ଶକ୍ରଂ କୋପଯତା ପୂର୍ଵମସ୍ମଦ୍ଗୋତ୍ରେଣ କେନଚିତ୍
ପୂର୍ବରୁ, ଆମ ଗୋତ୍ରର କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିଥିଲେ।
ଅଥଵା ସ କଥଂ ମେରୁସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧତେ ମଯା
ନହିଁଲେ, ମେରୁ କିପରି ଏତେ ଉଚ୍ଚତାରେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ?
ଅଲୀକଵାକ୍ତ୍ଵମଥଵା ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାରଦେ କଥମ୍
କିମ୍ବା ନାରଦଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା—ଏହା କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି?
ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଵିଚାରୋଥ ମାଦୃଶେନୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଯଥାଯଥ ଭେଦବୁଧି ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟକ।
ଅଥଵା ଚିନ୍ତନୈରେତୈଃ କିଂଵ୍ଯର୍ଥୈର୍ଵିଶ୍ଵକାରକମ୍
ନହେଲେ, ଏହି ଅନର୍ଥକ ଚିନ୍ତାବିଲାସ କରିବାର କ’ଣ ଅର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିବା କେବଳ ଅକାରଣ?
ଅନାଥନାଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଶ୍ଵନାଥୋ ହି ଗୀଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତଦେଵ କରିଷ୍ଯାମି ନେଷ୍ଟଂ କାଲଵିଲଂବନମ୍
ମୁଁ ଏହି କାମଟି କରିବି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଦେରିକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଦିଵାକରଃ 4.1.1.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ଏହା କେବେ ବି ରୁକେ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିର୍ଵଵୃଧେ ସ ମୃଧେକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୈଶ୍ଚିତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିରୋଧୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେହି କେବେ କାହା ସହିତ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିରୁଧ୍ଯ ବ୍ରାଧ୍ନମଧ୍ଵାନଂ କୃତକୃତ୍ଯ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପଥ ଅଟକାଇ, ପର୍ବତରାଜ ନିଜ କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଯମଦ୍ଯଯମକର୍ତାସୌ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଯିଏ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବେ।
ଯାଵତ୍ସ୍ଵଶ କ୍ତିଂ ଶକ୍ତୋପି ନ ଦର୍ଶଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ଚିଂତାମହାଭାରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ସ୍ଥିରୋଦ୍ଯମଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚିନ୍ତାର ଭାର ଛାଡ଼ି, ସେ ଦଢ଼ ସankଲ୍ପରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଉଦିଯାଯୋଦଯଗିରୌ ଶୁଚିପ୍ରସୃମରୈଃ କରୈଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପର୍ବତରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ସହିତ ଉଦିତ ହେଲେ।
ସଂଵର୍ଧଯନ୍ସତାଂ ଧର୍ମାନ୍ତ୍ଯକ୍କୁର୍ଵଂସ୍ତାମସୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍
ସେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ହବି, କବ୍ୟ ଓ ବଳି ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ।
ଅସତାଂ ହୃଦି ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ନିର୍ଦିଶଂସ୍ତମସଃ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମୁଖରେ ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯୁଦିତେ ଜାତଃ ସମ୍ଯକ୍ପୁଣ୍ଯଜନୋଦଯଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହାନ ଉନ୍ନତି ହୁଏ।
ସାଯମସ୍ତମିତଃ ପ୍ରାତଃ କଥଂ ଜୀଵେଦ୍ରଵିଃ ପୁନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାଞ୍ଜରେ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରଭାତରେ କିପରି ଜୀବନ୍ତ ହେବେ?
ଯାମଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତଥାଗ୍ନେଯୀଂ ଜ୍ଵଲଂତୀଂ ଵିରହାଦିଵ
ଅଗ୍ନିମୟ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଦେଇ ଯାଇ, ବିୟୋଗ ଭଳି ତାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତାଂବୂଲୀରାଗରକ୍ତୌଷ୍ଠୀଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାସ୍ତବକସୁସ୍ତନୀମ୍
ତାମ୍ବୁଳ ଓ ରାଗର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ଠୋଠ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଗଛର ଗୁଛରେ ପୋଷିତ।
ମଲଯାନିଲ ନିଃଶ୍ଵାସାଂ କ୍ଷୀରୋଦକଵରାଂବରାମ୍
ମଲୟ ପବନର ଶ୍ୱାସ ଏବଂ କ୍ଷୀରସାଗରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ,
କାଵେରୀଗୌତମୀଜଂଘାଂ ଚୋଲଚୋଲାଂ ଶୁକାଵୃତାମ୍ 4.1.2.
କାବେରୀ ଓ ଗୌତମୀ ନଦୀ ତାଙ୍କର ପାଦ ହେବା ସହ, ଚୋଳ ଓ ଚୋଳା ଦେଶ ରେ ଆବୃତ, ଶୁକା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ,
ସୁକୋମଲମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀଵାଗ୍ଵିଲାସମନୋହରାମ୍
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଭାଷାର ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷକ ହୋଇଥିଲେ,
ସୁଦକ୍ଷଦକ୍ଷିଣାମାଶାମାଶାନାଥଃ ପ୍ରତସ୍ଥିଵାନ୍
ସୁଦକ୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦିଗପତି ଯାତ୍ରା କଲେ,
ନ ଶେକୁରଗ୍ରତୋ ଗଂତୁଂ ତତୋଽନୂରୁର୍ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍
ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ,
ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଭାନୋ ମାନୋନ୍ନତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନିଦ୍ଧ୍ଯଯ ଗଗନଂ ସ୍ଥିତଃ
ଅନୂରୁରୁ କହିଲେ: 'ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଉଡ଼ିଛି।'
ଅନ୍ରୂରୁଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ସଵିତା ହୃଦ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଅନୂରୁରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୂରଃ ଶୂରୋପି କିଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଂତରେ ଵର୍ତ୍ମନିସ୍ଥିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ପଥରେ ବାଧା ପଡ଼ିଲେ ଏକ ଶୂରବୀର ମଧ୍ୟ କଣ କରିପାରିବ?'