ନିର୍ଦଗ୍ଧାନ୍ସାଗରାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କପିଲକ୍ରୋଧଵହ୍ନିନା
କପିଳଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ସାଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳିଯିବା କଥା ଶୁଣି,
ସୂର୍ଯଵଂଶେ ମହାତେଜା ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଏକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ,
ହିମଵଂତଂ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠମମାତ୍ଯ ନ୍ଯସ୍ତରାଜ୍ଯଧୂଃ
ସେ ରାଜ୍ୟର କାମକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ଛାଡ଼ି, ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଶାପାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧାନ୍ମହାଦୁର୍ଗତିଗାନପି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା, ମହା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ,
ମମୈଵ ସା ପରାମୂର୍ତିସ୍ତୋଯରୂପା ଶିଵାତ୍ମିକା
ସେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ଜଳ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଶୁଭତାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାସ୍ଵରୂପା ଚ ତ୍ରିଶକ୍ତିଃ କରୁଣାତ୍ମିକା
ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଓ କରୁଣାର ଅବତାର।
ଯାମେତାଂ ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ଧାରଯାମି ସ୍ଵଲୀଲଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣକାରିଣୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଧାରି ରଖିଛି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ 4.1.27.
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ,
ତପାଂସି ଵିଷ୍ଣୋ ସର୍ଵାଣି ଶ୍ରୁତିଃ ସାଂଗା ଚତୁର୍ଵିଧା
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଓ ସାଙ୍ଗସମେତ ଚାରିପ୍ରକାର ବେଦ,
ପୁରୁଷାର୍ଥାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଵୈ ଶକ୍ତଯୋ ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ଯାଃ
ସମସ୍ତ ମାନବ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ,
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵକ୍ରତୁଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି,
ତପାଂସି ତେନ ତପ୍ତାନି ସର୍ଵଦାନପ୍ରଦଃ ସ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵେଦଵିଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ ଜାତି, ଆଶ୍ରମ ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସମାନ।
ମନୋଵାକ୍କାଯଜୈର୍ଦୋଷୈର୍ଦୁଷ୍ଟୋ ବହୁଵିଧୈରପି
ମନ, କଥା କିମ୍ବା ଦେହର ବିଭିନ୍ନ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ,
କୃତେ ସର୍ଵତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ପରମ୍
କୃତ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ସବୁଠାରେ ଅଛି; ତ୍ରେତାରେ ପୁଷ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମାଂତରାଭ୍ଯାସ ଵାସନାଵଶତୋ ହରେ
ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବାସନାର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ହରି,
ଧ୍ଯାନଂ କୃତେ ମୋକ୍ଷହେତୁସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ତଚ୍ଚ ଵୈ ତପଃ
କୃତ ଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ମୁକ୍ତିର କାରଣ; ତ୍ରେତାରେ ତପସ୍ୟା।
ଯୋ ଦେହପତନାଦ୍ଯାଵଦ୍ଗଂଗାତୀରଂ ନ ମୁଂଚତି 4.1.27.
ଯେ ମଣିଷ ଦେହ ପତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ତୀର ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି,
କଲୌ କଲୁଷଚିତ୍ତାନାଂ ପରଦ୍ରଵ୍ଯରତାତ୍ମନାମ୍
କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ପର ଧନରେ ଆସକ୍ତ,
ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କାଲକର୍ଣୀ ଚ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁର୍ଵିଚିଂତିତମ୍
ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ, ମୃତ୍ୟୁ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଗଂଗା ହି ସର୍ଵଭୂତାନାମିହାମୁତ୍ର ଫଲପ୍ରଦା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗା ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯଜ୍ଞ ଦାନ ତପୋ ଯୋଗ ଜପାଃ ସନିଯମା ଯମାଃ
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଜପ, ସଂଯମ ଓ ନିୟମ—
କିମଷ୍ଟାଂଗେନ ଯୋଗେନ କିଂ ତପୋଭିଃ କିମଧ୍ଵରୈଃ
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ, କଠିନ ତପସ୍ୟା, କିମ୍ବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ—ଏ ସବୁର କଣ ଉପକାର?
ଅପି ଦୂରସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ଗଂଗାମାହାତ୍ମ୍ଯଵେଦିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୂରରେ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି—
ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧର୍ମଃ ପରଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜ୍ଞାନଂ ପରଂ ତପଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟା।
ଅଜ୍ଞାନରାଗଲୋଭାଦ୍ଯୈଃ ପୁଂସାଂ ସଂମୂଢଚେତସାମ୍
ଅଜ୍ଞାନ, ରାଗ, ଲୋଭ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି—
ବହିଃ ସ୍ଥିତଂ ଜଲଂଯଦ୍ଵନ୍ନାରିକେଲାଂତରେ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ନଡ଼ିଆ ଭିତରେ ପାଣି ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାହାରୁ ଦେଖାଯାଏନି—
ଗଂଗାଲାଭାତ୍ପରୋ ଲାଭଃ କ୍ଵଚିଦନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ 4.1.27.
ଗଙ୍ଗାକୁ ପାଇବାଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ।
ଶକ୍ତସ୍ଯ ପଂଡିତସ୍ଯାପି ଗୁଣିନୋ ଦାନଶୀଲିନଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତ, ଗୁଣବାନ ଓ ଦାନଶୀଳ ହେଉଛନ୍ତି—
ଵୃଥା କୁଲ ଵୃଥା ଵିଦ୍ଯା ଵୃଥା ଯଜ୍ଞା ଵୃଥାତପଃ
ବଂଶ, ଶିକ୍ଷା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା—ଏ ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ—