ଚମତ୍କୃତ୍ଯ ଚମତ୍କୃତ୍ଯ କୋଯଂ ଲୋକୋ ହରେର୍ଗଣୌ
ପୁନଃପୁନଃ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ହରିଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କେଉଁ ଲୋକ?'
ଗଣାଵୂଚତୁଃ ଶିଵଶର୍ମନ୍ମହାଭାଗ ଲୋକ ଏଷ କଲାନିଧେଃ
ଗଣମାନେ କହିଲେ—'ହେ ଶିବଶର୍ମା, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି କଳାର ନାଥଙ୍କ ଲୋକ।'
ପିତା ସୋମସ୍ଯ ଭୋ ଵିପ୍ର ଜଜ୍ଞେଽତ୍ରିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୋମଙ୍କର ପିତା ଭଗବତ ଋଷି ଅତ୍ରି ଥିଲେ।
ଅନୁତ୍ତରଂ ନାମ ତପୋ ଯେନ ତପ୍ତଂ ହି ତତ୍ପୁରା
ସେ ପୁରାତନ କାଳରେ 'ଅନୁତ୍ତର' ନାମକ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵମାଚକ୍ରମେ ତସ୍ଯ ରେତଃ ସୋମତ୍ଵମୀଯିଵତ୍
ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଉପରକୁ ଯାଇ, ସୋମ ହେଇଗଲା।
ତଂ ଗର୍ଭଂ ଵିଧିନା ଦିଷ୍ଟା ଦଶ ଦେଵ୍ଯୋ ଦଧୁସ୍ତତଃ
ଭାଗ୍ୟକ୍ରମରେ ଦଶ ଦେବୀମାନେ ସେ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଯଦା ନ ଧାରଣେ ଶକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ଗର୍ଭସ୍ଯ ତା ଦିଶଃ 4.1.14.
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ସେ ଦେବୀମାନେ—
ପତିତଂ ସୋମମାଲୋକ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋ କପିତାମହଃ
ସୋମ ପତିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ପିତାମହ ଦେଖିଲେ।
ସ ତେନ ରଥମୁଖ୍ଯେନ ସାଗରାଂତାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଗୁଡିଯାଇଲେ ।
ତସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ଲଵିତଂ ତେଜଃ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯେତେକି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ସେ ସବୁ ପୃଥିବୀ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେଇଗଲା ।
ସଲବ୍ଧତେଜା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵର୍ଧିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୁନର୍ବାର ଲଭି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ।
ଅଵିମୁକ୍ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମପାଵନମ୍
ସେ ଅବିମୁକ୍ତ ନାମକ ଶୁଦ୍ଧତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ବୀଜୌଷଧୀନାଂ ତୋଯାନାଂ ରାଜାଭୂଦଗ୍ରଜନ୍ମନାମ୍
ସେ ବୀଜ, ଔଷଧି, ଜଳ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଲୋକମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଲେ ।
ତତ୍ର କୂପଂ ଵିଧାଯୈକମମୃତୋଦମିତି ସ୍ମୃତମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଉଇଁ କୃତି କଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ଜଳର ଉଇଁ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।
ତୁଷ୍ଟେନଦେଵଦେଵେନ ସ୍ଵମୌଲୌ ଯୋ ଧୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ତୃପ୍ତି ହେଇ ଦେବଦେବ ନିଜ ମୁଡ଼ିରେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ରଖିଲେ ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଦକ୍ଷେଣ ଶପ୍ତୋପି ମାସୋନେ କ୍ଷଯମାପ୍ଯ ଚ
ପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ପାଇ ମାସ ଅବଧିରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା ।
ସ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଯଂ ସୋମଃ ସୋମଵତାଂ ଵରଃ 4.1.14.
ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଲଭି, ସୋମ ଏହି ସୋମଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ।
ଦକ୍ଷିଣାମଦଦତ୍ସୋମସ୍ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନିତି ନୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ସୋମ ତିନି ଲୋକକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ବ୍ରହ୍ମାଽତ୍ରିର୍ଭୃଗୁର୍ଯତ୍ରର୍ତ୍ଵିଜୋଭଵନ୍
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅତ୍ରି ଓ ଭୃଗୁ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପୁରୋହିତ ହେଲେ ।
ତଂସିନୀ ଚ କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଯୁତିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭାଵସୁଃ
ତାଁସିନୀ, କୁହୂ, ଦ୍ୟୁତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଭାବସୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
ଉମଯା ସହିତଂ ରୁଦ୍ରଂ ସଂତର୍ପ୍ଯାଧ୍ଵରକର୍ମଣା
ଉମା ସହିତ ରୁଦ୍ର ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ।
ତତ୍ରୈଵ ତପ୍ତଵାନ୍ସୋମସ୍ତପଃ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍
ସେଠାରେ ସୋମ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ ।
ତତ୍ରୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରୀତୈରିତ୍ଯୁକ୍ତୋସୌ କଲାନିଧିଃ
ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ 'କଳାନିଧି' ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଲୋଚନପଦଂ ଗତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଦେବଦେବଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତ୍ଵଂ ମମାସ୍ଯ ପରାମୂର୍ତିରିତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ତପୋବଲାତ୍
ସେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, 'ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ' ବୋଲି କହାଯାଇଥିଲା ।
ତ୍ଵତ୍ପୀଯୂଷମଯୈର୍ହସ୍ତୈଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍
ତୁମର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତର ଛୁଆଁରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ଶୁଭ ପାଇଲା ।
ଏତଦୁକ୍ତ୍ଵା ମହେଶାନୋ ଵରାନନ୍ଯାନଦାନ୍ମୁଦା 4.1.14.
ଏହିପରି କହି ମହାଦେବ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ଯଚ୍ଚ କ୍ରତୁ କ୍ରିଯୋତ୍ସର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ମହ୍ଯଂ ନିଵେଦିତଃ
ତୁମେ ଯେ ଯଜ୍ଞ, ଅର୍ପଣ ଏବଂ ଉତ୍ସର୍ଗ ମୋତେ ଦେଇଛ,
ତତୋତ୍ର ଲିଂଗେ ତ୍ଵନ୍ନାମ୍ନି ସୋମସୋମାର୍ଧରୂପଧୃକ୍
ସେଥିରେ, ତୁମ ନାମରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅର୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି,
ଅହୋରାତ୍ରଂ ଵସିଷ୍ଯାମି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁତଃ
ମୁଁ ଦିନ ରାତି ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସହିତ ରହିବି।