ଯୋ ଲୁବ୍ଧଃ ପିଶୁନଃ କ୍ରୂରୋ ଦାଂଭିକୋ ଵିଷଯାତ୍ମକଃ
ଯିଏ ଲୋଭୀ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, କ୍ରୁର, ଢୋଙ୍ଗୀ ଓ ଭୋଗବିଲାସୀ,
ନ ଶରୀର ମଲ ତ୍ଯାଗାନ୍ନରୋ ଭଵତି ନିର୍ମଲଃ
ମାନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର ମଲ ଛାଡିଲେ ମାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇନଥାଏ।
ଜାଯଂତେ ଚ ମ୍ରିଯଂତେ ଚ ଜଲେଷ୍ଵେଵ ଜଲୌକସଃ
ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜଳରେ ମରନ୍ତି।
ଵିଷଯେଷ୍ଵତି ସଂରାଗୋ ମାନସୋ ମଲ ଉଚ୍ଯତେ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତି ମନର ମଲ ଭାବରେ କହାଯାଏ।
ଚିତ୍ତମଂତର୍ଗତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସ୍ନାନାନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି
ମନ ଭିତରେ ଯଦି ଖରାପ ହୋଇଯାଏ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନା ।
ଦାନମିଜ୍ଯାତପଃଶୌଚଂ ତୀର୍ଥସେଵା ଶ୍ରୁତଂ ତଥା
ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ପବିତ୍ରତା, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସେବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିବା—
ନିଗୃହୀତେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଯତ୍ରୈଵ ଚ ଵସେନ୍ନରଃ 4.1.6.
ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହେ—
ଜ୍ଞାନପୂତେ ଜ୍ଞାନଜଲେ ରାଗଦ୍ଵେଷମଲାପହେ
ଜ୍ଞାନର ଜଳରେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ମଳକୁ ଦୂର କରେ—
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଦେଵି ମାନସଂ ତୀର୍ଥଲକ୍ଷଣମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ମନସିକ ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି ।
ଯଥା ଶରୀରସ୍ଯୋଦ୍ଦେଶାଃ କେଚିନ୍ମେଧ୍ଯତମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେପରି ଶରୀରର କିଛି ଅଂଶ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ,
ପ୍ରଭାଵାଦଦ୍ଭୁତାଦ୍ଭୂମେଃ ସଲିଲସ୍ଯ ଚ ତେଜସଃ
ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,
ତସ୍ମାଦ୍ଭୌମେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ମାନସେଷୁ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ସେହିପରି, ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥ ଓ ମନସିକ ତୀର୍ଥକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅନୁପୋଷ୍ଯ ତ୍ରିରାତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯନଭିଗମ୍ଯ ଚ
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିନଥିବା, ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇନଥିବା,
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞଗୁଡିକୁ ବଡ଼ ଦକ୍ଷିଣା ସହ କରି,
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍
ଯାହାର ହାତ, ପାଉ ଓ ମନ ସଠିକ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ,
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯେନକେନଚିତ୍
ଯିଏ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ଦୂର ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଯେଉଁଠି ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ,
ଅଦଂଭକୋ ନିରାରଂଭୋ ଲଘ୍ଵାହାରୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ 4.1.6.
ଯିଏ ଚତୁର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, ଆକ୍ରମଣ ନାହିଁ, ହାଲୁକା ଖାଇଥାଏ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି—
ଅକୋପନୋଽମଲମତିଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ତୀର୍ଥାନ୍ଯନୁସରନ୍ଧୀରଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ସମାହିତଃ
ଯିଏ କ୍ରୋଧ ରହିନାହିଁ, ମନ ପବିତ୍ର, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥାଏ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ତୀର୍ଥକୁ ନିରନ୍ତର ଯାଏ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—
ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନି ନ ଵୈ ଗଚ୍ଛେତ୍କୁଦେଶେ ନୈଵ ଜାଯତେ
ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଖରାପ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପାପାତ୍ମା ନାସ୍ତିକୋଽଚ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ, ପାପ ମନ, ଅସ୍ତିକ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଛି—
ତୀର୍ଥାନି ଚ ଯଥୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ସଂଚରଂତି ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି—
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ ପ୍ରାଗ୍ଵିଧାଯୋପୋଷଣଂ ଗୃହେ
ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଘରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ।
କୃତପାରଣକୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିଯମଧୃକ୍ପୁନଃ
ପାରଣ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ନିୟମ ରେହି, ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ପରୀକ୍ଷ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜସ୍ତୀର୍ଥେଷ୍ଵନ୍ନାର୍ଥୀ ଭୋଜ୍ଯ ଏଵ ଚ
ତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କର୍ତଵ୍ଯମୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପିଣ୍ଯାକେନ ଗୁଡେନ ଚ
ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ପିଠା ଓ ଗୁଡ଼ ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ଅକାଲେପ୍ଯଥଵା କାଲେ ତୀର୍ଥେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ତର୍ପଣମ୍ 4.1.6.
ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଠି ସମୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ସ୍ନାନଂ ତୀର୍ଥେ ସମାଚରେତ୍
ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନୃଣାଂ ପାପକୃତାଂ ତୀର୍ଥେ ପାପସ୍ଯ ଶମନଂ ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
ଷୋଡଶାଂଶଂ ସ ଲଭତେ ଯଃ ପରାଥଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠିଏ ଆଉ ଆଗକୁ ଯାଏ, ସେ ଷୋଡଶାଂଶ ଫଳ ପାଏ।
କୁଶ ପ୍ରତିକୃତିଂ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଵାରିଣି ମଜ୍ଜଯେତ୍। ମଜ୍ଜଯେଚ୍ଚ ଯମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୋଷ୍ଟମାଂଶଂ ଲଭେତ ଵୈ
କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପ୍ରତିମା ବନେଇ, ତୀର୍ଥର ପାଣିରେ ଡୁବାଇବା ଉଚିତ। ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଡୁବାଇଲେ, ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ।