ନ୍ଯାଯେନାଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଭିକ୍ଷଯା ଵାର୍ତଯାପି ଚ
ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଚଳାଚଳ, ଉପାର୍ଜନ ଓ ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ପୁନସ୍ତପାଂସି ଵିହିତାନି ଚ
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ଜପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଣଵାଭ୍ଯସନାଦିକଃ
ଓଁ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ଜପକୁ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଏଵଂ ସଂସାଧ୍ଯ ନିଯମାନ୍ସଂଯମାଂଶ୍ଚ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମ ଓ ସଂୟମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
ଯତୋଽଶୁଚିଶରୀରସ୍ଯ ଵାଯୁକୋପୋ ମହାନ୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଥିରେ ଅଶୁଚି ଶରୀରରେ ବଡ଼ ବାୟୁର ଅସନ୍ତୁଳନ ହୁଏ,
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ ଶୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଦେହଂ ଯତେତ୍ପରମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶରୀରକୁ ସଫା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣାପାନନିରୋଧଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲାଯାଏ।
ଲଘୁର୍ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ନିମିଷ ଉନ୍ମିଷଃ 1.2.55.
ସବୁଠାରୁ ହଳୁକାଟିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରାରେ ହୁଏ; ଏକ ମାତ୍ରା ହେଉଛି ଆଖି ବନ୍ଦ ଓ ଖୋଲିବାର ସମୟ।
ପ୍ରଥମେନ ଜଯେତ୍ସ୍ଵେଦଂ ମଧ୍ଯମେନ ତୁ ଵେପଥୁମ୍
ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସରେ ଘମ ଦମନ ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଚେଷ୍ଟାରେ କମ୍ପନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ପଦ୍ମାଖ୍ଯମାସନଂ କୃତ୍ଵା ରେଚକଂ ପୂରକଂ ତଥା
ପଦ୍ମ ନାମକ ଆସନରେ ବସି, ଏହିପରି ରେଚକ ଓ ପୂରକ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣାନାମୁପସଂରୋଧାତ୍ପ୍ରାଣାଯାମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତଥେଂଦ୍ରିଯଵୃତୋ ଦୋଷଃ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଦହ୍ଯତେ
ଏଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୋଷ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଯୋଗଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣଂ ସଦା ଯମେତ୍
ଏହିପରି, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ସଦା ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶାଂତିଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିର୍ଦୀପ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତା କ୍ରମେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଵାସନାଶାଂତିରିତ୍ଯାଖ୍ଯଃ ପ୍ରଥମୋ ଜାଯତେ ଗୁଣଃ
ବାସନା ଶାନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଥମ ଗୁଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତପସାଂ ଚ ଯଦା ପ୍ରାପ୍ତିଃ ସା ଶାଂତିରିତି ଚୋଚ୍ଯତେ
ତପସ୍ୟାର ଲାଭ ଯେତେବେଳେ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରସାଦ ଇତି ସ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ଯମେଵଂ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍।
ମୃଦୁତ୍ଵଂ ସେଵ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ସିଂହଶାର୍ଦୂଲକୁଂଜରାଃ 1.2.55.
ସିଂହ, ବାଘ ଓ ହାତୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁତା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ତତଃ ଶୃଣୁ
ଏହି ପ୍ରାଣାୟାମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟତସ୍ଯ ସଂଯମନଂ ହି ଯତ୍
ପ୍ରତ୍ୟାହାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନିୟମନ।
ଯଥା ତୋଯାର୍ଥିନସ୍ତୋଯଂ ପତ୍ରନାଲାଦିଭିଃ ଶନୈଃ
ଯେପରି ଜଳ ଚାହିଁଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ଦଳ, ଡାଣ୍ଡା ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଜଳ ତାଣିଥାଏ,
ପ୍ରାଗ୍ନାଭ୍ଯାଂ ହୃଦଯେ ଵାଯୁରଥ ତାଲୌ ଭ୍ରୁଵୋଂଽତରେ
ଆଗର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, ବାୟୁକୁ ହୃଦୟରେ, ପରେ ତାଳୁରେ ଓ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯିବାଯାଏ।
ଆକୁଂଚନେନୈଵ ମୂର୍ଦ୍ଧମୁନ୍ନୀଯ ପଵନଂ ଶନୈଃ
ଶରୀରକୁ ହଳୁକ ଭାବେ ସଙ୍କୋଚ କରି, ଶ୍ୱାସକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଉଠାଅ।
ପ୍ରାଣାଯାମା ଦଶ ଦ୍ଵୌ ଚ ଧାରଣୈଷା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏହାକୁ ଦଶଟି ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଦୁଇଟି ଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧାରଣାସ୍ଥସ୍ଯ ଯଦ୍ଧ୍ଯେଯଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଧାରଣାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା, ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ଏବେ ଶୁଣ।
କେଚିଚ୍ଛିଵଂ ହରିଂ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ସୂର୍ଯଂ ଵିଧିଂ ପରେ
କେହି ଶିବଙ୍କୁ, କେହି ହରିଙ୍କୁ, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଆଉ କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯୋ ଯଚ୍ଚ ଧ୍ଯାଯେତ ସ ଚ ତତ୍ର ପ୍ରଲୀଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସେଠି ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ପଦ୍ମାସନସ୍ଥଂ ତଂ ଗୌରଂ ବୀଜପୂରକରଂ ସ୍ଥିତମ୍ 1.2.55.
ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା, ଧୌଳିଆ ରୂପରେ, ବୀଜ ମୁଦ୍ରା ଧରିଥିବା, ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ।
ଧ୍ଯେଯମେତତ୍ତଵ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହିଠି ତୁମର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ତେଣୁ ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ପୃଥଗ୍ଜାଯତେ ଧ୍ଯେଯାଦ୍ଧାରଣାଂ ଯଃ ସମାସ୍ଥିତଃ
ଯିଏ ଧାରଣାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁଠାରୁ ଅଲଗା ହୁଏନାହିଁ।