ଭୂମିଷ୍ଠାପି ନ ଯାତ୍ରଭୂସ୍ତ୍ରିଦିଵତୋପ୍ଯୁଚ୍ଚୈରଧଃସ୍ଥାପି ଯା ଯା ବଦ୍ଧା ଭୁଵି ମୁକ୍ତିଦାସ୍ଯୁରମୃତଂ ଯସ୍ଯାଂ ମୃତା ଜଂତଵଃ
ଭୂମିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାତ୍ରା କ୍ଷେତ୍ର ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ତଳେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି।
ନମସ୍ତସ୍ମୈ ମହେଶାଯ ଯସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାତ୍ତ୍ରଯଚ୍ଛଲାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ମାୟାରେ ତିନୋଟି ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଛି, ସେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାଂ କର୍ତ୍ତା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ଅଠରୋଟି ପୁରାଣର ରଚନାକାରୀ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ।
ଶ୍ରୀଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କଦାଚିନ୍ନାରଦଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସ୍ନାତ୍ଵା ଶ୍ରୀନର୍ମଦାଂଭସି
ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏକଥରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ, ପବିତ୍ର ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି,
ଵ୍ରଜନ୍ଵିଲୋକଯାଂଚକ୍ରେ ପୁରୋଵିଂଧ୍ଯଂ ଧରାଧରମ୍
ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ପୁରୋବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯେଣାପି କୁର୍ଵଂତଂ ସ୍ଥାଵରେଣ ଚରେଣ ଚ
ସେଠାରେ ତିନି ଦେଖିଲେ — ଏହି ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ରୂପରେ ଥିଲା, କେବେ ଅଚଳ, କେବେ ଚଳନଶୀଳ।
ରସାଲଯଂ ରସାଲୈସ୍ତୈରଶୋକୈଃ ଶୋକହାରିଣାମ୍
ସେଠାରେ ରହିଥିଲା ଆମ୍ବ ଗଛର ଝାଡ଼, ଯେଉଁଠାରେ ଆମ୍ବ ଓ ଅଶୋକ ଗଛ ଦୁଃଖ ହରିଥାଏ।
ଖପୁରୈଃ ଖପୁରାକାରଂ ଶ୍ରୀଫଲଂ ଶ୍ରୀଫଲୈଃ କିଲ
ଏଠାରେ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ଥିଲା, ଯାହାର ଆକୃତି ନଡ଼ିଆ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ନଡ଼ିଆ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ଵନଶ୍ରିଯଃ କୁଚାକାରୈର୍ଲକୁଚୈଶ୍ଚ ମନୋହରମ୍ 4.1.1.
ବନର ଶୋଭା ଲକୁଚ ଗଛର ଛାତି ପରି ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ସୁରଂଗୈଶ୍ଚାପି ନାରଂଗୈରଂଗମଂଡପଵଚ୍ଛିଯଃ
ମିଠା କମଳା ଓ ନେମୁ ଗଛ ଦ୍ୱାରା, ସେଠି ମନୋହର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଅନିଲାଲୋଲ କଂକୋଲ ଵଲ୍ଲୀହଲ୍ଲୀ ସକାଯିତମ୍
ପବନରେ ଦୋଳାୟମାନ କଙ୍କୋଳ ଲତା ଏଠି ଲଗା ହୋଇ ଥିଲା।
ମଂଦାଂଦୋଲିତକର୍ପୂର କଦଲୀଦଲ ସଂଜ୍ଞଯା
ହଳୁହଳୁ ହଲୁଚିଥିବା କର୍ପୂର ଗଛ, ଯାହାର ପତ୍ର କଦଳୀ ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ପୁନ୍ନାଗମିଵ ପୁନ୍ନାଗପଲ୍ଲଵୈଃକରପଲ୍ଲଵୈଃ
ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ତାହାର କିଶଳୟ ଓ ଶାଖାର କିଶଳୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଵିଦୀର୍ଣଦାଡିମୈଃ ସ୍ଵାଂତଂ ଦର୍ଶଯଂତଂ ତୁ ରାଗଵତ୍
ଫାଟିଯାଇଥିବା ଦାନା ଅନାର ଫଳ, ତାହାର ଭିତର ଲାଲିମା ଦେଖାଉଥିଲା।
ଉଦୁଂବରୈରଂବରଗୈରନଂତଫଲମାଲିତୈଃ
ଉଡୁମ୍ବର ଓ ଜାମୁନ ଗଛ, ଅନେକ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ପନସୈର୍ଵନାସାଭୈଃ ଶୁକନାସୈଃ ପଲାଶକୈଃ
ପଣସ, ବନାସା, ଶୁକନାସ ଓ ପଳାଶ ଗଛ ଏଠି ଥିଲା।
କଦଂବଵାଦିନୋ ନୀପାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଂଟକିତୈରିଵ
କଦମ୍ବ ଓ ନୀପ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି କଣ୍ଟା ଲାଗିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ନମେରୁଭିଶ୍ଚ ମେରୂଚ୍ଚଶିଖରୈରିଵ ରାଜିତମ୍
ନାମେରୁ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ତଟେତଟେପଟୁଵଟୈରୁଚ୍ଚୈଃପଟକୁଟୀ ଵୃତମ୍ 4.1.1.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ତଟରେ, ଉଚ୍ଚ ବଟ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଉଁଚା ପତ୍ରର ଛାଉଣି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
କରମର୍ଦୈଃ କରୀରୈଶ୍ଚ କରଜୈଶ୍ଚକରଂବକୈଃ
କରମର, କରୀର ଓ କରମ୍ବକ ଗଛ, ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଫଳ ଧରିଥିଲା।
ନୀରାଜିତମିଵୋଦ୍ଦୀପୈରାଜଚଂପକକୋରକୈଃ
ସୁନା ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ଦୀପ ଭଳି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
କ୍ଵଚିଚ୍ଚଲଦଲୈରୁଚ୍ଚୈଃ କ୍ଵଚିତ୍କାଂଚନକେତକୈଃ
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ, କମ୍ପିତ ପତ୍ର ଓ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ସୁନା କେତକୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।
କର୍କଂଧୁ ବଂଧୁଜୀଵୈଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଜୀଵୈର୍ଵିରାଜିତମ୍ ୨୪ !। ଗଲନ୍ମଧୂ କକୁସୁମୈର୍ଧରାରୂପଧରଂହରମ୍
କର୍କନ୍ଧୁ, ବନ୍ଧୁଜୀବା ଓ ପୁତ୍ରଜୀବା ଗଛରେ ରଙ୍ଗିନ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଫୁଲ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲା।
ସର୍ଜାର୍ଜୁନାଂଜନୈର୍ବୀଜୈର୍ଵ୍ଯଜନୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଵତ୍
ସାଲ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଞ୍ଜନ ଗଛର ବୀଜ ଓ ପତ୍ରରେ ପଖା ଭଳି ଉଡ଼ୁଥିଲା।
ଅମଂଦୈଃ ପିଚୁମଂଦୈଶ୍ଚ ମଂଦାରୈଃ କୋଵିଦାରକୈଃ
ମୃଦୁ ପିଚୁମନ୍ଦ, ମନ୍ଦାର ଓ କୋବିଦାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଉଦ୍ଦଂଡୈଶ୍ଚାପି ଶେହୁଂଡୈରେରଂଡୈର୍ଗୁଡପୁଷ୍ପକୈଃ
ଉଚ୍ଚ ଶେହୁଣ୍ଡ, ଏରଣ୍ଡ ଓ ଗୁଡ଼ପୁଷ୍ପ ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ଅକ୍ଷୈଃ ପ୍ଲକ୍ଷୈଃ ଶଲ୍ଲକୀଭିର୍ଦେଵଦାରୁହରିଦ୍ରୁମୈଃ
ଅକ୍ଷ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶଲ୍ଲକୀ, ଦେବଦାରୁ ଓ ହରିଦ୍ରୁ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଏଲାଲଵଂଗ ମରିଚକୁଲୁଂ ଜନଵନାଵୃତମ୍ 4.1.1.
ଏଲା, ଲବଙ୍ଗ, ଗୋଲମରିଚ ଓ କୁଳୁଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଶାକଶଂଖଵନୈରମ୍ଯଂ ଚଦନୈରକ୍ତଚଂଦନୈଃ
ଶାକ ଓ ଶଂଖ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆକର୍ଷକ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ।
ଦ୍ରାକ୍ଷାଵଲ୍ଲୀନାଗଵଲ୍ଲୀକଣାଵଲ୍ଲୀଶତାଵୃତମ୍
ଶତଶଃ ଦ୍ରାକ୍ଷା ଲତା, ନାଗବଲ୍ଲୀ ଓ ପାନ ଲତାରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।