ନିଷ୍ପ୍ରତ୍ଯୂହଂ କ୍ରତୁଶତଂ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍କୁରୁତେଽଵନୌ
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଭଳି ଶତ ଯଜ୍ଞ କ୍ଷେମରେ କରିଥାଏ।
ଅସମାପ୍ତକ୍ରତୁଶତା ଵସଂତ୍ଯତ୍ର ମହୀଭୁଜଃ
ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ଶତ ଯଜ୍ଞ ଅସମାପ୍ତ ରହିଛି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।
ତୁଲାପୁରୁଷଦାନାଦି ମହାଦାନାନି ଷୋଡଶ
ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଉଦଶଟି ମହାଦାନ ଏଠାରେ ହୁଏ।
ଅକ୍ଲୀବଵାଦିନୋ ଧୀରାଃ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵପରାଙ୍ମୁଖାଃ
ଯେମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛ ଫେରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁଦ୍ଦେଶାତ୍ସମାଖ୍ଯାତା ମହେଂଦ୍ରନଗରୀ ସ୍ଥିତିଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ମହେନ୍ଦ୍ରନଗରୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଇମାମର୍ଚିଷ୍ମତୀଂ ପଶ୍ଯ ଵୀତିହୋତ୍ରପୁରୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶୁଭ୍ର ଭିତିହୋତ୍ରପୁରୀକୁ ଦେଖ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଂ ଯେ କୁର୍ଯୁର୍ଦୃଢସତ୍ତ୍ଵା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ମନୋବଳ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥାଏ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ଵିପ୍ରାସ୍ତଥାଗ୍ନିବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ 4.1.10.
ଯେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଲଗ୍ନ ଥାନ୍ତି ଓ ଅଗ୍ନିବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ଶୀତେ ଶୀତାପନୁତ୍ଯୈ ଯସ୍ତ୍ଵିଧ୍ମଭାରାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ଶୀତକାଳରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଠଣ୍ଡା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଜଳାଣା ପାଇଁ କାଠ ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଅନାଥସ୍ଯାଗ୍ନିସଂସ୍କାରଂ ଯଃ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଏକାକୀ ଓ ଅନାଥ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାର କରନ୍ତି—
ଜଠରାଗ୍ନିଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯୈ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦାଗ୍ନେଯମୌଷଧମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଔଷଧ ଦେଇଥାନ୍ତି—
ଯଜ୍ଞୋପସ୍କର ଵସ୍ତୂନି ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ତୁ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଅଗ୍ନିରେକୋ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ନିଃଶ୍ରେଯସକରଃ ପରଃ
ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳ ଦାତା।
ଅପାଵନାନି ସର୍ଵାଣି ଵହ୍ନିସଂସର୍ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଅଗ୍ନି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧି ମାତ୍ର କ୍ଷଣେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଅପି ଵେଦଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଜାତଵେଦସମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଜାଣି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଅଂତରାତ୍ମା ହ୍ଯଯଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନିଶ୍ଚିତୋ ହ୍ଯାଶୁଶୁକ୍ଷଣିଃ
ଏହି ଅନ୍ତଃକରଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାକ୍ଷୀ ଓ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କରିଥାଏ।
ତୈଜସୀ ଶାଂଭଵୀ ମୂର୍ତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଦହନାତ୍ମିକା
ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶିବମୟ ଆକୃତି ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହା ଦାହନ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
ଚିତ୍ରଭାନୁରଯଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନେତ୍ରଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶିତୁଃ 4.1.10.
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନି ତିନିଭୁବନର ନାଥଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ଚକ୍ଷୁ।
ଧୂପପ୍ରଦୀପନୈଵେଦ୍ଯ ପଯୋ ଦଧି ଘୃତୈକ୍ଷଵମ୍
ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଖୀର, ଦହି, ଘଉଁ ଓ ଇଖୁରସ—
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ କୋଯଂ କୃଶାନୁଃ କସ୍ଯାଯଂ ସୂନୁଃ କଥମିଦଂ ପଦମ୍
ଶିବଶର୍ମାଣି କହିଲେ: କେଉଁ ଏହି କୃଶାନୁ? ସେ କାହାର ପୁଅ? କିପରି ଏହି ପଦବୀକୁ ପାଇଲେ?
ଯୋଯଂ ଯସ୍ଯ ଯଥାଽନେନ ପ୍ରାପି ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀପୁରୀ
ଏହିଜଣ କିଏ, କାହା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ, ଏବଂ କିପରି ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ?
ନର୍ମଦାଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରେ ନର୍ମପୁରେ ପୁରା
ନର୍ମଦା ନଦୀର ଶୋଭାମୟ କୂଳରେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ନର୍ମପୁର ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସହର ଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ରମେ ନିଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରତଃସଦା
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହି, ସଦା ବ୍ରହ୍ମନିମିତ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଲଗି ରହେ।
ଵିଜ୍ଞାତାଖିଲଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୋ ଲୌକିକାଚାରଚଂଚୁରଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଛି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଚରିତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଚତୁର୍ଣାମପ୍ଯାଶ୍ରମାଣାଂ କୋତୀଵ ଶ୍ରେଯସେ ସତାମ୍
ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ଶ୍ରେଯସ୍ତ୍ଵିଦଂ ତୁ ସୁକରଂ ଭଵେତ୍
ଏହିଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି; ଏହା କରିବା ସହଜ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ଯେଉଁଠି ନାହୁଅନ୍ତୁ।
ଦେଵୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ ପିତୃଭିସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଭିଶ୍ଚୋପଜୀଵ୍ଯତେ 4.1.10.
ସେ ଦେବତା, ମଣିଷ, ପିତୃଗଣ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲେ।
ଅସ୍ନାତ୍ଵା ଚାପ୍ଯହୁତ୍ଵା ଵାଽଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଶ୍ନାତି ଯୋ ଗୃହୀ
ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ ନ କରି, ହୋମ ନ କରି, କିମ୍ବା ଦାନ ନ କରି ଖାଏ—
ଅସ୍ନାତାଶୀ ମଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ତ୍ଵଜପୀ ପୂଯଶୋଣିତମ୍
ସ୍ନାନ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଖାଏ, ସେ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଏ; ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଛାଡ଼ି ଯିଏ ଖାଏ, ସେ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଖାଏ।