ଵ୍ଯାନୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ତଥା ଦେହଚରୋପି ଚ
ବ୍ୟାନ ସଦା ହୃଦୟରେ ଅଛି ଏବଂ ସରୀର ସମଗ୍ରେ ଚଳାଏ।
ପାଚକୋ ରଜକଶ୍ଚୈଵ ସାଧକାଲୋଚକୌ ତଥା
ପାଚକ, ରାଜକ, ସାଧକ ଓ ଆଲୋଚକ—ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ।
ପାଚକସ୍ତୁ ପଚତ୍ଯନ୍ନଂ ନିତ୍ଯଂ ପକ୍ଵାଶଯେ ସ୍ଥିତ.
ପାଚକ ସଦା ପେଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ଖାଦ୍ୟ ପଚାଏ।
ସାଧକୋ ହୃଦିସଂସ୍ଥଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଯୁତ୍ସାହକାରକଃ
ସାଧକ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ସାହର କାରଣ।
ତ୍ଵକ୍ସଂସ୍ଥୋ ଭ୍ରାଜକୋ ଦେହଂ ଭ୍ରାଜଯେନ୍ନିର୍ମଲୀକୃତଃ
ଭ୍ରାଜକ ଚର୍ମରେ ଅଛି, ଶରୀରକୁ ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରେ।
ଆଲଂବକସ୍ତଥା ଦେହେ ପଂଚଧା ସୋମ ଉଚ୍ଯତେ
ଆଲମ୍ବକ ଦେହରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୋମ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ବୋଧକୋ ରସନାସ୍ଥଶ୍ଚ ରସାନାମଵବୋଧକଃ
ବୋଧକ ଜିଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ସ୍ୱାଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସର୍ଵସଂଧିଗତଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମକୃତ୍ତଥା 1.2.50.
ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଥିବା ଏହା ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଉତ୍ପାଦକ।
ଏଵଂ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସୋମୈଶ୍ଚ ଦେହଃ ସଂଧାରିତସ୍ତ୍ଵସୌ
ଏଭଳି, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ପାର୍ଥିଵାନୀହ ଜାନୀହି ଘ୍ରାଣକେଶନଖାନି ଚ
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ—ନାକ, କେଶ ଓ ନଖ—କୁ ଜାଣ।
ନାଭିର୍ମେଦୋ ଯକୃନ୍ମଜ୍ଜା ଅଂତ୍ରମାମାଶଯଃ ଶିରା
ନାଭି, ଚର୍ବି, ଯକୃତ, ମଜ୍ଜା, ଆନ୍ତ୍ର, ଗସ୍ତ୍ରିକ, ଓ ଶିରା—ଏହି ସବୁ ଦେହର ଅଂଶ।
ନେତ୍ରଯୋର୍ମଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ କଫାଦ୍ଭଵତି ପୈତୃକମ୍
ଚକ୍ଷୁର ସ୍ୱେତ ଭାଗ କଫ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାଏ।
ପକ୍ଷ୍ମମଣ୍ଡଲମେକଂ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚର୍ମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚକ୍ଷୁର ପ୍ରଥମ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ପାପୁଡ଼ିର ଲୋମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଚର୍ମର ଚକ୍ର।
ଦୃଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପଂଚମଂ ତୁ ନେତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ପଂଚମଣ୍ଡଲମ୍
ତୃତୀୟ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁର କୋରି, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସାରା ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ପଞ୍ଚମ ଚକ୍ର ଗଠନ କରେ।
ଉପାଂଗୋ ନେତ୍ରପର୍ଯଂତୋ ନାସା ମୂଲମପାଂଗକଃ
ଚକ୍ଷୁର ବାହାର କୋଣରୁ ନାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଂଶଟିକୁ ବାହ୍ୟ କୋଣର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୃଙ୍ମାଂସମଯୀ ଜିହ୍ଵା ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଗଠିତ ଜିଭ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଥାଏ।
ଏଵମତ୍ର ସ୍ଥିତେ ଜୀଵୋ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ସପ୍ତସପ୍ତକେ
ଏଭଳି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଅଂଶରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହରେ ଜୀବ ରହିଥାଏ।
ତ୍ଵଗସୃଗ୍ମାଂସମିତ୍ଯାହୁସ୍ତ୍ରିକଂ ମାତୃସମୁଦ୍ଭଵମ୍ 1.2.50.
ଚର୍ମ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ—ଏହି ତିନିଟି ମାଆଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ଭୂତମଯଂ ଦେହଂ ପଂଚଭୂତସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଏଭଳି ଦେହ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭୂତମୟ ହୋଇଥାଏ।
ତଦନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡକଵଲୈର୍ଗ୍ରାସୈର୍ଭୁକ୍ତଂ ଚ ଦେହିଭିଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ଦେହୀମାନେ ମୁଠି ମୁଠି ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ,
ସଂପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ନମଧ୍ଯେ ତୁ ପୃଥଗନ୍ନପୃଥଗ୍ଜଲମ୍
ଖାଦ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ଜଲସ୍ଯାଧଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ଧମତେ ଶନୈଃ
ପାଣିର ତଳେ, ପ୍ରାଣ ନିଜେ ରହି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ତଦନ୍ନମୁଷ୍ଣତୋଯେନ ସମଂତାତ୍ପଚ୍ଯତେ ପୁନଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ପୁଣିଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରନ୍ଧାଯାଏ।
ମଲୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ କିଟ୍ଟଂ ଭିନ୍ନଂ ଦେହାଦ୍ବହିର୍ଵ୍ରଜେତ୍
ବାରଟି ମଳ ଦ୍ୱାରା ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଦେହରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ରୋମକୂପାଣି ଚୈଵ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମଲାଶ୍ରଯାଃ
ଦେହରେ ବାରଟି ରୋମକୁପ ଅଛି, ଏହି ସବୁ ମଳର ଆଶ୍ରୟ।
ତାସାଂ ମୁଖେଷୁ ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵ୍ଯାନଃ ସ୍ଥାପଯତେ ରସମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସକୁ ବ୍ୟାନ ପ୍ରାଣ ରଖିଥାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଯାଂତି ସଂପୂର୍ଣାସ୍ତାଶ୍ଚ ଦେହଂ ସମଂତତଃ
ଏହି ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ଭରିଗଲେ, ସେମାନେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବ୍ୟାପିଯାନ୍ତି।
ପଚ୍ଯତେ ପଚ୍ଯମାନସ୍ତୁ ରୁଧିରତ୍ଵଂ ଭଜେତ୍ପୁନଃ 1.2.50.
ଖାଦ୍ୟ ପଚିବା ସମୟରେ, ପୁଣି ଏହା ରକ୍ତର ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ନଖା ମଜ୍ଜା ଖଵୈମଲ୍ଯଂ ଶୁକ୍ରଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ରମାଦ୍ଭଵେତ୍
ନଖ ଓ ମଜ୍ଜାରୁ ଦୁଷିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବାହାରିଯାଏ, ଏବଂ କ୍ରମେ ଶୁକ୍ର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଏଵମେତଦ୍ଵିନିଷ୍ପନ୍ନଂ ଶରୀରଂ ପୁଣ୍ଯହେତଵେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଶରୀର ତିଆରି ହୁଏ।