ପ୍ରଭାଵାଦଦ୍ଭୁତାଦ୍ଭୂମେଃ ସଲିଲସ୍ଯ ଚ ତେଜସଃ
ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,
ତସ୍ମାଦ୍ଭୌମେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ମାନସେଷୁ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ସେହିପରି, ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥ ଓ ମନସିକ ତୀର୍ଥକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅନୁପୋଷ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯନଭିଗମ୍ଯ ଚ
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିନଥିବା, ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇନଥିବା,
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞଗୁଡିକୁ ବଡ଼ ଦକ୍ଷିଣା ସହ କରି,
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍
ଯାହାର ହାତ, ପାଉ ଓ ମନ ସଠିକ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ,
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯେନକେନଚିତ୍
ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ଦୂର ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଯେଉଁଠି ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ,
ଅଦଂଭକୋ ନିରାରଂଭୋ ଲଘ୍ଵାହାରୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ 4.1.6.
ଯିଏ ଚତୁର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, ଆକ୍ରମଣ ନାହିଁ, ହାଲୁକା ଖାଇଥାଏ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି—
ଅକୋପନୋଽମଲମତିଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନୁସରନ୍ଧୀରଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସମାହିତଃ
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ରହିନାହିଁ, ମନ ପବିତ୍ର, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥାଏ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ତୀର୍ଥକୁ ନିରନ୍ତର ଯାଏ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ନ ଵୈ ଗଚ୍ଛେତ୍କୁଦେଶେ ନୈଵ ଜାଯତେ
ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପାପାତ୍ମା ନାସ୍ତିକୋଽଚ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ପାପ ମନ, ଅସ୍ତିକ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଛି—
ତୀର୍ଥାନି ଚ ଯଥୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ସଂଚରଂତି ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି—
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ ପ୍ରାଗ୍ଵିଧାଯୋପୋଷଣଂ ଗୃହେ
ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଘରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ।
କୃତପାରଣକୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯମଧୃକ୍ପୁନଃ
ପାରଣ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ନିୟମ ରେହି, ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ପରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୀର୍ଥେଷ୍ଵନ୍ନାର୍ଥୀ ଭୋଜ୍ଯ ଏଵ ଚ
ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କର୍ତଵ୍ଯମୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପିଣ୍ଯାକେନ ଗୁଡେନ ଚ
ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ପିଠା ଓ ଗୁଡ଼ ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ଅକାଲେପ୍ଯଥଵା କାଲେ ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ତର୍ପଣମ୍ 4.1.6.
ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଠି ସମୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ସ୍ନାନଂ ତୀର୍ଥେ ସମାଚରେତ୍
ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନୃଣାଂ ପାପକୃତାଂ ତୀର୍ଥେ ପାପସ୍ଯ ଶମନଂ ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
ଷୋଡଶାଂଶଂ ସ ଲଭତେ ଯଃ ପରାଥଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠିଏ ଆଉ ଆଗକୁ ଯାଏ, ସେ ଷୋଡଶାଂଶ ଫଳ ପାଏ।
କୁଶ ପ୍ରତିକୃତିଂ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଵାରିଣି ମଜ୍ଜଯେତ୍। ମଜ୍ଜଯେଚ୍ଚ ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୋଷ୍ଟମାଂଶଂ ଲଭେତ ଵୈ
କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପ୍ରତିମା ବନେଇ, ତୀର୍ଥର ପାଣିରେ ଡୁବାଇବା ଉଚିତ। ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଡୁବାଇଲେ, ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।
ତୀର୍ଥୋପଵାସଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶିରସୋ ମୁଂଡନଂ ତଥା। ଶିରୋଗତାନି ପାପାନି ଯାଂତି ମୁଂଡନତୋ ଯତଃ
ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସ କରିବା ଓ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା ଉଚିତ। କାରଣ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ଯଦହ୍ନି ତୀର୍ଥପ୍ରାପ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତତୋହ୍ନଃ ପୂର୍ଵଵାସରେ
ଯେ ଦିନ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ହେବ, ସେହି ଦିନର ପୂର୍ବ ଦିନରୁ ସେଠି ରହିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥପ୍ରସଂଗାତ୍ତୀର୍ଥାଂଗମପ୍ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵତ୍ପୁରୋମଯା
ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ତୀର୍ଥକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିବା ଯାଏ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି।
କାଶୀକାଂତୀ ଚ ମାଯାଖ୍ଯା ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାଦ୍ଵାରଵତ୍ଯପି
କାଶୀ, କାନ୍ତୀ, ମାୟା ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟା, ଦ୍ୱାରାବତୀ ମଧ୍ୟ।
ଶ୍ରୀଶୈଲୋ ମୋକ୍ଷଦଃ ସର୍ଵଃ କେଦାରୋପି ତତୋଽଧିକଃ
ଶ୍ରୀଶୈଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ କେଦାର ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପ୍ରଯାଗାଦପି ତୀର୍ଥାଗ୍ର୍ଯାଦଵିମୁକ୍ତଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ 4.1.6.
ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଅବିମୁକ୍ତ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅନ୍ଯାନି ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ରାଣି କାଶୀପ୍ରାପ୍ତିକରାଣି ଚ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚାପି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାନ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୋକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତି ଦେଇଥିବା ତୀର୍ଥ, ଏହା ସ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ—
କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଧର୍ମନିରତାନ୍ଵୈଶ୍ଯାନ୍ସନ୍ମାର୍ଗଵର୍ତିନଃ
—ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଓ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନେ—
ଅଗସ୍ତିରୁଵାଚ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ ଶିଵଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିବଶର୍ମାନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଅଧୀତ୍ଯଵେଦାନ୍ଵିଧିଵଦର୍ଥଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ।. ପଠିତ୍ଵା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୁରାଣାନ୍ଯଧିଗମ୍ଯ ଚ
ସେ ବେଦକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପଢ଼ି, ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝିଥିଲେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ି ଅଧିଗମନ କରିଥିଲେ।