ନାଭିର୍ମେଦୋ ଯକୃନ୍ମଜ୍ଜା ଅଂତ୍ରମାମାଶଯଃ ଶିରା
ନାଭି, ଚର୍ବି, ଯକୃତ, ମଜ୍ଜା, ଆନ୍ତ୍ର, ଗସ୍ତ୍ରିକ, ଓ ଶିରା—ଏହି ସବୁ ଦେହର ଅଂଶ।
ନେତ୍ରଯୋର୍ମଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ କଫାଦ୍ଭଵତି ପୈତୃକମ୍
ଚକ୍ଷୁର ସ୍ୱେତ ଭାଗ କଫ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାଏ।
ପକ୍ଷ୍ମମଣ୍ଡଲମେକଂ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚର୍ମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚକ୍ଷୁର ପ୍ରଥମ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ପାପୁଡ଼ିର ଲୋମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଚର୍ମର ଚକ୍ର।
ଦୃଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପଂଚମଂ ତୁ ନେତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ପଂଚମଣ୍ଡଲମ୍
ତୃତୀୟ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁର କୋରି, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସାରା ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ପଞ୍ଚମ ଚକ୍ର ଗଠନ କରେ।
ଉପାଂଗୋ ନେତ୍ରପର୍ଯଂତୋ ନାସା ମୂଲମପାଂଗକଃ
ଚକ୍ଷୁର ବାହାର କୋଣରୁ ନାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଂଶଟିକୁ ବାହ୍ୟ କୋଣର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୃଙ୍ମାଂସମଯୀ ଜିହ୍ଵା ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଗଠିତ ଜିଭ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଥାଏ।
ଏଵମତ୍ର ସ୍ଥିତେ ଜୀଵୋ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ସପ୍ତସପ୍ତକେ
ଏଭଳି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଅଂଶରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହରେ ଜୀବ ରହିଥାଏ।
ତ୍ଵଗସୃଗ୍ମାଂସମିତ୍ଯାହୁସ୍ତ୍ରିକଂ ମାତୃସମୁଦ୍ଭଵମ୍ 1.2.50.
ଚର୍ମ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ—ଏହି ତିନିଟି ମାଆଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ଭୂତମଯଂ ଦେହଂ ପଂଚଭୂତସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଏଭଳି ଦେହ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭୂତମୟ ହୋଇଥାଏ।
ତଦନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡକଵଲୈର୍ଗ୍ରାସୈର୍ଭୁକ୍ତଂ ଚ ଦେହିଭିଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ଦେହୀମାନେ ମୁଠି ମୁଠି ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ,
ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ନମଧ୍ଯେ ତୁ ପୃଥଗନ୍ନପୃଥଗ୍ଜଲମ୍
ଖାଦ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ଜଲସ୍ଯାଧଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଧମତେ ଶନୈଃ
ପାଣିର ତଳେ, ପ୍ରାଣ ନିଜେ ରହି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ତଦନ୍ନମୁଷ୍ଣତୋଯେନ ସମଂତାତ୍ପଚ୍ଯତେ ପୁନଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ପୁଣିଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରନ୍ଧାଯାଏ।
ମଲୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ କିଟ୍ଟଂ ଭିନ୍ନଂ ଦେହାଦ୍ବହିର୍ଵ୍ରଜେତ୍
ବାରଟି ମଳ ଦ୍ୱାରା ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଦେହରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ରୋମକୂପାଣି ଚୈଵ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମଲାଶ୍ରଯାଃ
ଦେହରେ ବାରଟି ରୋମକୁପ ଅଛି, ଏହି ସବୁ ମଳର ଆଶ୍ରୟ।
ତାସାଂ ମୁଖେଷୁ ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵ୍ଯାନଃ ସ୍ଥାପଯତେ ରସମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସକୁ ବ୍ୟାନ ପ୍ରାଣ ରଖିଥାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଯାଂତି ସଂପୂର୍ଣାସ୍ତାଶ୍ଚ ଦେହଂ ସମଂତତଃ
ଏହି ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ଭରିଗଲେ, ସେମାନେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବ୍ୟାପିଯାନ୍ତି।
ପଚ୍ଯତେ ପଚ୍ଯମାନସ୍ତୁ ରୁଧିରତ୍ଵଂ ଭଜେତ୍ପୁନଃ 1.2.50.
ଖାଦ୍ୟ ପଚିବା ସମୟରେ, ପୁଣି ଏହା ରକ୍ତର ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ନଖା ମଜ୍ଜା ଖଵୈମଲ୍ଯଂ ଶୁକ୍ରଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ରମାଦ୍ଭଵେତ୍
ନଖ ଓ ମଜ୍ଜାରୁ ଦୁଷିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବାହାରିଯାଏ, ଏବଂ କ୍ରମେ ଶୁକ୍ର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଏଵମେତଦ୍ଵିନିଷ୍ପନ୍ନଂ ଶରୀରଂ ପୁଣ୍ଯହେତଵେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଶରୀର ତିଆରି ହୁଏ।
ତୈଲାଭ୍ଯଂଗାଦିଭିର୍ଯତ୍ନୈର୍ବହୁଭିଃ ପାଲ୍ଯତେ ନ ଚେତ୍
ତେଲ ମାସାଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାରେ ଯଦି ଏହି ଶରୀରକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଶୁଣା କରାଯାଏ ନାହିଁ,
ଏଵମେତେନ ଦେହେନ କିଂ କୃତ୍ଯଂ ଭୋଜନୋତ୍ତମୈଃ
ତେବେ ଏପରି ଶରୀର ସହିତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କଣ ଉପକାର?
ଭଵଂତି ଚାତ୍ର ଶ୍ଲୋକାଃ କୃତଂ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ତତ୍ତଥା ତେନ ଭୁଜ୍ଯତେ
ଏଠାରେ କିଛି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି— ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କରାଯାଏ, ସେହିଠାରୁ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତସ୍ମାତ୍ସଦା ଶୁଭଂ କାର୍ଯମଵିଚ୍ଛିନ୍ନସୁଖାର୍ଥିଭିଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ଅବିରତ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ମାତ୍ପାପେନ ଦୁଃଖାନି ତୀଵ୍ରାଣି ସୁବହୂନ୍ଯପି
କାରଣ, ପାପରୁ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଏଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତଃ ସାଧୋ ପ୍ରଶ୍ନୋଽଯଂ ଶକ୍ତିତୋ ମଯା
ଏଭଳିଭାବେ, ହେ ସଜ୍ଜନ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ମୋ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
ଆଯୁଷ୍ଯେ କର୍ମଣି କ୍ଷୀଣେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମରଣେ ନୃଣାମ୍
ମଣିଷର ଆୟୁ ଓ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ।
ପଂଚତନ୍ମାତ୍ରସହିତଃ ସମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯହଂକୃତିଃ 1.2.50.
ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର ସହିତ,
ଶୀର୍ଷ୍ଣଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଶ୍ଛିଦ୍ରୈର୍ନିର୍ଗଚ୍ଛେତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ପୁଣ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର ସହିତ ଆତ୍ମା ମୁଣ୍ଡର ସାତଟି ଚିରା ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ସୋଽଥ ଗୃହ୍ଣାତି ଶାରୀରଂ ଚାତିଵାହିକମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଆତ୍ମା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରେ।