ଯଚ୍ଚ ହସ୍ତଶତାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ସରସ୍ତତ୍ର ଵିଧୀଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ହସ୍ତର ଶତ ଦୂରରୁ ଅଧିକ ଅଛି, ସେଠି ଝିଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।
ତତଃ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯମନ୍ଯଥା ଦୋଷ ଉଚ୍ଯତେ
ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଏହା ଅପରାଧ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ମଲଂ ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ଶ୍ଲେଷ୍ମ ନିଷ୍ଠୀନାଶ୍ରୁ ଚ
ମଳ, ପେଶାବ, ପଖାନ୍, କଫ, ଥୁକ, ଓ ଅଶ୍ରୁ—
ତସ୍ମାନ୍ନିଃସର ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯେଵମଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରିପାରିନାହାଁ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବାହାରିଯାଅ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍
ଯାହାର ହାତ, ପାଉ ଓ ମନ ଭଲଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ,
କ୍ଷୁଧା ତୃଷା ମଯା ନିତ୍ଯଂ ଵାରିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
ମୁଁ ସଦା ଭୋକ ଓ ତିଆରିକୁ ଦମନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
କିଂ ନ ଶ୍ରୁତସ୍ତ୍ଵଯା ଶ୍ଲୋକଃ ଶିବିନା ଯଃ ସମୀରିତଃ
ତୁମେ ଶିବିଙ୍କ କଥା କବିତା ଶୁଣିନାହାଁ କି?
ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵେତ ନରଃ ଶୁକ୍ଲେନ କର୍ମଣା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ନର ନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜୀବନ ରଖିପାରେ।
ପାସ୍ଯାମ୍ଯେଵ ଜଲଂ ଚାତ୍ର କାମଂ ଵିଲପ ଶୁଷ୍ଯ ଵା ।। 1.2.64.
ମୁଁ ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ପାଣି ପିବି; ତୁମେ ଚାହିଲେ ଅଭିଯୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ଶୁଖିଯିବା।
ତସ୍ମାତ୍ତେ ପାତକଂ କର୍ତୁଂ ନ ଦାସ୍ଯାମି କଥଂଚନ
ତେଣୁ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପାପ କରିବାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।
ତଦ୍ଵରାକାଥ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵମସ୍ମାତ୍କୁଂଡାଦ୍ଵିନିଃସର
ଏହି କୁଣ୍ଡରୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଯାଅ, ଦୁଃଖୀ।
ଇଷ୍ଟକାଶକଲୈଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଚୂର୍ଣଯିଷ୍ଯେଽନ୍ଯଥା ଶିରଃ
ନହେଲେ, ମୁଁ ଇଷ୍ଟକା ଟୁକୁଡି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଶୀଘ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି।
ଭୀମଶ୍ଚ ଵଂଚଯିତ୍ଵା ତାମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ବହିରାଵ୍ରଜତ୍
ଭୀମ ତାକୁ ଭୁଲେଇ, ଉଡି ବାହାରକୁ ଆସିଗଲେ।
ଯୁଯୁଧାତେ ପ୍ରଲଂବାଭ୍ଯାଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଯୁଦ୍ଧପାରଗୌ
ସେ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହିତ, ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦୁଇଁ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ମୁଷ୍ଟିଭିଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଘାତୈଶ୍ଚ ଜାନୁଭିଶ୍ଚାଭିଜଘ୍ନତୁଃ
ସେମାନେ ମୁଷ୍ଟି, ପାଦର ଆଘାତ ଓ ଗୁଣ୍ଡିରେ ଏକାଉଁ ଆଘାତ ଦେଇ ମାରିଥିଲେ।
ହୀଯମାନସ୍ତତୋ ଭୀମ ଉଦ୍ଯତୋଽଭୂତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ଭୀମ ଦମି ଦିଆଯାଉଥିବା ବେଳେ, ପୁନିପୁନି ଉଠିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀମଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ବର୍ବରୀକୋ ବଲାଦିଵ
ତାପରେ ବର୍ବରୀକ ଭୀମଙ୍କୁ ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ, ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ ଭୀମଙ୍କୁ ମାଟିରୁ ଉପାଡ଼ି ନେଲେ ।
ମୂର୍ଛିତଂ ଚୈଵମାଦାଯ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଭୀମ ଅଚେତନ ହେଇଥିବାବେଳେ, ବର୍ବରୀକ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, ଯେଉଁଠି ଭୀମ ପୁନିପୁନି ଶରୀର ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ ।
ଦଦୃଶୁଃ ପାଂଡଵା ନୈତଦ୍ଦେଵ୍ଯା ନଯନଯଂତ୍ରିତାଃ ।। 1.2.64.
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଦେବୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲା ।
ତଥା ଗୃହୀତେ କୁରୁଵୀରମୁଖ୍ଯେ ଵୀରେଣ ତେନାଦ୍ଭୁତଵିକ୍ରମେଣ
ଏପରି ଭାବରେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ ନାୟକ ଭୀମକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୌର୍ୟ ଥିବା ବର୍ବରୀକ ଧରି ନେଲେ ।
ସାଗରସ୍ଯ ତତସ୍ତୀରେ ବର୍ବରୀକଂ ଗତଂ ତଦା
ତାପରେ ବର୍ବରୀକ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଭୋଭୋ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ବର୍ବରୀକ ମହାବଲ
‘ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ, ବର୍ବରୀକ, ତୁମେ ଭାରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ!’
ଅଯଂ ହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ଵିଚରନ୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଯୁତଃ
‘ଏହି ଭୀମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ଭାଇମାନେ ଅଛନ୍ତି ।’
ସମ୍ମାନଂ ସର୍ଵଥା ତସ୍ମାଦର୍ହଃ କୌରଵନଂଦନଃ
‘ଏହି କୁରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ସେ ସଦା ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ।’
ନ୍ଯପତତ୍ପାଦଯୋର୍ହା ଧିକ୍କଷ୍ଟଂ କଷ୍ଟଂ ଚ ପ୍ରାହ ସଃ
ସେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, ‘ହା ଦୁଃଖ! ଦୁଃଖ!’ ବୋଲି କହିଲେ ।
କ୍ଷମ୍ଯତାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ଚେତି ପୁନଃ ପୁନରଵୋଚତ
ସେ ପୁନିପୁନି ‘ମୁଁକୁ କ୍ଷମା କର, କ୍ଷମା କର’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ।
ତଂ ତଥା ପରିଶୋଚଂତଂ ମୁହ୍ଯମାନଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିବା, ପୁନିପୁନି ଅଚେତନ ହେଉଥିବା ଦେଖି ।
ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ ନୈଵ ଜାନୀମସ୍ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ମାଞ୍ଜନ୍ମକାଲତଃ
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଜନ୍ମରୁ ଜାଣିନାହାଁ ।’
ପରଂ ନୋ ଵିସ୍ମୃତଂ ସର୍ଵଂ ନାନାଦୁଃଖୈଃ ପ୍ରମୁହ୍ଯତାମ୍ 1.2.64.
‘ଅନ୍ୟ ସବୁ କଥା ଆମେ ଭୁଲିଯାଇଛୁ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ଆମେ ଅସ୍ତିର ହୋଇପଡ଼ିଛୁ ।’
ତଦସ୍ମାକମିଦଂ ଦୁଃଖଂ ସର୍ଵକାଲଵିଧାନତଃ
‘ଏହି ଦୁଃଖ ଆମର ସମୟର ଭାଗ୍ୟର ଫଳ ।’