ସୁଚିରଂ ନରକାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମଦିରାପାନଲଂପଟାଃ
ଯେମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଅତଏଵ ପୁରାଣେଷୁ ଗାଥେତି ପରିଗୀଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଗାଥା ଗାଯାଯାଏ।
କ୍ଵ ମାଂସଂ କ୍ଵ ଶିଵେ ଭକ୍ତିଃ କ୍ଵ ମଦ୍ଯଂ କ୍ଵ ଶିଵାର୍ଚନମ୍ 4.1.3.
ମାଂସ କେଉଁଠି, ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି? ମଦ୍ୟ କେଉଁଠି, ଶିବଙ୍କର ପୂଜା କେଉଁଠି?
ଵିନା ଶିଵପ୍ରସାଦଂ ହି ଭ୍ରାଂତିଃ କ୍ଵାପି ନ ନଶ୍ଯତି
ଶିବଙ୍କର କୃପା ବିନା, ମୋହ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯାଶ୍ରମଚରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିର୍ଯଞ୍ଚୋପି ମୁନୀନିଵ
ଏଭଳି ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଯତୋ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରେଣୈତେ ତିର୍ଯଞ୍ଚୋପ୍ଯତ୍ରଵାସିନଃ
ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଏହି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯୋ ଵସେତ୍କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଯିଏ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଜାଣି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏଠାରେ ବସିଥାଏ—
ଅଵିମୁକ୍ତରହସ୍ଯଜ୍ଞା ମୁଚ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନି ନୋ ନରାଃ
ଯେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯପରା ଦେଵା ଯାଵଦ୍ଯାଂତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହି, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସାରସୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାକଂଠେ କଂଠମାଧାଯ ନିଶ୍ଚଲଃ ୬୭ କଂଡୂଯମାନା ଵରଟା ସ୍ଵଚଂଚୁପୁଟକୋଟିଭିଃ
ଏକଟି ସାରସ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗଳାକୁ ନିଜ ଚୁଞ୍ଚରେ ଧରିଛି, ଏଠି ଉପରେ ଜୋକମାନେ ନିଜ ଚୁଞ୍ଚର ଟିପ୍ସରେ ଘସିଘସି ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁଜୁଲି କରୁଛନ୍ତି।
ନିରୁଦ୍ଧ୍ଯମାନ ଚକ୍ରେଣ ଚକ୍ରୀକ୍ରେଂକିତଭାଷଣୈଃ
ଚକ୍ରଧାରୀ ଚକ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଥା ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଚିହ୍ନଟ।
କଲକଂଠଃ କିଲୋତ୍କଂଠଂ ମଂଜୁଗୁଂଜତି କୁଂଜଗଃ 4.1.3.
କଳା କଣ୍ଠ ଥିବା କୋଇଲି ନିଜ ସାଥିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି ଏବଂ କୁଞ୍ଜରେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଛି।
କେକୀକେକାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୌନଂ ତିଷ୍ଠତି ତଦ୍ଭଯାତ୍
ମୟୂର ତାହାର ଡାକ ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଛି।
ପଠଂତୀ ସାରିକାସାରଂ ଶୁକଂସଂବୋଧଯତ୍ଯହୋ
ସାରିକା ପଢ଼ୁଥିବା ସାରିକାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ଶୁକକୁ ଶିଖାଉଛି।
କୋକିଲଃ କୋମଲାଲାପୈଃ କଲଯନ୍କିଲକାକଲୀମ୍
କୋଇଲି ତାର ମୃଦୁ ଡାକରେ ମଧୁର ସୁର ଗାଉଛି ।
ମୃଗାଣାଂ ପକ୍ଷିଣାମିତ୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେଷ୍ଟାଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏପରି କ୍ରିୟା ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଵରମେତେପକ୍ଷିମୃଗାଃ ପଶଵଃ କାଶିଵାସିନଃ
କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀ, ହରିଣ କିମ୍ବା ପଶୁ ହେବା ଉତ୍ତମ ।
କାଶୀସ୍ଥୈଃ ପତିତୈସ୍ତୁଲ୍ଯା ନ ଵଯଂ ସ୍ଵର୍ଗିଣଃ କ୍ଵଚିତ୍
କାଶୀରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ ଆମେ କେବେ ବି ହେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆମେ ଦେବତା ।
ଵରଂ କାଶୀପୁରୀ ଵାସୋ ମାସୋପଵସନାଦିଭିଃ
ମାସ ଦୀଘା ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟାଠାରୁ କାଶୀ ପୁରୀରେ ବାସ କରିବା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଶଶକୈର୍ମଶକୈଃ କାଶ୍ଯାଂ ଯତ୍ପଦଂ ହେଲଯାପ୍ଯତେ
କାଶୀରେ ଖରଗୋଷ ଓ ମଛରି ଯେଉଁ ଥାଉଁକୁ ଅବହେଳାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେଠି—
ଵରଂ ଵାରାଣସୀରଂକୋ ନିଃଶଂକୋଯୋ ଯମାଦପି
ଯମଙ୍କ ଅଧୀନ ରହିବାଠାରୁ ବାରାଣସୀରେ ଭୟହୀନ ଏକ ବାଙ୍ଗ ହେବା ଭଲ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସାଷ୍ଟାଂଶେଷପଦମୈଂଦ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି 4.1.3.
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯନାଶେପି କାଶୀସ୍ଥୋ ଯୋ ନ ନଶ୍ଯତି
ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ବିନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାଶୀରେ ଥିବା ଲୋକ କେବେ ବି ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଯତ୍ସୁଖଂ କାଶିଵାସେତ୍ର ନ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଂଡମଂଡପେ
କାଶୀରେ ବସିଥିବା ଯେଉଁ ସୁଖ ମିଳେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହଲରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ ।
ଜନ୍ମାଂତରସହସ୍ରେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସମୁପାର୍ଜିତମ୍
ହଜାର ହଜାର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି—
ଲବ୍ଧୋପି ସିଦ୍ଧିଂ ନୋ ଯାଯାଦ୍ଯଦି କୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ତାହା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତିନିନୟନ ରୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ନାହିଁ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଖ୍ଯଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ—
ଆଲସ୍ଯେନାପି ଯୋ ଯାଯାଦ୍ଗୃହାଦ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଲଯମ୍
ଯିଏ ଆଳସ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଘରୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ—
ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵୋତ୍ତରଵାହିନ୍ଯାଂ ଯାତି ଵିଶ୍ଵେ ଶଦର୍ଶନେ
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯିଏ ଯାଏ—
ସ୍ଵର୍ଧୁନୀ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ସ୍ନାନାଦାଚମନାଦପି
ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଦୀକୁ ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ତାହାର ଜଳ ଅଞ୍ଜଳି ନେଇଲେ—