ଜଠରାଗ୍ନିଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯୈ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯମୌଷଧମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଔଷଧ ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଯଜ୍ଞୋପସ୍କର ଵସ୍ତୂନି ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ତୁ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଅଗ୍ନିରେକୋ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ନିଃଶ୍ରେଯସକରଃ ପରଃ
ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳ ଦାତା।
ଅପାଵନାନି ସର୍ଵାଣି ଵହ୍ନିସଂସର୍ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧି ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଅପି ଵେଦଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଜାତଵେଦସମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଜାଣି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଅଂତରାତ୍ମା ହ୍ଯଯଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନିଶ୍ଚିତୋ ହ୍ଯାଶୁଶୁକ୍ଷଣିଃ
ଏହି ଅନ୍ତଃକରଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାକ୍ଷୀ ଓ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କରିଥାଏ।
ତୈଜସୀ ଶାଂଭଵୀ ମୂର୍ତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଦହନାତ୍ମିକା
ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶିବମୟ ଆକୃତି ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହା ଦାହନ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
ଚିତ୍ରଭାନୁରଯଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନେତ୍ରଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶିତୁଃ 4.1.10.
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନି ତିନିଭୁବନର ନାଥଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ଚକ୍ଷୁ।
ଧୂପପ୍ରଦୀପନୈଵେଦ୍ଯ ପଯୋ ଦଧି ଘୃତୈକ୍ଷଵମ୍
ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଖୀର, ଦହି, ଘଉଁ ଓ ଇଖୁରସ—
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ କୋଯଂ କୃଶାନୁଃ କସ୍ଯାଯଂ ସୂନୁଃ କଥମିଦଂ ପଦମ୍
ଶିବଶର୍ମାଣି କହିଲେ: କେଉଁ ଏହି କୃଶାନୁ? ସେ କାହାର ପୁଅ? କିପରି ଏହି ପଦବୀକୁ ପାଇଲେ?
ଯୋଯଂ ଯସ୍ଯ ଯଥାଽନେନ ପ୍ରାପି ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀପୁରୀ
ଏହିଜଣ କିଏ, କାହା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ, ଏବଂ କିପରି ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ?
ନର୍ମଦାଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରେ ନର୍ମପୁରେ ପୁରା
ନର୍ମଦା ନଦୀର ଶୋଭାମୟ କୂଳରେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ନର୍ମପୁର ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସହର ଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ରମେ ନିଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରତଃସଦା
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହି, ସଦା ବ୍ରହ୍ମନିମିତ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଲଗି ରହେ।
ଵିଜ୍ଞାତାଖିଲଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୋ ଲୌକିକାଚାରଚଂଚୁରଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଛି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଚରିତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଚତୁର୍ଣାମପ୍ଯାଶ୍ରମାଣାଂ କୋତୀଵ ଶ୍ରେଯସେ ସତାମ୍
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ତୁ ସୁକରଂ ଭଵେତ୍
ଏହିଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି; ଏହା କରିବା ସହଜ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ଯେଉଁଠି ନାହୁଅନ୍ତୁ।
ଦେଵୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ ପିତୃଭିସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଭିଶ୍ଚୋପଜୀଵ୍ଯତେ 4.1.10.
ସେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲେ।
ଅସ୍ନାତ୍ଵା ଚାପ୍ଯହୁତ୍ଵା ଵାଽଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଶ୍ନାତି ଯୋ ଗୃହୀ
ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ ନ କରି, ହୋମ ନ କରି, କିମ୍ବା ଦାନ ନ କରି ଖାଏ—
ଅସ୍ନାତାଶୀ ମଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ତ୍ଵଜପୀ ପୂଯଶୋଣିତମ୍
ସ୍ନାନ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଖାଏ, ସେ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଏ; ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଖାଏ, ସେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ହି ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯେ ଯାଦୃକ୍କଲ୍ପନଯୋଜ୍ଝିତମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ—
ହଠାଦ୍ଵା ଲୋକଭୀତ୍ଯା ଵା ସ୍ଵାର୍ଥାଦ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଭାକ୍
ବଳେ, ଲୋକଙ୍କ ଭୟରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ—
ପରଦାରପରିତ୍ଯାଗାତ୍ସ୍ଵଦାରପରିତୁଷ୍ଟିତଃ
ଅନ୍ୟ ଜନାନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଜନାନୀରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ଦ୍ୱାରା—
ଵିମୁକ୍ତରାଗଦ୍ଵେଷୋ ଯଃ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି—
ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ଗୃହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଗୃହଧର୍ମାନ୍ହୃଦି ସ୍ମରେତ୍
ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଘର ଛାଡ଼ି, ଗୃହଧର୍ମକୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଅଯାଚିତୋପସ୍ଥିତଯା ଯୋ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵର୍ତତେ ଗୃହୀ
ଯିଏ ଗୃହସ୍ଥ ଅନୁଚାହିଁ ଆସିଥିବା ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ—
ପ୍ରାଥଯେଦ୍ଯତ୍କ୍ଵଚିତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ କେବେ ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଜିନିଷ ଚାହେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ହେବ।
ଗୁଣାଗୁଣଵିଚାର୍ଯେତ୍ଥଂ ସ ଵୈ ଵିଶ୍ଵାନରୋ ଦ୍ଵିଜଃ 4.1.10.
ଏଭଳି ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ।
ଅଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷଣରତଃ ପଂଚଯଜ୍ଞପରାଯଣଃ
ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ସେବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ—
ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନ୍ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସୋର୍ଜଯନ୍ସ୍ଵସ୍ଵକାଲତଃ
ଯିଏ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ।