ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣ୍ଵାନସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନ୍ମୁନେ
ମୁନି, ତୁମ ମୁଖରୁ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଶୁଣିଲି—
ଗୌତମେଶ୍ଵର ଲିଂଗସ୍ଯ ସାଵଧାନଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଗୌତମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ମହିମା ଏବେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ଅକ୍ଷପାଦୋ ମହାଯୋଗୀ ଗୌତମାଖ୍ଯୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ
ଅକ୍ଷପାଦ ନାମକ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ।
ଯୋଗସିଦ୍ଧିଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୌତମେନ ମହାତ୍ମନା
ତା’ପରେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ସଂସ୍ନାପ୍ଯୈତନ୍ମହାଲିଂଗଂ ଚନ୍ଦନେନ ଵିଲିପ୍ଯ ଚ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସେ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଯୋଗଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଂସଂତି ଯତଃ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶ୍ରଵଣାଦପି ନୈର୍ମଲ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ସେଵନାତ୍କିମୁ ।। 1.2.55.
ଯଦି କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ତେବେ ତାହାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ଲାଭ ହେବ!
ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିନିରୋଧାଖ୍ଯଂ ଯୋଗତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ମନର ଚଳାଚଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗର ସାର ଭାବିଯାଏ।
ଯମଶ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତୃତୀଯକଃ
ଯମ, ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରାଣାୟାମ—ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରଥମ।
ସମାଧିରିତି ଚାଷ୍ଟାଂଗୋ ଯୋଗଃ ସଂପରିକୀର୍ତିତଃ
ସମାଧି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ଯୋଗକୁ ଆଠଟି ଅଙ୍ଗ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁକ୍ରମାନ୍ନରୋ ଯେଷାଂ ସାଧନାଦ୍ଯୋଗମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଏହାର ଅନୁକ୍ରମରେ ସାଧନା କରେ, ସେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏତେ ପଂଚ ଯମାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶୃଣ୍ଵେଷାମପି ଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଯମ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।
ଅହିଂସୈଷା ସମାଖ୍ଯାତା ଵେଦସଂଵିହିତା ଚ ଯା
ଏହାକୁ ଅହିଂସା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି।
କଥନଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପରପୀଡାଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସତ୍ୟ କହିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେବା।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ତଦସ୍ତେଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ ଚୋରି ନ କରିବାକୁ ଅସ୍ତେୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଋତୌ ସ୍ଵଦାରଗମନଂ ଗେହିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯତା
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗମନ କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଚ ମନସା ସ୍ମୃତ ଏଷୋଽପରିଗ୍ରହଃ 1.2.55.
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମନରେ ଅଲ୍ପ ଆସକ୍ତି ରଖିବାକୁ ଅପରିଗ୍ରହ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଶୌଚଂ ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ଜପୋ ଭକ୍ତିର୍ଗୁରୋସ୍ତଥା
ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପ, ଜପ ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତି।
ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯତରଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ
ଶୌଚକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲାଯାଏ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ।
ନ୍ଯାଯେନାଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଭିକ୍ଷଯା ଵାର୍ତଯାପି ଚ
ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଚଳାଚଳ, ଉପାର୍ଜନ ଓ ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ପୁନସ୍ତପାଂସି ଵିହିତାନି ଚ
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ଜପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଣଵାଭ୍ଯସନାଦିକଃ
ଓଁ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ଜପକୁ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଏଵଂ ସଂସାଧ୍ଯ ନିଯମାନ୍ସଂଯମାଂଶ୍ଚ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଏଭଳି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମ ଓ ସଂୟମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
ଯତୋଽଶୁଚିଶରୀରସ୍ଯ ଵାଯୁକୋପୋ ମହାନ୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଥିରେ ଅଶୁଚି ଶରୀରରେ ବଡ଼ ବାୟୁର ଅସନ୍ତୁଳନ ହୁଏ,
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ ଶୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଦେହଂ ଯତେତ୍ପରମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶରୀରକୁ ସଫା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରାଣାପାନନିରୋଧଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲାଯାଏ।
ଲଘୁର୍ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ମାତ୍ରା ନିମିଷ ଉନ୍ମିଷଃ 1.2.55.
ସବୁଠାରୁ ହଳୁକାଟିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରାରେ ହୁଏ; ଏକ ମାତ୍ରା ହେଉଛି ଆଖି ବନ୍ଦ ଓ ଖୋଲିବାର ସମୟ।
ପ୍ରଥମେନ ଜଯେତ୍ସ୍ଵେଦଂ ମଧ୍ଯମେନ ତୁ ଵେପଥୁମ୍
ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସରେ ଘମ ଦମନ ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଚେଷ୍ଟାରେ କମ୍ପନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ପଦ୍ମାଖ୍ଯମାସନଂ କୃତ୍ଵା ରେଚକଂ ପୂରକଂ ତଥା
ପଦ୍ମ ନାମକ ଆସନରେ ବସି, ଏହିପରି ରେଚକ ଓ ପୂରକ କରିବା ଉଚିତ୍।