ଉତ୍କଂଟାସନଗୁଲ୍ଫାସ୍ଫିଗ୍ନାଭିରସ୍ଯାପି ଵର୍ତୁଲା
ତାଙ୍କର ଗୁଡ଼, ହାଠ, ପାଦ ତଳ ଓ ଉରୁ ସବୁ ଗୋଲାକାର ଅଟେ।
ଧାରୈକା ମୂତ୍ରଯତ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତିନୀ ଯଦି 4.1.11.
ଯଦି ସେ ଏକ ଧାରାରେ, ଡାହାଣକୁ ଘୁରି ମୁତ୍ର ପ୍ରସ୍ରବଣ କରେ—
ଵିସ୍ତୀର୍ଣୌ ମାଂସଲୌ ସ୍ନିଗ୍ଧୌ ସ୍ଫିଚାଵସ୍ଯ ସୁଖୋଚିତୌ
ତାଙ୍କର କଟି ଚଉଡ଼ା, ମାଂସଳ, ମୃଦୁ ଏବଂ ସୁଖକୁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵଜ୍ରଚକ୍ରାବ୍ଜ ମତ୍ସ୍ଯକୋଦଂଡଦଂଡଭୃତ୍
ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ମାଛ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଦଣ୍ଡର ଚିହ୍ନ ଅଛି।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଦଶନଶ୍ଚାଯଂ କରକଂବୁ ଶିରୋଧରଃ
ତାଙ୍କର ବତିସ ଦାନ୍ତ, ହାତ ଶଂଖ ଭଳି, ଗଳା କୁମ୍ଭ ଭଳି ଅଟେ।
ମଧୁପିଂଗଲନେତ୍ରୋଽସୌ ନୈନଂ ଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଯଜତି କ୍ଵଚିତ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମଧୁର ରଙ୍ଗର, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେଖାଂକିତପଦୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ପଦ୍ମଗଂଧଵାନ୍
ତାଙ୍କର ପାଦ ଉପରକୁ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରେ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ରହେ।
କିଂତୁ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍
ତଥାପି ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ରକ୍ଷଣୀଯସ୍ତ୍ଵସୌ ଶିଶୁଃ
ସେଇ ଶିଶୁକୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଶଂକେଽସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶେଵର୍ଷେ ପ୍ରତ୍ଯୂହୋ ଵିଦ୍ଯୁଦଗ୍ନିତଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତାଙ୍କର ବାରଷ ଛଉଁଟିଏ ବର୍ଷରେ ବିଜୁଳି କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରୁ ବିପଦ ଆସିପାରେ।
ଵିଶ୍ଵାନରଃ ସପତ୍ନୀକସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦେରିତମ୍
ବିଶ୍ୱାନର ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ହାହତୋସ୍ମୀତି ଵଚସା ହୃଦଯଂ ସମତାଡଯତ୍ 4.1.11.
ସେ 'ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି!' ବୋଲି କହି, ହୃଦୟକୁ ଝଟକା ଦେଲେ।
ଶୁଚିଷ୍ମତ୍ଯପି ଦୁଃଖାର୍ତା ରୁରୋଦାତୀଵ ଦୁଃସହମ୍
ଶୁଚିଚିତ୍ତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଅସହ୍ୟ ଭାବରେ କନ୍ଦିଲେ।
ହାଶିଶୋ ହାଗୁଣନିଧେ ହା ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯକାରକ
'ହା ଶିଶୁ! ହା ଗୁଣର ଧାନ! ହା ବାପାଙ୍କ କଥା ପୂରଣ କରୁଥିବା!'
ତ୍ଵଦେକପୁତ୍ରାଂ ହାପୁତ୍ରକୋଽତ୍ର ମାଂ ତ୍ରାଯତେ ପୁରା
'ହା, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ! ହା, ଏହି ଛୋଟିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କରୁ!'
ହା ବାଲ ହା ଵିମଲ ହା କମଲାଯତାକ୍ଷ ହା ଲୋକଲୋଚନଚକୋର କୁରଂଗଲକ୍ଷ୍ମନ୍
'ହା, ବାଳକ! ହା, ନିର୍ମଳ! ହା, କମଳ ନୟନ! ହା, ଲୋକର ଚନ୍ଦ୍ର, ହରିଣ ଚିହ୍ନିତ!'
ହା ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରମୁଖ ହା ସୁନଖାଂଗୁଲୀକ ହା ଚାଟୁକାରଵଚନାମୃତଵୀଚିପୂର
ହା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ! ହା, ସୁନା ପରି ଆଙ୍ଗୁଳି! ହା, ମଧୁର କଥା ଯେଉଁଥିରେ ମାନେ ଆନନ୍ଦର ଲହରି ପରି ରସ ଭରିଛି!
ନୋପ୍ତୋ ବଲିର୍ନ ବତ କାସୁ ଚ ଦେଵତା ସୁତୀର୍ଥାନି କାନି ନ ମଯାଧ୍ଯୁଷିତାନି ଵତ୍ସ
ନା ବଳି, ନା ଦେବତାମାନେ, କେହି ମୋର ହାତକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠି ନାହିଁ ରହିଛି, ସେମାନେ କେଉଁଠି?
ସଂସାରସାଗରତରେ ହର ଦୁଃଖଭାରଂ ସାରଂ ମୁଖେଂଦୁମଭିଦର୍ଶଯ ସୌଖ୍ଯସିଂଧୋ
ଏହି ସଂସାରର ଅପାର ସାଗରରେ, ମୋ ଦୁଃଖର ଭାର ଦୂର କର; ହେ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶାନ୍ତି ଦେଖା, ହେ ଆନନ୍ଦର ସାଗର!
କିଂଦେଵତା ଅହହ ଜନ୍ମମହୋତ୍ସଵେଽସ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତି ଭାଵିମିଲିତା ଯୁଗପତ୍ସମସ୍ତାଃ
ହେ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବରେ, ଏପରି ଜାଣି, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କି?
ଶଂଭୋ ମହେଶ କରୁଣାକର ଶୂଲପାଣେ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯସ୍ତ୍ଵମିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵଦଂତି
ହେ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ହେ କରୁଣାମୟ, ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ହେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ—ଏପରି ଭାବେ ବେଦ ଜଣା ଲୋକେ କହନ୍ତି।
ହା ହଂତହଂତଭଵତା ଭଵ ତାପହାରୀ କସ୍ମାଦ୍ଵିଧେଽତ୍ର ଵିଦଧେ ବହୁଭିଃ ପ୍ରଯତ୍ନୈଃ 4.1.11.
ହା, ହା! ତୁମେ ଯେ ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଏପରି ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରି କାହିଁକି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କଲ?
ହା କାଲବାଲକଵତୀ କିମୁତେନ ରାଜ୍ଞୀ ତ୍ଵତ୍କାଲତାଂ ନ ହୃତଵାନ୍ନସୁତାନନେଂଦୁଃ
ହା, କାଳ ପରି କଳା ପୁଅ ଥିବା ରାନୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମ ପୁଅର କାଳକୁ ନେଇନାହିଁ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ?
ଇତ୍ଥଂ ଵିଲପ୍ଯ ବହୁଶୋ ନଯନାଂବୁଧାରାସଂପାତଜାତ ତଟିନୀ ଶତମୁତ୍ତରଂଗମ୍
ଏପରି ଅନେକ ଥର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଚକ୍ଷୁର ଜଳ ଧାରାରୁ ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
ଆକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍କରୁଣଵତ୍ପରିଦେଵିତାନି ତାନି ଦ୍ରୁମା ଵ୍ରତତଯଃ କୁସୁମାଶ୍ରୁପାତୈଃ
ସେଇ କରୁଣାମୟ ଅନୁରାଗ ଶୁଣି, ବୃକ୍ଷମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଫୁଲ ସହିତ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ରୁଣ୍ଣଂ ତଯା କିଲ ତଥା ବହୁମୁକ୍ତକଂଠମାର୍ତସ୍ଵରୈଃ ପ୍ରତିରଵଚ୍ଛଲତୋ ଯଥୋଚ୍ଚୈଃ
ସେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ଥର ଗଳା ଆଟକି ଯାଇଥିବା ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ, ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଲା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାର୍ତନାଦମିତି ଵିଶ୍ଵନରୋପି ମୋହଂ ହିତ୍ଵୋତ୍ଥିତଃ କିମିତି କିଂତ୍ଵିତି କିଂକିମେତତ୍
ସେ ଦୁଃଖର ନାଦ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱନର ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଉଠି କହିଲେ, 'ଏହା କଣ? କଣ ଘଟିଛି? ସବୁ କଣ ଏହି?'
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ପିତରୌ ବହୁଶୋକସମାଵୃତୌ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ—
ନ ମାଂକୃତ ଵପୁସ୍ତ୍ରାଣଂ ଭଵଚ୍ଚରଣରେଣୁଭିଃ
ମୁଁ ତୁମ ଚରଣ ଧୂଳିରେ ଏହି ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କବଚ କରିନଥିଲି।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁତଂ ତାତୌ ଯଦି ଵାଂ ତନଯୋ ହ୍ଯହମ୍
ମୋ ପିତାମାତା, ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ।