ନିରୁଧ୍ଯ ବ୍ରାଧ୍ନମଧ୍ଵାନଂ କୃତକୃତ୍ଯ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପଥ ଅଟକାଇ, ପର୍ବତରାଜ ନିଜ କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଯମଦ୍ଯଯମକର୍ତାସୌ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଯିଏ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବେ।
ଯାଵତ୍ସ୍ଵଶ କ୍ତିଂ ଶକ୍ତୋପି ନ ଦର୍ଶଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ଚିଂତାମହାଭାରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ସ୍ଥିରୋଦ୍ଯମଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚିନ୍ତାର ଭାର ଛାଡ଼ି, ସେ ଦଢ଼ ସankଲ୍ପରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଉଦିଯାଯୋଦଯଗିରୌ ଶୁଚିପ୍ରସୃମରୈଃ କରୈଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପର୍ବତରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ସହିତ ଉଦିତ ହେଲେ।
ସଂଵର୍ଧଯନ୍ସତାଂ ଧର୍ମାନ୍ତ୍ଯକ୍କୁର୍ଵଂସ୍ତାମସୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍
ସେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ହବି, କବ୍ୟ ଓ ବଳି ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ।
ଅସତାଂ ହୃଦି ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ନିର୍ଦିଶଂସ୍ତମସଃ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମୁଖରେ ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯୁଦିତେ ଜାତଃ ସମ୍ଯକ୍ପୁଣ୍ଯଜନୋଦଯଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହାନ ଉନ୍ନତି ହୁଏ।
ସାଯମସ୍ତମିତଃ ପ୍ରାତଃ କଥଂ ଜୀଵେଦ୍ରଵିଃ ପୁନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାଞ୍ଜରେ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରଭାତରେ କିପରି ଜୀବନ୍ତ ହେବେ?
ଯାମଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତଥାଗ୍ନେଯୀଂ ଜ୍ଵଲଂତୀଂ ଵିରହାଦିଵ
ଅଗ୍ନିମୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଦେଇ ଯାଇ, ବିୟୋଗ ଭଳି ତାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତାଂବୂଲୀରାଗରକ୍ତୌଷ୍ଠୀଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାସ୍ତବକସୁସ୍ତନୀମ୍
ତାମ୍ବୁଳ ଓ ରାଗର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ଠୋଠ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଗଛର ଗୁଛରେ ପୋଷିତ।
ମଲଯାନିଲ ନିଃଶ୍ଵାସାଂ କ୍ଷୀରୋଦକଵରାଂବରାମ୍
ମଲୟ ପବନର ଶ୍ୱାସ ଏବଂ କ୍ଷୀରସାଗରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ,
କାଵେରୀଗୌତମୀଜଂଘାଂ ଚୋଲଚୋଲାଂ ଶୁକାଵୃତାମ୍ 4.1.2.
କାବେରୀ ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ହେବା ସହ, ଚୋଳ ଓ ଚୋଳା ଦେଶ ରେ ଆବୃତ, ଶୁକା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ,
ସୁକୋମଲମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀଵାଗ୍ଵିଲାସମନୋହରାମ୍
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଭାଷାର ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷକ ହୋଇଥିଲେ,
ସୁଦକ୍ଷଦକ୍ଷିଣାମାଶାମାଶାନାଥଃ ପ୍ରତସ୍ଥିଵାନ୍
ସୁଦକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦିଗପତି ଯାତ୍ରା କଲେ,
ନ ଶେକୁରଗ୍ରତୋ ଗଂତୁଂ ତତୋଽନୂରୁର୍ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ,
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଭାନୋ ମାନୋନ୍ନତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନିଦ୍ଧ୍ଯଯ ଗଗନଂ ସ୍ଥିତଃ
ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଉଡ଼ିଛି।'
ଅନ୍ରୂରୁଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ସଵିତା ହୃଦ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଅନୂରୁରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୂରଃ ଶୂରୋପି କିଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଂତରେ ଵର୍ତ୍ମନିସ୍ଥିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ପଥରେ ବାଧା ପଡ଼ିଲେ ଏକ ଶୂରବୀର ମଧ୍ୟ କଣ କରିପାରିବ?'
ଗୃହ୍ଯତ୍ରାପ୍ରତ୍ଯୂଷ୍ଟେଃ କ୍ଷଣଂ ନାଵତିଷ୍ଠତି
ଯାତ୍ରାର ସମୟ ଆସିନଥିଲେ ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଦ୍ଵେ ଚ ଯୋଜନେ
ଦୁଇ ହଜାର, ଦୁଇ ଶଏ ଓ ଦୁଇ ଯୋଜନା ଦୂର,
ଗତେ ବହୁତିଥେକାଲେ ପ୍ରାଚ୍ଯୌଦୀଚ୍ଯାଂ ଭୃଶାର୍ଦିତାଃ
ବହୁ ସମୟ ବିତିଗଲାପରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ,
ପାଶ୍ଚାତ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଦ୍ରାମୁଦ୍ରିତଲୋଚନାଃ 4.1.2.
ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଦ୍ରାରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ।
ଅହୋନାହସ୍କରାଭାଵାନ୍ନିଶାନୈଵାଽନିଶାକରାତ୍
ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ନଥିବାରୁ,
ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ କିମକାଂଡେ ଵୈ ଲଯମେଷ୍ଯତି ତତ୍କଥମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯଦି ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ କିପରି ଲୟକୁ ପହଁଚିବ?
ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଵଷଟ୍କାରଵର୍ଜିତେ ଜଗତୀତଲେ
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ଓ ବଷଟ୍ ନଥିବା ବେଳେ ପୃଥିବୀରେ,
ସୂର୍ଯୋଦଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଯଜ୍ଞାଦ୍ଯାଃ ସକଲାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଦଯଃ ସର୍ଵେ କାଲଂ ଜାନଂତି ସୂର୍ଯତଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମୟକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି।
ତତ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଗତିସ୍ତଂଭାତ୍ସ୍ତଂଭିତଂ ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି ରୁକିଯିବାରୁ ତିନି ଭୁବନ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା।