ମଜ୍ଜାତୋ ମେଦସଶ୍ଚୈଵ ଵସାଯାଶ୍ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜ
ମଜ୍ଜା, ଚର୍ବି ଓ ତେଲ ଠାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ରକ୍ତସ୍ଯ ଚରମସ୍ଯାତ୍ର ଗର୍ତା ଦ୍ଵ୍ଯଂଜଲଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାରେ ଶେଷ ରକ୍ତର ଗହ୍ୱର ଦୁଇ ମୁଠି ପରିମାଣର ଥାଏ।
ସୀଵନ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ସପ୍ତ ପଂଚ ମୂର୍ଧାନମାସ୍ଥିତାଃ
ଏହିପରି, ସାତଟି ସୀବନ୍ୟ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ମୁଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନାଡ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ନାଭିପଦ୍ମାତ୍ତଥାତ୍ର ଚ
ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଏଠାରୁ, ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନାସିକାଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତେ ଦେହଵର୍ଧନେ
ନାକର ରାସ୍ତାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଦେହର ବୃଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
ପ୍ରାଣାପାନସମାନାଶ୍ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସଶ୍ଚୈଵ ନିଃଶ୍ଵାସୋ ହ୍ଯନ୍ନପାନପ୍ରଵେଶନମ୍
ଶ୍ୱାସ ଓ ନିଶ୍ୱାସ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ପ୍ରବେଶ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ତ୍ଯାଗୋ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଶୁକ୍ରାଣାଂ ଗର୍ଭଵିସ୍ରଵଣଂ ତଥା 1.2.50.
ମଳ, ପେଶାବ ଓ ଶୁକ୍ରର ବିସର୍ଜନ, ଏବଂ ଗର୍ଭର ନିସ୍ସରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସମାନୋ ଧାରଯତ୍ଯନ୍ନଂ ଵିଵେଚଯତି ଚାପ୍ଯଥ
ସମାନ ଖାଦ୍ୟକୁ ଧରିରଖେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଅଲଗା କରେ।
ଵାକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିପ୍ରଦୋଦ୍ଗାରେ ପ୍ରଯତ୍ନେ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଏହା କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଡକା ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟମ ଦେଇଥାଏ।
ଵ୍ଯାନୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ତଥା ଦେହଚରୋପି ଚ
ବ୍ୟାନ ସଦା ହୃଦୟରେ ଅଛି ଏବଂ ସରୀର ସମଗ୍ରେ ଚଳାଏ।
ପାଚକୋ ରଜକଶ୍ଚୈଵ ସାଧକାଲୋଚକୌ ତଥା
ପାଚକ, ରାଜକ, ସାଧକ ଓ ଆଲୋଚକ—ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ।
ପାଚକସ୍ତୁ ପଚତ୍ଯନ୍ନଂ ନିତ୍ଯଂ ପକ୍ଵାଶଯେ ସ୍ଥିତ.
ପାଚକ ସଦା ପେଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ଖାଦ୍ୟ ପଚାଏ।
ସାଧକୋ ହୃଦିସଂସ୍ଥଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଯୁତ୍ସାହକାରକଃ
ସାଧକ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ସାହର କାରଣ।
ତ୍ଵକ୍ସଂସ୍ଥୋ ଭ୍ରାଜକୋ ଦେହଂ ଭ୍ରାଜଯେନ୍ନିର୍ମଲୀକୃତଃ
ଭ୍ରାଜକ ଚର୍ମରେ ଅଛି, ଶରୀରକୁ ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରେ।
ଆଲଂବକସ୍ତଥା ଦେହେ ପଂଚଧା ସୋମ ଉଚ୍ଯତେ
ଆଲମ୍ବକ ଦେହରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୋମ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ବୋଧକୋ ରସନାସ୍ଥଶ୍ଚ ରସାନାମଵବୋଧକଃ
ବୋଧକ ଜିଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ସ୍ୱାଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସର୍ଵସଂଧିଗତଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମକୃତ୍ତଥା 1.2.50.
ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଥିବା ଏହା ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଉତ୍ପାଦକ।
ଏଵଂ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସୋମୈଶ୍ଚ ଦେହଃ ସଂଧାରିତସ୍ତ୍ଵସୌ
ଏଭଳି, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ପାର୍ଥିଵାନୀହ ଜାନୀହି ଘ୍ରାଣକେଶନଖାନି ଚ
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ—ନାକ, କେଶ ଓ ନଖ—କୁ ଜାଣ।
ନାଭିର୍ମେଦୋ ଯକୃନ୍ମଜ୍ଜା ଅଂତ୍ରମାମାଶଯଃ ଶିରା
ନାଭି, ଚର୍ବି, ଯକୃତ, ମଜ୍ଜା, ଆନ୍ତ୍ର, ଗସ୍ତ୍ରିକ, ଓ ଶିରା—ଏହି ସବୁ ଦେହର ଅଂଶ।
ନେତ୍ରଯୋର୍ମଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ କଫାଦ୍ଭଵତି ପୈତୃକମ୍
ଚକ୍ଷୁର ସ୍ୱେତ ଭାଗ କଫ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥାଏ।
ପକ୍ଷ୍ମମଣ୍ଡଲମେକଂ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚର୍ମମଣ୍ଡଲମ୍
ଚକ୍ଷୁର ପ୍ରଥମ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ପାପୁଡ଼ିର ଲୋମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଚର୍ମର ଚକ୍ର।
ଦୃଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପଂଚମଂ ତୁ ନେତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ପଂଚମଣ୍ଡଲମ୍
ତୃତୀୟ ଚକ୍ରଟି ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁର କୋରି, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସାରା ଚକ୍ଷୁ, ଯାହା ପଞ୍ଚମ ଚକ୍ର ଗଠନ କରେ।
ଉପାଂଗୋ ନେତ୍ରପର୍ଯଂତୋ ନାସା ମୂଲମପାଂଗକଃ
ଚକ୍ଷୁର ବାହାର କୋଣରୁ ନାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଂଶଟିକୁ ବାହ୍ୟ କୋଣର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୃଙ୍ମାଂସମଯୀ ଜିହ୍ଵା ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଗଠିତ ଜିଭ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଥାଏ।
ଏଵମତ୍ର ସ୍ଥିତେ ଜୀଵୋ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ସପ୍ତସପ୍ତକେ
ଏଭଳି ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଅଂଶରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହରେ ଜୀବ ରହିଥାଏ।
ତ୍ଵଗସୃଗ୍ମାଂସମିତ୍ଯାହୁସ୍ତ୍ରିକଂ ମାତୃସମୁଦ୍ଭଵମ୍ 1.2.50.
ଚର୍ମ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ—ଏହି ତିନିଟି ମାଆଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ଭୂତମଯଂ ଦେହଂ ପଂଚଭୂତସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଏଭଳି ଦେହ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭୂତମୟ ହୋଇଥାଏ।
ତଦନ୍ନଂ ପିଣ୍ଡକଵଲୈର୍ଗ୍ରାସୈର୍ଭୁକ୍ତଂ ଚ ଦେହିଭିଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ଦେହୀମାନେ ମୁଠି ମୁଠି ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ,