ଗୌରୀଗୁରୁତ୍ଵାଦ୍ଧିମଵାନାଦିପତ୍ଯାଚ୍ଚ ଭୂଭୃତାମ୍
ଗୌରୀଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ହିମବତଙ୍କ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା,
ନମେରୁଃ ସ୍ଵର୍ଣପୂର୍ଣତ୍ଵାଦ୍ରତ୍ନସାନୁତଯାଥଵା
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସୁନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେବାରୁ,
ପରଂ ଶତଂ ନ କିଂଶୈଲା ଇଲାକଲନକେଲଯଃ
ଅନ୍ୟ ଶତ ଶତ ପାହାଡ଼ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ କେବଳ ଖେଳନା ଭଳି ଅପରିଗଣ୍ୟ ।
ମନ୍ଦେହଦେହସଂଦେହାଦୁଦଯୈକଦଯାଶ୍ରିତଃ
ମନ୍ଦେହ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦେହ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଏକ ମାତ୍ର କିରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
ନୀଲଶ୍ଚ ନୀଲୀନିଲଯୋ ମନ୍ଦରୋ ମନ୍ଦଲୋଚନଃ
ନୀଳ ପାହାଡ଼, ଯାହାର ନିବାସ ନୀଳ ଓ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଗୋଲାକାର,
ହେମକୂଟତ୍ରିକୂଟାଦ୍ଯାଃ କୂଟୋତ୍ତରପଦାସ୍ତୁତେ
ହେମକୂଟ, ତ୍ରିକୂଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ନାମର ଶେଷରେ 'କୂଟ' ଅଛି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ।
ଇତି ଵିଂଧ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋଽଚିନ୍ତଯଦ୍ଧୃଦି
ବିନ୍ଧ୍ୟର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ମନରେ ଭାବିଲେ।
ଶ୍ରୀଶୈଲମୁଖ୍ଯାଃ କିଂଶୈଲାନେହ ସଂତ୍ଯମଲଶ୍ରିଯଃ 4.1.1.
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଓ କିଂଶୈଳ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକି ସତ୍ୟରେ ଦୋଷ ଓ ମହିମା ବିହୀନ କି?
ଅଦ୍ଯାସ୍ଯ ବଲମାଲୋକ୍ଯମିତି ଧ୍ଯାତ୍ଵାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନିଃ
ଆଜି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ମୁନି ଭାବିବା ପରେ କହିଲେ।
ପରଂ ଶୈଲେଷୁ ଶୈଲେଂଦ୍ରୋ ମେରୁସ୍ତ୍ଵାମଵମନ୍ଯତେ
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା, ମେରୁ ତୁମକୁ ଅପମାନ କରେ।
ଅଥଵା ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ହି କେଯଂ ଚିଂତା ମହାତ୍ମନାମ୍
ନହିଁଲେ, ଆମ ପରି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଚିନ୍ତା କଣ ଅର୍ଥ ରଖେ?
ଗତେ ମୁନୌ ନିନିଂଦସ୍ଵମତୀଵୋଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ
ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ମନରେ ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ।
ଵିଂଧ୍ଯ ଉଵାଚ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂଶାସ୍ତ୍ରକଲୋଜ୍ଝିତସ୍ଯ ଧିଗ୍ଜୀଵିତଂ ଚୋଦ୍ଯମଵର୍ଜିତସ୍ଯ
ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳ ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଜୀବନ ଅପମାନ। ଚେଷ୍ଟା ବିହୀନ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ।
କଥଂ ଭୁନକ୍ତି ସ ଦିଵା କଥଂ ରାତ୍ରୌ ସ୍ଵପିତ୍ଯହୋ
ଏମିତି ଲୋକ ଦିନେ କିପରି ଖାଏ, ରାତିରେ କିପରି ଶୁଏ—ହାୟ!
ଅହୋଦଵାଗ୍ନିଦଵଥୁସ୍ତଥାମାଂ ନ ସ ବାଧତେ
ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା କିମ୍ବା ରୋଗ ମୋତେ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ।
ଯୁକ୍ତମୁକ୍ତଂ ପୁରାଵିଦ୍ଭିଶ୍ଚିନ୍ତାମୂର୍ତିଃ ସୁଦାରୁଣା
ପୁରୁଣା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଠିକ୍ କହିଥିଲେ: ଚିନ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ଚିନ୍ତାଜ୍ଵରୋ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କ୍ଷୁଧାଂନିଦ୍ରାଂବଲଂ ହରେତ୍
ଚିନ୍ତାର ଜ୍ୱର ଲୋକଙ୍କର ଭୋକ, ଘୁମ୍, ଶକ୍ତି ହରିନେଇ।
ଜ୍ଵରୋ ଵ୍ଯତୀତେ ଷଡହେ ଜୀର୍ଣଜ୍ଵର ଇହୋଚ୍ଯତେ 4.1.1.
ଯେଉଁ ଜ୍ୱର ଛଅ ଦିନ ରହେ, ଏଠାରେ ତାକୁ 'ପୁରୁଣା ଜ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧନ୍ଯୋ ଧନ୍ଵତରିର୍ନାତ୍ର ଚରକଶ୍ଚରତୀହ ନ
ଏଠାରେ ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଚରକ ଏଠି ଘୁରେନାହିଁ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ମେରୁଂ ଜଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି, କିପରି ମେରୁକୁ ଜିତିବି?
ଶକ୍ରଂ କୋପଯତା ପୂର୍ଵମସ୍ମଦ୍ଗୋତ୍ରେଣ କେନଚିତ୍
ପୂର୍ବରୁ, ଆମ ଗୋତ୍ରର କେହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିଥିଲେ।
ଅଥଵା ସ କଥଂ ମେରୁସ୍ତଥୋଚ୍ଚୈଃ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧତେ ମଯା
ନହିଁଲେ, ମେରୁ କିପରି ଏତେ ଉଚ୍ଚତାରେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ?
ଅଲୀକଵାକ୍ତ୍ଵମଥଵା ସଂଭାଵ୍ଯଂ ନାରଦେ କଥମ୍
କିମ୍ବା ନାରଦଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା—ଏହା କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି?
ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତଵିଚାରୋଥ ମାଦୃଶେନୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଯଥାଯଥ ଭେଦବୁଧି ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟକ।
ଅଥଵା ଚିନ୍ତନୈରେତୈଃ କିଂଵ୍ଯର୍ଥୈର୍ଵିଶ୍ଵକାରକମ୍
ନହେଲେ, ଏହି ଅନର୍ଥକ ଚିନ୍ତାବିଲାସ କରିବାର କ’ଣ ଅର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିବା କେବଳ ଅକାରଣ?
ଅନାଥନାଥଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଶ୍ଵନାଥୋ ହି ଗୀଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତଦେଵ କରିଷ୍ଯାମି ନେଷ୍ଟଂ କାଲଵିଲଂବନମ୍
ମୁଁ ଏହି କାମଟି କରିବି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ଦେରିକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଦିଵାକରଃ 4.1.1.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ଏହା କେବେ ବି ରୁକେ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିର୍ଵଵୃଧେ ସ ମୃଧେକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୈଶ୍ଚିତ୍ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିରୋଧୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେହି କେବେ କାହା ସହିତ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।