂ ଭୃତିମ୍
ସେ ଜଣେ ଭାର ବୋହିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଉପହାର ହିସାବରେ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ସଂଭୃତିରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଭାରଵାହଂ ଧନଂଜଯଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ସଂଗୃହୀତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନେଇ, ଭାର ବୋହିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଭାରଵାହ୍ଯଂତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତସ୍ଯ ସଂଭୃତିମଧ୍ଯତଃ
ଭାର ବୋହିବା ଜାଗା ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ ସଂଗୃହୀତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରଖିଲେ।
ଵାସସ୍ଥାନମଥାଗତ୍ଯ ତମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଂଜଯଃ 4.1.30.
ତାପରେ ଘରକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ସେ ଲୋକଟିକୁ ନ ଦେଖି, ଧନଞ୍ଜୟ—
ହାହେତ୍ଯାତାଡ୍ଯ ହୃଦଯଂ ଚକ୍ରଂଦ ବହୁଶୋ ଭୃଶମ୍
‘ହା’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ମାରି, ବହୁବାରି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅକୃତ୍ଵା ଜାହ୍ନଵୀସ୍ନାନମନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିନଥିବା, ନାହିଁ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା,
ଭାରଵାଡପ୍ଯରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ ତାମ୍ରସଂପୁଟମଧ୍ଯତଃ।। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ଥୀନି ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ତାନି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହଂ ଯଯୌ
ଅନ୍ୟ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ, ତାମ୍ର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଭାର ବୋହିବା ଲୋକଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଦେଖିଲେ; ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଵଣିକ୍ଚ ତଦ୍ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଷ୍କକଂଠୋଷ୍ଠତାଲୁକଃ
ଏବଂ ବ୍ୟପାରୀ, ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଳା, ଠୋଠ ଏବଂ ଜିଭ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଆଶଯା କିଂଚିଦାଶ୍ଵସ୍ଯ ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍
ଆଶାରେ ଅଳ୍ପ ସ୍ଥିରତା ପାଇ, ସେ ଲୋକଟିଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଵସୁ କ୍ଵ ତେ ଗତୋ ଭର୍ତା ମାତୁରସ୍ଥୀନିମେଽର୍ପଯ
‘ମା, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ କେଉଁଠି ଗଲେ? ମୋ ମା ପାଇଁ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଅ।’
ଅଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲୋଭଵଶତସ୍ତେନ ନୀତୋଽସ୍ଥିସଂପୁଟଃ
ଅଜାଣି, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି, ସେ ଅସ୍ଥିର ପାଟି ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥଵା ନ ପ୍ରସୂ ଦୋଷୋ ମଂଦଭାଗ୍ଯୋଽସ୍ମି ତତ୍ସୁତଃ
ନାହିଁ ହେଲେ ମାର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭାଗା ପୁଅ।
ଉଦ୍ଯମଂ କୃତଵାନସ୍ମି ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ମଂଦଭାଗ୍ଯତଃ
ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଅଭାଗ୍ୟରେ ସେଠି ସଫଳତା ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଅସ୍ଥୀନି ଦର୍ଶଯତ୍ଵାଶୁ ଧନଂ ଦାସ୍ଯେଽଧିକଂ ତତଃ 4.1.30.
‘ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଅ, ତାହାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଧିକ ଧନ ଦେବି।’
ଲଜ୍ଜାନମ୍ରଶିରାଃସୋଽଥ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ।
ଵନେଚରୋଽଥ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦୈଵାଦ୍ଵିସ୍ମୃତଵାନ୍ମୁନେ
ଏବଂ ମୁନି, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ସେ ଲୋକଟି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେଠିଠାରୁ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଭୁଲିଗଲେ।
ଇତୋରଣ୍ଯାତ୍ତତୋ ଯାତି ତତୋରଣ୍ଯାଦିତୋ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଆଉଁଠିକୁ ଚାଲିଯାଏ।
ଵିହାଯ ମଧ୍ଯେଽରଣ୍ଯାନି ତଂ ଯଯୌ ଚ ସ୍ଵପକ୍କଣମ୍
ସେ ମଧ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଃ ଶୁଷ୍କକଂଠୋଷ୍ଠୋ ହାହେତି ପରିଦେଵଯନ୍ ୮
ଭୋକରେ ଦୁର୍ବଳ, ଗଳା ଓ ଠୋଠ ଶୁଖିଗଲା, 'ହା ହା' ବୋଲି କ୍ଷୁଦାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ତନ୍ମଂଦଭାଗ୍ଯତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲୋକାତ୍କାର୍ପଟିକୋ ମୁନେ
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଶୁଣି, ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଗରିବ ବୋଲି କହିଲେ, ମୁନି।
କାଶ୍ଯାଂ ପ୍ରଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପି ତଦସ୍ଥୀନି ଘଟୋଦ୍ଭଵ
କାଶୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଘଟୋଦ୍ଭବ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ କେବଳ ଅସ୍ଥି ଅଛି।
ଏଵଂ କାଶ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାପି ପାପୀ ଧର୍ମାନୁଷଂଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ କାଶୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାପୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ବାନ୍ଧି ରହିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଜ୍ଞୈଵ କାଶୀଵାସେଽତ୍ର କାରଣମ୍
ତେଣୁ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା, ଏଠାରେ କାଶୀରେ ବାସ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵାରାଣସୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ତଦାରଭ୍ଯ ମହାମୁନେ 4.1.30.
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମହାମୁନି, ଏହି ସହରଟି 'ବାରାଣସୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଵାରାଣସୀହ କରୁଣାମଯଦିଵ୍ଯମୂର୍ତିରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯତ୍ର ତୁ ତନୁଂ ତନୁଭୃତ୍ସୁଖେନ
ବାରାଣସୀରେ, କରୁଣାର ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି।