କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାମସୌ ମୁନିଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯାହାକୁ ପ୍ରବୋଧିନୀ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଦିନ ଏହି ମୁନି—
ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ନାରଦେନ ନିର୍ମିତେଽତ୍ରୈଵ କୂପକେ
ସେହି ଦିନ, ନାରଦ ନିଜେ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଛୋଟ କୂଆଁ ତିଆରି କରିଥିଲେ—
ତପୋ ଦାନଂ ଜପଶ୍ଚାତ୍ର କୂପେ ଭଵତି ଚାକ୍ଷଯମ୍
ଏଠାରେ କୂଆଁ ପାଖରେ କରାଯାଇଥିବା ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଓ ଜପ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନା।
ଇଦଂ ଵିଷ୍ଣ୍ଵିତି ମଂତ୍ରେଣ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍
‘ଏହା ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୋଗନିଦ୍ରା ଯଥା ତ୍ଯକ୍ତା ହରିଣା ମୁନିସତ୍ତମ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହରି ତାଙ୍କର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ିଥିଲେ—
ଇତି ମଂତ୍ରେଣ ଚୋତ୍ଥାପ୍ଯ ନାରଦଂ ପରିପୂଜଯେତ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଓ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପରେ ନାରଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦେଯଂ ଚ ଛତ୍ରଂ ଧୋତ୍ରଂ କମଂଡଲୁମ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ସ ମୁନେଃ ପାପେନ ମୁଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି କଲେ, ମୁନିଙ୍କର କୃପାରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପ୍ରାଣମନ୍ନାରଦଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିସ୍ମିତଃ ପୁଲକାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନାରଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଶସ୍ଯ ଚ ଚିରଂ କାଲଂ ପୁନର୍ନାରଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁଣି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣ୍ଵାନସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନ୍ମୁନେ
ମୁନି, ତୁମ ମୁଖରୁ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ଶୁଣିଲି—
ଗୌତମେଶ୍ଵର ଲିଂଗସ୍ଯ ସାଵଧାନଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍
ଗୌତମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ମହିମା ଏବେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ଅକ୍ଷପାଦୋ ମହାଯୋଗୀ ଗୌତମାଖ୍ଯୋଽଭଵନ୍ମୁନିଃ
ଅକ୍ଷପାଦ ନାମକ ଏକ ମହାଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଗୌତମ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଗୁପ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ।
ଯୋଗସିଦ୍ଧିଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୌତମେନ ମହାତ୍ମନା
ତା’ପରେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ସଂସ୍ନାପ୍ଯୈତନ୍ମହାଲିଂଗଂ ଚନ୍ଦନେନ ଵିଲିପ୍ଯ ଚ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସେ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଯୋଗଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଂସଂତି ଯତଃ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଶ୍ରଵଣାଦପି ନୈର୍ମଲ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ସେଵନାତ୍କିମୁ ।। 1.2.55.
ଯଦି କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ତେବେ ତାହାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ କେତେ ଅଧିକ ଲାଭ ହେବ!
ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିନିରୋଧାଖ୍ଯଂ ଯୋଗତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ମନର ଚଳାଚଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗର ସାର ଭାବିଯାଏ।
ଯମଶ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତୃତୀଯକଃ
ଯମ, ନିୟମ ଏବଂ ପ୍ରାଣାୟାମ—ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରଥମ।
ସମାଧିରିତି ଚାଷ୍ଟାଂଗୋ ଯୋଗଃ ସଂପରିକୀର୍ତିତଃ
ସମାଧି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ଯୋଗକୁ ଆଠଟି ଅଙ୍ଗ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁକ୍ରମାନ୍ନରୋ ଯେଷାଂ ସାଧନାଦ୍ଯୋଗମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଏହାର ଅନୁକ୍ରମରେ ସାଧନା କରେ, ସେ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏତେ ପଂଚ ଯମାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶୃଣ୍ଵେଷାମପି ଲକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଯମ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।
ଅହିଂସୈଷା ସମାଖ୍ଯାତା ଵେଦସଂଵିହିତା ଚ ଯା
ଏହାକୁ ଅହିଂସା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବେଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି।
କଥନଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପରପୀଡାଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସତ୍ୟ କହିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେବା।
ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ତଦସ୍ତେଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ ଚୋରି ନ କରିବାକୁ ଅସ୍ତେୟ ବୋଲାଯାଏ।
ଋତୌ ସ୍ଵଦାରଗମନଂ ଗେହିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯତା
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗମନ କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଚ ମନସା ସ୍ମୃତ ଏଷୋଽପରିଗ୍ରହଃ 1.2.55.
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମନରେ ଅଲ୍ପ ଆସକ୍ତି ରଖିବାକୁ ଅପରିଗ୍ରହ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଶୌଚଂ ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ଜପୋ ଭକ୍ତିର୍ଗୁରୋସ୍ତଥା
ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପ, ଜପ ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତି।
ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯତରଂ ଚୈଵ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ
ଶୌଚକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲାଯାଏ—ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ।