ଅପୋଥସମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତାଂବୂଲଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ
ସେ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଚି, ହାତରେ ପାନ ନେଲେ।
ସଂପୃଚ୍ଛେ ଜନନି ତ୍ଵାହଂ ସମ୍ଯକ୍ଶଂସ ମମାଗ୍ରତଃ
ମାଆଁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ପଚାରୁଛି—ମୋ ସାମ୍ନାରେ ସବୁକିଛି ସଠିକ୍ କହ।
କଥଂ ନ ଭଵତୀ ମାତଃ ପ୍ରିଯା କ୍ଷିତିପତେରସି
ମାଆଁ, ତୁମେ କାହିଁକି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନୁହଁ?
କୁମାରତ୍ଵେପି ସାମାନ୍ଯେ କଥଂ ତ୍ଵହମନୁତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରିନ୍ସମାନେ ପରି ଥିଲି ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ସର୍ବୋତ୍ତମ ନୁହେଁ?
କଥଂ ନୃପାସନଂ ଯୋଗ୍ଯମୁତ୍ତମସ୍ଯ କଥଂ ନ ମେ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ରାଜସିଂହାସନ ମୋ ପାଇଁ କାହିଁକି ନୁହେଁ?
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁନୀତିର୍ନୀତିମଚ୍ଛିଶୋଃ
ଏପରି ଶିଶୁଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସୁନୀତି—
ସ୍ଵଭାଵମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ଵକ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ 4.1.19.
—ନିଜର ମଧୁର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିଵେଦଯାମି ତେ ସର୍ଵଂ ମାଽପମାନେ ମତିଂ କୃଥାଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି; ଅପମାନ ଭାବି ମନ ଦୁଃଖିତ କରନି।
ତଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ତଥ୍ଯମେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ସେ ଯାହା କହିଛି, ସେ ସବୁ ସତ୍ୟ; ଏଠାରେ କିଛି ଭୁଲ ନାହିଁ।
ତଯା ଜନ୍ମାଂତରେ ତାତ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସମୁପାର୍ଜିତମ୍
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ, ମୋ ପୁଆ—
ମାଦୃଶ୍ଯୋ ମଂଦଭାଗ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରମଦାସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
—ସେଥିରେ ସେ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଛି, ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଭଳି ଅଛି।
ମହା ସୁକୃତସଂଭାରୈରୁତ୍ତମଶ୍ଚୋତ୍ତମୋଦରେ
ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗର୍ଭରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
ଆତପତ୍ରଂ ଚ ଚଂଦ୍ରାଭଂ ଶୁଭେ ଚାପି ଚ ଚାମରେ
ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଧଳା ଛତା ଓ ଶୁଭ ପଙ୍ଖା—
ତୁରଂଗମାଶ୍ଚ ତୁରଗାସ୍ତ୍ଵନାଧିଵ୍ଯାଧିଜୀଵିତମ୍
—ଏବଂ ଅସୁବିଧା ନଥିବା ଶୁଭ ଘୋଡ଼ାମାନେ—
ଵିପୁଲଂ ଚ କଲାଜ୍ଞାନମଧୀତମପରାଜିତମ୍
ସେ ଅନେକ କଳାର ଦକ୍ଷତା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ହାରାଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟିଃ କାରୁଣ୍ଯସଂପୂର୍ଣା ଵାଣୀ ମଧୁରଭାଷିଣୀ
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କଥା ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର।
ସର୍ଵତ୍ର ଶୁଚିତା ତାତ ସା ପରୋପକୃତିଃ ସଦା ।। 4.1.19.
ସେ ସବୁଠି ପବିତ୍ର ଓ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
ସଦୋଜିରେ ଚ ପାଂଡିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯଂ ଚରଣାଂଗଣେ
ସଭାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଚାଲିବାବେଳେ ନିଶ୍ଚିତତା ଦେଖାନ୍ତି।
ମାର୍ଦଵଂ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଯୋଗେଷୁ ଵତ୍ସଲତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାସୁ ଚ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବ୍ୟବହାରରେ ସେ ମୃଦୁ, ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ସେ ମମତାମୟ।
ଵାସୋ ଭାଗୀରଥୀତୀରେ ତୀର୍ଥେ ଵା ମରଣଂ ରଣେ
ସେ ଭାଗୀରଥୀ ତୀରେ ବସନ୍ତି, କିମ୍ବା ତୀର୍ଥରେ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି।
ଭୋଗଃ ପରିଜନୈଃ ସାର୍ଧଂ ଦାନାଵଂଧ୍ଯଦିନାଗମଃ
ସେ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦିନ କେବେ ଦାନବିହୀନ ହୁଏନା।
ଯଶସଃ ସଂଚଯୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂଚଯଃ
ସେ ସଦା ମାନ୍ୟତା ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମର ଉପାର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି।
ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଂଗତିର୍ନିତ୍ଯଂ ମୈତ୍ରୀ ଚ ପିତୃମିତ୍ରକୈଃ
ସେ ସଦା ସଜ୍ଜନମାନେ ସହିତ ମିଶିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ବଡ଼ମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସମ୍ପ୍ରୀତି ରଖନ୍ତି।
ଵିପଦ୍ଯପି ପରଂ ଧୈର୍ଯଂ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ସଂପତ୍ସମାଗମେ
ବିପଦରେ ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରନ୍ତି, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି।
ଦେହେ ପରୈକା କୃଶତା ତପୋଭିର୍ନିଯମୈର୍ଯମୈଃ
ତାଙ୍କର ଦେହ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ସଂଯମରେ କ୍ରମେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦଲ୍ପତପସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଵୈ ତ୍ଵଂ ଚାହଂ ଚ ମହାମତେ
ଏହିପରି ଅଲ୍ପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମହାବୁଧିମାନ୍, ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁହେଁ—
ମାନାପମାନଯୋସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵକୃତଂ କାରଣଂ ପରମ୍ ମା ଶୋଚସ୍ତ୍ଵମତଃ ପୁତ୍ର ଦିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଂ ସମର୍ପଯେତ୍ ।।4.1.19.
ମାନ ଓ ଅପମାନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛା ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି, ପୁଅ, ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ସୁନୀତ୍ଯାସ୍ତନ୍ମହାଵାକ୍ଯଂ ସୁନୀତିମତ୍
ସୁନୀତିଙ୍କର ଏହି ମହାଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁନୀତିଙ୍କ ପୁଅ—
ଧ୍ରୁଵ ଉଵାଚ ଜନଯିତ୍ରି ସୁନୀତେ ମେ ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯମନାକୁଲମ୍
ଧ୍ରୁବ କହିଲେ: ମୋର ଜନନୀ ସୁନୀତି, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ମୋର କଥା ଶୁଣ।
ଯଦ୍ଯହଂ ମାନଵେ ଵଂଶେ ଜାତୋସ୍ମ୍ଯତ୍ଯଂତ ପାଵନେ
ଯଦି ମୁଁ ମାନବ ବଂଶରେ, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—