ତଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମା କରେ ଗୃହ୍ଯ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାହେତି ଭାରତୀମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରି, ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଭାରତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ସଂହତ୍ଯ ମୁଖ୍ଯସ୍ତ୍ଵେକଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତାମ୍ 1.2.58.
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଘୋଷଣା କର।
ଅସ୍ମାଦ୍ଧେତୋଶ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେହି ତ୍ଵମେଵ ତତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ଆସି ଓ ବୁଝି, ତୁମେ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ।
ସର୍ଵେ ଚାପାରମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହଥ
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ମୋତେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯତ୍ର ଗଂଗା ଗଯା କାଶୀ ପୁଷ୍କରଂ ନୈମିଷଂ ତଥା
ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର ଓ ନୈମିଷ ଅଛି—
ପ୍ରଭାସାଦ୍ଯାନି ଶତଶୋ ଯତ୍ର ନସ୍ତତ୍ର କା ମତିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭାସ ଓ ଏମିତି ଶତଶଃ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଆମର ମନ କେଉଁଠି ରହିପାରିବ?
ଚିରେଣେଦଂ ତତଃ ପ୍ରାହ ମହୀସାଗରସଂଗମଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଭୂମି ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନ ସେପରି କହିଲେ—
ମମୈନମର୍ଘଂ ତ୍ଵଂ ଯଚ୍ଛ ଚତୁରାନନ ଶୀଘ୍ରତଃ
ହେ ଚତୁରାନନ, ଏହି ମୋ ଅର୍ଘ୍ୟ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।
ଯତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନରାଜ୍ଞା ତାପ୍ଯମାନା ଵସୁଂଧରା
କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ—
ସା ଚ ସର୍ଵାଣି ତୀର୍ଥାନି ସଂଯୁକ୍ତାନି ମଯା ସହ
ସେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସହିତ, ମୋ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଗୁହେନ ଚ ମହାଲିଂଗଂ କୁମାରେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍
ଗୁହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କୁମାରେଶ୍ୱର ନାମକ ମହାଲିଙ୍ଗ, ଯିଏ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାରଦେନାପି ମତ୍ତୀରେ ସ୍ଥାନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଶୋଭନମ୍ 1.2.58.
ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ତୀରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
ଏଵଂ ତ୍ରିଭିର୍ହେତୁଵରୈର୍ମମେଵାର୍ଘଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ତିନି ଉତ୍ତମ କାରଣ ପାଇଁ, ମୋ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ପାର୍ଥ ତୀର୍ଥରାଜେନ ଭାରତ
ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କ ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ଵେତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଯିଏ ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ,
ଅହୋ କଷ୍ଟମିଦଂ କୂକ୍ତଂ ତୀର୍ଥରାଜେନ ମୋହତଃ
ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖର କଥା! ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ରାଜା ଭ୍ରମରେ ଏହି କଠିନ କଥା କହିଦେଲେ।
ସ୍ଵୀଯାନ୍ଗୁଣାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଯୋ ହି ସମ୍ପତ୍ସୁ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ପରାନ୍
ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣକୁ ଗାଇଥାଏ,
ତସ୍ମାଦସ୍ମାଦହଂକାରାତ୍ସତ୍ସ୍ଵପ୍ଯେଷୁ ଗୁଣେଷୁ ଚ
ସେହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
ସ୍ତଂଭତୀର୍ଥମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସ୍ତମ୍ଭୋ ଗର୍ଵଃ କୃତୋ ଯତଃ
ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି, କାରଣ ଏଠାରେ ଗର୍ବ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଧର୍ମଦେଵେନ ହାହେତି ରଵ ଉତ୍ଥିତଃ
ଧର୍ମଦେବ କହିବା ସହିତ, 'ହାୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ଗୁହସ୍ତତୋ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଧର୍ମଦେଵସମାଗମେ
ତାପରେ ଗୁହା, ଧର୍ମଦେବଙ୍କ ସଭାରେ, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ବ୍ରଵୀତୁ କୋଽପି ସର୍ଵେଷାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ତେଷୁ ଵର୍ତତାମ୍ 1.2.58.
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ କହିପାରିବେ, କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ତିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ମଗୁଣୋ ଯଚ୍ଚ ତୀର୍ଥରାଜେନ ଵର୍ଣିତଃ
ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ରାଜା ଯେପରି ନିଜ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଗୁଣ ରହିବା ଉଚିତ।
ଅହୋ ନ ଯୁକ୍ତଂ ପାଲାନାଂ ଯଦି ତେଽପ୍ଯଵିମୃଶ୍ଯ ଚ
ହାୟ, ରକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭାବିବା ଛାଡ଼ି କାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ଗୁହେନାଥ ଧର୍ମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୁହା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ମୁଖ୍ଯତ୍ଵଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାମର୍ଘଂ ଚାପି ପିତାମହାତ୍ ପରୋକ୍ଷେପି ସ୍ଵପ୍ରଶଂସା ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ଚାଲଯେତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମୂଲ୍ୟତା — ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଯଦିଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନୁହେଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିପାରେ।
ସ୍ଵପ୍ରଶଂସାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣଃ ପରାକ୍ଷେପସମନ୍ଵିତାମ୍ ଯାନି ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରମାଣାନି କୃତାନୀଶେନ ଧୀମତା
ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଜଣେ ଧୀର ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ନିୟମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତାନି ସମ୍ପାଲନୀଯାନି ତାନି କୋଽତି କ୍ରମେଦ୍ବୁଧଃ
ସେହି ନିୟମମାନେ ରକ୍ଷିବା ଦରକାର; କିଏ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏହାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବେ?
ପାଲଯାମାସ ଏତଚ୍ଚ ତ୍ଵଂ ପାଲଯିତୁମର୍ହସି
ଏହି ନିୟମ ଆଗରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ତଦସ୍ମାଭିରିଦଂ ଯୁକ୍ତଂ ଶାସନଂ ଦିଶ୍ଯତାଂ ପରମ୍
ସେହିପାଇଁ, ଆମେ ଏହି ଆଦେଶକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ।