ଶଂଭୋ ମହେଶ କରୁଣାକର ଶୂଲପାଣେ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯସ୍ତ୍ଵମିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵଦଂତି
ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ହେ କରୁଣାମୟ, ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ହେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ—ଏପରି ଭାବେ ବେଦ ଜଣା ଲୋକେ କହନ୍ତି।
ହା ହଂତହଂତଭଵତା ଭଵ ତାପହାରୀ କସ୍ମାଦ୍ଵିଧେଽତ୍ର ଵିଦଧେ ବହୁଭିଃ ପ୍ରଯତ୍ନୈଃ 4.1.11.
ହା, ହା! ତୁମେ ଯେ ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଏପରି ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରି କାହିଁକି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଲ?
ହା କାଲବାଲକଵତୀ କିମୁତେନ ରାଜ୍ଞୀ ତ୍ଵତ୍କାଲତାଂ ନ ହୃତଵାନ୍ନସୁତାନନେଂଦୁଃ
ହା, କାଳ ପରି କଳା ପୁଅ ଥିବା ରାନୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମ ପୁଅର କାଳକୁ ନେଇନାହିଁ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ?
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯ ବହୁଶୋ ନଯନାଂବୁଧାରାସଂପାତଜାତ ତଟିନୀ ଶତମୁତ୍ତରଂଗମ୍
ଏପରି ଅନେକ ଥର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଚକ୍ଷୁର ଜଳ ଧାରାରୁ ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍କରୁଣଵତ୍ପରିଦେଵିତାନି ତାନି ଦ୍ରୁମା ଵ୍ରତତଯଃ କୁସୁମାଶ୍ରୁପାତୈଃ
ସେଇ କରୁଣାମୟ ଅନୁରାଗ ଶୁଣି, ବୃକ୍ଷମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଫୁଲ ସହିତ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ରୁଣ୍ଣଂ ତଯା କିଲ ତଥା ବହୁମୁକ୍ତକଂଠମାର୍ତସ୍ଵରୈଃ ପ୍ରତିରଵଚ୍ଛଲତୋ ଯଥୋଚ୍ଚୈଃ
ସେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ଥର ଗଳା ଆଟକି ଯାଇଥିବା ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ, ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାର୍ତନାଦମିତି ଵିଶ୍ଵନରୋପି ମୋହଂ ହିତ୍ଵୋତ୍ଥିତଃ କିମିତି କିଂତ୍ଵିତି କିଂକିମେତତ୍
ସେ ଦୁଃଖର ନାଦ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱନର ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଉଠି କହିଲେ, 'ଏହା କଣ? କଣ ଘଟିଛି? ସବୁ କଣ ଏହି?'
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ପିତରୌ ବହୁଶୋକସମାଵୃତୌ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ—
ନ ମାଂକୃତ ଵପୁସ୍ତ୍ରାଣଂ ଭଵଚ୍ଚରଣରେଣୁଭିଃ
ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ଧୂଳିରେ ଏହି ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କବଚ କରିନଥିଲି।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁତଂ ତାତୌ ଯଦି ଵାଂ ତନଯୋ ହ୍ଯହମ୍
ମୋ ପିତାମାତା, ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ।
ମୃତ୍ଯୁଂଜଯଂ ସମାରାଧ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଦଂ ସତାମ୍
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ସବୁ ଦେଇଥିବା, ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ—
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଜରିତୌ ଦ୍ଵିଜଦଂପତୀ 4.1.11.
ଏପରି ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି—
ଅଂଧକଂ ଯସ୍ତ୍ରିଶୂଲାଗ୍ରପ୍ରୋତଂ ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁରା 4.1.11.
ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଅନ୍ଧକକୁ ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ—
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଵିଭୁମ୍
ସେଠାରେ ବିଧିମୁତାବକ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—
ଆଲୋକ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ତଲ୍ଲିଂଗଂ ତୁତୋଷ ହୃଦଯେ ବହୁ 4.1.11.
ସେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭରି ଖୁସି ହେଲା।
ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଵିଶ୍ଵବୀଜାନାଂ କର୍ମାଖ୍ଯାନାଂ ଲଯୋ ଯତଃ 4.1.11.
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଓ ତାଙ୍କର ନାମ, ସେଠାରୁ ଶେଷରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଧୀରଃ କୀରଵନ୍ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ 4.1.11.
ଧୀର ଜଣେ ଗୀତର ମତି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ପରିଜ୍ଞାଯ ମହାଦେଵଂ ଗୁରୁଵାକ୍ଯତ ଆଗମାତ୍ 4.1.11.
ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ତତଃ କାଶୀଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ କଲ୍ପାଂତେ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୁଯାତ୍ 4.1.11.
ତାପରେ ପୁଣି କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଗ ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ।
ଗଣାଵୂଚତୁଃ ଇତ୍ଥମଗ୍ନିସ୍ଵରୂପଂ ତେ ଶିଵଶର୍ମନ୍ପ୍ରଵର୍ଣିତମ୍
ଗଣାମାନେ କହିଲେ: ଏଭଳି ଅଗ୍ନିର ରୂପ ତୁମକୁ ଶିବଶର୍ମାଣ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମପାଦାବ୍ଜପରାଗୋଦ୍ଧୂସରାଲକୌ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କେଶ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ରେଣୁରେ ଧୂସରିତ।
ଗଣାଵୂଚତୁଃ ଦିକ୍ପତେର୍ନିର୍ଋତସ୍ଯାସୌ ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଜନୋଷିତା
ଗଣାମାନେ କହିଲେ: ଏହା ଦିଗ୍ପାଳ ନିରୃତିଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଲୋକ ରହନ୍ତି।
ରାକ୍ଷସାନିଵସଂତ୍ଯସ୍ଯାମପରଦ୍ରୋହିଣଃ ସଦା
ଏଠାରେ ସଦା ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥିବା ଲୋକ ରହନ୍ତି।
ସ୍ମୃତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ରୁତିଵର୍ତ୍ମାନୋ ଜାତଵର୍ଣାଵରେଷ୍ଵପି
ସ୍ମୃତି ଓ ଶ୍ରୁତିର ଆଦେଶ ଅନୁସରିଥିବା, ନିମ୍ନ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି।
ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯ ପରଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରକୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି,
ଦ୍ଵିଜାତିଭକ୍ତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନାର୍ଥୈରାତ୍ମାନଂ ପୋଷଯଂତି ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ଉପାର୍ଜିତ ଧନରେ ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି,
ଆହୂତା ଵସ୍ତ୍ରଵଦନା ଵଦଂତି ଦ୍ଵିଜସଂନିଧୌ
ଡାକିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କଥା କହନ୍ତି।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନପରାନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵପରାଯଣାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ଦେବତାର ଉପାସନାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି,
ଦମ ଦାନ ଦଯା କ୍ଷାଂତି ଶୌଚେଂଦ୍ରିଯ ଵିନିଗ୍ରହାଃ
ଦମ, ଦାନ, ଦୟା, ଖ୍ଷମା, ପବିତ୍ରତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ —
ଆଵଶ୍ଯେଷୁ ସଦୋଦ୍ଯୁକ୍ତା ଯେ ଜାତା ଯତ୍ରକୁତ୍ରଚିତ୍ 4.1.12.
ଏହି ସବୁ କାମରେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତୁ।