ଅଥଵା ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ହି କେଯଂ ଚିଂତା ମହାତ୍ମନାମ୍
ନହିଁଲେ, ଆମ ପରି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଚିନ୍ତା କଣ ଅର୍ଥ ରଖେ?
ଗତେ ମୁନୌ ନିନିଂଦସ୍ଵମତୀଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ମନରେ ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ।
ଵିଂଧ୍ଯ ଉଵାଚ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂଶାସ୍ତ୍ରକଲୋଜ୍ଝିତସ୍ଯ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂ ଚୋଦ୍ଯମଵର୍ଜିତସ୍ଯ
ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳ ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଜୀବନ ଅପମାନ। ଚେଷ୍ଟା ବିହୀନ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ।
କଥଂ ଭୁନକ୍ତି ସ ଦିଵା କଥଂ ରାତ୍ରୌ ସ୍ଵପିତ୍ଯହୋ
ଏମିତି ଲୋକ ଦିନେ କିପରି ଖାଏ, ରାତିରେ କିପରି ଶୁଏ—ହାୟ!
ଅହୋଦଵାଗ୍ନିଦଵଥୁସ୍ତଥାମାଂ ନ ସ ବାଧତେ
ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା କିମ୍ବା ରୋଗ ମୋତେ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ।
ଯୁକ୍ତମୁକ୍ତଂ ପୁରାଵିଦ୍ଭିଶ୍ଚିନ୍ତାମୂର୍ତିଃ ସୁଦାରୁଣା
ପୁରୁଣା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଠିକ୍ କହିଥିଲେ: ଚିନ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ଚିନ୍ତାଜ୍ଵରୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କ୍ଷୁଧାଂନିଦ୍ରାଂବଲଂ ହରେତ୍
ଚିନ୍ତାର ଜ୍ୱର ଲୋକଙ୍କର ଭୋକ, ଘୁମ୍, ଶକ୍ତି ହରିନେଇ।
ଜ୍ଵରୋ ଵ୍ଯତୀତେ ଷଡହେ ଜୀର୍ଣଜ୍ଵର ଇହୋଚ୍ଯତେ 4.1.1.
ଯେଉଁ ଜ୍ୱର ଛଅ ଦିନ ରହେ, ଏଠାରେ ତାକୁ 'ପୁରୁଣା ଜ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧନ୍ଯୋ ଧନ୍ଵତରିର୍ନାତ୍ର ଚରକଶ୍ଚରତୀହ ନ
ଏଠାରେ ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଚରକ ଏଠି ଘୁରେନାହିଁ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ମେରୁଂ ଜଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିପରି ମେରୁକୁ ଜିତିବି?
ଶକ୍ରଂ କୋପଯତା ପୂର୍ଵମସ୍ମଦ୍ଗୋତ୍ରେଣ କେନଚିତ୍
ପୂର୍ବରୁ, ଆମ ଗୋତ୍ରର କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିଥିଲେ।
ଅଥଵା ସ କଥଂ ମେରୁସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧତେ ମଯା
ନହିଁଲେ, ମେରୁ କିପରି ଏତେ ଉଚ୍ଚତାରେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ?
ଅଲୀକଵାକ୍ତ୍ଵମଥଵା ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାରଦେ କଥମ୍
କିମ୍ବା ନାରଦଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା—ଏହା କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି?
ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଵିଚାରୋଥ ମାଦୃଶେନୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଯଥାଯଥ ଭେଦବୁଧି ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟକ।
ଅଥଵା ଚିନ୍ତନୈରେତୈଃ କିଂଵ୍ଯର୍ଥୈର୍ଵିଶ୍ଵକାରକମ୍
ନହେଲେ, ଏହି ଅନର୍ଥକ ଚିନ୍ତାବିଲାସ କରିବାର କ’ଣ ଅର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିବା କେବଳ ଅକାରଣ?
ଅନାଥନାଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଶ୍ଵନାଥୋ ହି ଗୀଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତଦେଵ କରିଷ୍ଯାମି ନେଷ୍ଟଂ କାଲଵିଲଂବନମ୍
ମୁଁ ଏହି କାମଟି କରିବି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଦେରିକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଦିଵାକରଃ 4.1.1.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ଏହା କେବେ ବି ରୁକେ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିର୍ଵଵୃଧେ ସ ମୃଧେକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୈଶ୍ଚିତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିରୋଧୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେହି କେବେ କାହା ସହିତ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନିରୁଧ୍ଯ ବ୍ରାଧ୍ନମଧ୍ଵାନଂ କୃତକୃତ୍ଯ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପଥ ଅଟକାଇ, ପର୍ବତରାଜ ନିଜ କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ଯମଦ୍ଯଯମକର୍ତାସୌ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଯିଏ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବେ।
ଯାଵତ୍ସ୍ଵଶ କ୍ତିଂ ଶକ୍ତୋପି ନ ଦର୍ଶଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ଚିଂତାମହାଭାରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ସ୍ଥିରୋଦ୍ଯମଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଚିନ୍ତାର ଭାର ଛାଡ଼ି, ସେ ଦଢ଼ ସankଲ୍ପରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଉଦିଯାଯୋଦଯଗିରୌ ଶୁଚିପ୍ରସୃମରୈଃ କରୈଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପର୍ବତରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ସହିତ ଉଦିତ ହେଲେ।
ସଂଵର୍ଧଯନ୍ସତାଂ ଧର୍ମାନ୍ତ୍ଯକ୍କୁର୍ଵଂସ୍ତାମସୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ଧର୍ମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ନଶ୍ୱ କଲେ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍
ସେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ହବି, କବ୍ୟ ଓ ବଳି ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ।
ଅସତାଂ ହୃଦି ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ନିର୍ଦିଶଂସ୍ତମସଃ ସ୍ଥିତିମ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମୁଖରେ ଅନ୍ଧକାରର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯୁଦିତେ ଜାତଃ ସମ୍ଯକ୍ପୁଣ୍ଯଜନୋଦଯଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହାନ ଉନ୍ନତି ହୁଏ।
ସାଯମସ୍ତମିତଃ ପ୍ରାତଃ କଥଂ ଜୀଵେଦ୍ରଵିଃ ପୁନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାଞ୍ଜରେ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ପୁଣି ପ୍ରଭାତରେ କିପରି ଜୀବନ୍ତ ହେବେ?