ରୋହିତୋଽରଣ୍ଯମହିଷମୁଦ୍ଧର୍ଷତି ନିରାକୁଲଃ
ଲାଲ ହରିଣ ଅଟୁଟ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବନ୍ୟ ମହିଷ ନିକଟକୁ ଯାଏ।
ହୁଂଡୌ ଚ ମୁଂଡ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନ ସଜ୍ଜେତେ ଜଯୈଷିଣୌ
ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା, ଜିତିବା ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତୃଣ୍ଵଂତି ତୃଣଗୁଲ୍ମାଦୀନ୍ଶ୍ଵାପଦାସ୍ତ୍ଵାପଦାସ୍ପଦମ୍ 4.1.3.
ଶ୍ୱାପଦମାନେ ଘାସ ଓ ଝାଡ଼ି ମାଝିରେ ଚରନ୍ତି, ସେଠା ହେଉଛି ବିପଦର ସ୍ଥାନ।
ଯଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ମାଂସପଚନଂ କୁରୁତେ ପାପମୋହିତଃ
ଯିଏ ପାପରେ ମତିହରା ହୋଇ, ନିଜ ପାଇଁ ମାଂସ ରନ୍ଧେ—
ପରପ୍ରାଣୈସ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପୁଷ୍ଣଂ ତି ହି ଦୁର୍ଧିଯଃ
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣ ନେଇ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପୋଷଣ କରନ୍ତି—
ଜାତୁମାଂସଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଣୈଃ କଂଠଗତୈରପି
ଯେଉଁ ମାଂସ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠାକୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରାଣ ଗଳାକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଵରମେତେଶ୍ଵାପଦା ଵୈ ମୈତ୍ରାଵରୁଣି ସେଵଯା
ମୈତ୍ରାବରୁଣି, ଏହି ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସେବା କରିଲେ ଭଲ, ଏହି ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ବକୋପି ପଲ୍ଵଲେ ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ନାଶ୍ନାତ୍ଯଗ୍ରେଚରାନପି
ଏକଟି ବକ ମଧ୍ୟ ପୋଖରୀରେ ଥିବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଚଳିଥିବା ମାଛକୁ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଏକତଃ ସର୍ଵମାଂସାନି ମତ୍ସ୍ଯମାଂସଂ ତଥକୈତଃ
ଏକ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ମାଛର ମାଂସ; ଏହିଭଳି ତାର ତଫାତ।
ଶ୍ଯେନୋପି ଵର୍ତିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଵତ୍ଯେଷ ପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଏକଟି ଶ୍ୟେନ ମଧ୍ୟ ବର୍ତ୍ତିକାକୁ ଦେଖିଲେ ତାହାଠାରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ନେଇଥାଏ।
ସୁଚିରଂ ନରକାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମଦିରାପାନଲଂପଟାଃ
ଯେମାନେ ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଅତଏଵ ପୁରାଣେଷୁ ଗାଥେତି ପରିଗୀଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଗାଥା ଗାଯାଯାଏ।
କ୍ଵ ମାଂସଂ କ୍ଵ ଶିଵେ ଭକ୍ତିଃ କ୍ଵ ମଦ୍ଯଂ କ୍ଵ ଶିଵାର୍ଚନମ୍ 4.1.3.
ମାଂସ କେଉଁଠି, ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି? ମଦ୍ୟ କେଉଁଠି, ଶିବଙ୍କର ପୂଜା କେଉଁଠି?
ଵିନା ଶିଵପ୍ରସାଦଂ ହି ଭ୍ରାଂତିଃ କ୍ଵାପି ନ ନଶ୍ଯତି
ଶିବଙ୍କର କୃପା ବିନା, ମୋହ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯାଶ୍ରମଚରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିର୍ଯଞ୍ଚୋପି ମୁନୀନିଵ
ଏଭଳି ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଯତୋ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରେଣୈତେ ତିର୍ଯଞ୍ଚୋପ୍ଯତ୍ରଵାସିନଃ
ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ଏହି ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଜ୍ଞାତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯୋ ଵସେତ୍କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଯିଏ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଜାଣି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏଠାରେ ବସିଥାଏ—
ଅଵିମୁକ୍ତରହସ୍ଯଜ୍ଞା ମୁଚ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନି ନୋ ନରାଃ
ଯେମାନେ ଅବିମୁକ୍ତର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।
ଇତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯପରା ଦେଵା ଯାଵଦ୍ଯାଂତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ମୁନେଃ
ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହି, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ସାରସୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାକଂଠେ କଂଠମାଧାଯ ନିଶ୍ଚଲଃ ୬୭ କଂଡୂଯମାନା ଵରଟା ସ୍ଵଚଂଚୁପୁଟକୋଟିଭିଃ
ଏକଟି ସାରସ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗଳାକୁ ନିଜ ଚୁଞ୍ଚରେ ଧରିଛି, ଏଠି ଉପରେ ଜୋକମାନେ ନିଜ ଚୁଞ୍ଚର ଟିପ୍ସରେ ଘସିଘସି ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁଜୁଲି କରୁଛନ୍ତି।
ନିରୁଦ୍ଧ୍ଯମାନ ଚକ୍ରେଣ ଚକ୍ରୀକ୍ରେଂକିତଭାଷଣୈଃ
ଚକ୍ରଧାରୀ ଚକ୍ରକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଥା ଚକ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଚିହ୍ନଟ।
କଲକଂଠଃ କିଲୋତ୍କଂଠଂ ମଂଜୁଗୁଂଜତି କୁଂଜଗଃ 4.1.3.
କଳା କଣ୍ଠ ଥିବା କୋଇଲି ନିଜ ସାଥିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି ଏବଂ କୁଞ୍ଜରେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଛି।
କେକୀକେକାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୌନଂ ତିଷ୍ଠତି ତଦ୍ଭଯାତ୍
ମୟୂର ତାହାର ଡାକ ଛାଡ଼ି, ଭୟରେ ନିରବ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଛି।
ପଠଂତୀ ସାରିକାସାରଂ ଶୁକଂସଂବୋଧଯତ୍ଯହୋ
ସାରିକା ପଢ଼ୁଥିବା ସାରିକାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ଶୁକକୁ ଶିଖାଉଛି।
କୋକିଲଃ କୋମଲାଲାପୈଃ କଲଯନ୍କିଲକାକଲୀମ୍
କୋଇଲି ତାର ମୃଦୁ ଡାକରେ ମଧୁର ସୁର ଗାଉଛି ।
ମୃଗାଣାଂ ପକ୍ଷିଣାମିତ୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେଷ୍ଟାଂ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏପରି କ୍ରିୟା ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ଵରମେତେପକ୍ଷିମୃଗାଃ ପଶଵଃ କାଶିଵାସିନଃ
କାଶୀରେ ରହୁଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀ, ହରିଣ କିମ୍ବା ପଶୁ ହେବା ଉତ୍ତମ ।
କାଶୀସ୍ଥୈଃ ପତିତୈସ୍ତୁଲ୍ଯା ନ ଵଯଂ ସ୍ଵର୍ଗିଣଃ କ୍ଵଚିତ୍
କାଶୀରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ ଆମେ କେବେ ବି ହେଇପାରିବୁ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆମେ ଦେବତା ।
ଵରଂ କାଶୀପୁରୀ ଵାସୋ ମାସୋପଵସନାଦିଭିଃ
ମାସ ଦୀଘା ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟାଠାରୁ କାଶୀ ପୁରୀରେ ବାସ କରିବା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଶଶକୈର୍ମଶକୈଃ କାଶ୍ଯାଂ ଯତ୍ପଦଂ ହେଲଯାପ୍ଯତେ
କାଶୀରେ ଖରଗୋଷ ଓ ମଛରି ଯେଉଁ ଥାଉଁକୁ ଅବହେଳାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେଠି—