ତଲାତଲଂ ତଥା ଗୁଲ୍ଫୌ ଜଂଘେ ଚାସ୍ଯ ମହାତଲମ୍
ଗୁଂଫ ତଳାତଳ ସମାନ, ଜଂଘା ମହାତଳ ସମାନ।
ନାଭିଂ ମହୀତଲଂ ପ୍ରାହୁର୍ଭୁଵର୍ଲୋକମଥୋଦରମ୍
ନାଭିକୁ ମହୀତଳ ବୋଲନ୍ତି, ଏବଂ ଉଦରକୁ ଭୁଵର୍ଲୋକ।
ନେତ୍ରେ ତପଃ ସତ୍ଯଲୋକଂ ଶୀର୍ଷଦେଶଂ ଵଦଂତି ଚ
ନୟନ ତପୋଲୋକ, ଶିର ଉପରେ ସତ୍ୟଲୋକ ଅଛି।
ତଥାତ୍ର ଧାତଵଃ ସପ୍ତ ନାମତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଏଠାରେ ସାତଟି ଧାତୁ ଅଛି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଅସ୍ଥ୍ନାମତ୍ର ଶତାନି ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରୀଣି ଷଷ୍ଟ୍ଯଧିକାନି ଚ
ଏଠାରେ ଅସ୍ଥିର ସଂଖ୍ୟା ତିନିଶଠି ଅଧିକ ତିନିଶଏ।
ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ତଥାନ୍ଯାନି ନଵୈଵ ତୁ
ଏଉଁଠି ଛପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଏବଂ ନଉଟି ଅନ୍ୟ ଅଛି।
ସାର୍ଧାଭିସ୍ତିସୃଭିଶ୍ଛନ୍ନଂ ସମଂତାଦ୍ରୋମକୋଟିଭିଃ
ଏହା ସାରା ଦେହ ତିନି ଏବଂ ଅର୍ଧ ଗୁଣା ଲୋମ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି।
ଷଡଂଗାନି ପ୍ରଧାନାନି କଥ୍ଯମାନାନି ମେ ଶୃଣୁ 1.2.50.
ମୋ ପାଖରୁ ମୁଖ୍ୟ ଛଅଟି ଅଂଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଅଂତ୍ରାଣ୍ଯତ୍ର ତଥା ତ୍ରୀଣି ସାର୍ଧଵ୍ଯାମତ୍ରଯାଣି ଚ
ଏଠାରେ ତିନିଟି ଆନ୍ତ୍ର ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଡେଢ଼ ହାତ ଲମ୍ବା।
ଊର୍ଧ୍ଵନାଲମଧୋଵକ୍ତ୍ରଂ ହୃଦି ପଦ୍ମଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ
ଉପର ଛିଡ଼ା ନାଳ, ତଳ ମୁଁହ, ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମ ଥାଏ।
ମଜ୍ଜାତୋ ମେଦସଶ୍ଚୈଵ ଵସାଯାଶ୍ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜ
ମଜ୍ଜା, ଚର୍ବି ଓ ତେଲ ଠାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ରକ୍ତସ୍ଯ ଚରମସ୍ଯାତ୍ର ଗର୍ତା ଦ୍ଵ୍ଯଂଜଲଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାରେ ଶେଷ ରକ୍ତର ଗହ୍ୱର ଦୁଇ ମୁଠି ପରିମାଣର ଥାଏ।
ସୀଵନ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ସପ୍ତ ପଂଚ ମୂର୍ଧାନମାସ୍ଥିତାଃ
ଏହିପରି, ସାତଟି ସୀବନ୍ୟ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ମୁଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ନାଡ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ନାଭିପଦ୍ମାତ୍ତଥାତ୍ର ଚ
ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଏଠାରୁ, ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନାସିକାଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତେ ଦେହଵର୍ଧନେ
ନାକର ରାସ୍ତାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଦେହର ବୃଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
ପ୍ରାଣାପାନସମାନାଶ୍ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଉଚ୍ଛ୍ଵାସଶ୍ଚୈଵ ନିଃଶ୍ଵାସୋ ହ୍ଯନ୍ନପାନପ୍ରଵେଶନମ୍
ଶ୍ୱାସ ଓ ନିଶ୍ୱାସ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟର ପ୍ରବେଶ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ତ୍ଯାଗୋ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଶୁକ୍ରାଣାଂ ଗର୍ଭଵିସ୍ରଵଣଂ ତଥା 1.2.50.
ମଳ, ପେଶାବ ଓ ଶୁକ୍ରର ବିସର୍ଜନ, ଏବଂ ଗର୍ଭର ନିସ୍ସରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସମାନୋ ଧାରଯତ୍ଯନ୍ନଂ ଵିଵେଚଯତି ଚାପ୍ଯଥ
ସମାନ ଖାଦ୍ୟକୁ ଧରିରଖେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଅଲଗା କରେ।
ଵାକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିପ୍ରଦୋଦ୍ଗାରେ ପ୍ରଯତ୍ନେ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଏହା କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଡକା ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟମ ଦେଇଥାଏ।
ଵ୍ଯାନୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ତଥା ଦେହଚରୋପି ଚ
ବ୍ୟାନ ସଦା ହୃଦୟରେ ଅଛି ଏବଂ ସରୀର ସମଗ୍ରେ ଚଳାଏ।
ପାଚକୋ ରଜକଶ୍ଚୈଵ ସାଧକାଲୋଚକୌ ତଥା
ପାଚକ, ରାଜକ, ସାଧକ ଓ ଆଲୋଚକ—ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ।
ପାଚକସ୍ତୁ ପଚତ୍ଯନ୍ନଂ ନିତ୍ଯଂ ପକ୍ଵାଶଯେ ସ୍ଥିତ.
ପାଚକ ସଦା ପେଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ଖାଦ୍ୟ ପଚାଏ।
ସାଧକୋ ହୃଦିସଂସ୍ଥଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଯୁତ୍ସାହକାରକଃ
ସାଧକ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ସାହର କାରଣ।
ତ୍ଵକ୍ସଂସ୍ଥୋ ଭ୍ରାଜକୋ ଦେହଂ ଭ୍ରାଜଯେନ୍ନିର୍ମଲୀକୃତଃ
ଭ୍ରାଜକ ଚର୍ମରେ ଅଛି, ଶରୀରକୁ ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରେ।
ଆଲଂବକସ୍ତଥା ଦେହେ ପଂଚଧା ସୋମ ଉଚ୍ଯତେ
ଆଲମ୍ବକ ଦେହରେ ଅଛି, ଏବଂ ସୋମ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ବୋଧକୋ ରସନାସ୍ଥଶ୍ଚ ରସାନାମଵବୋଧକଃ
ବୋଧକ ଜିଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଇ ସ୍ୱାଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସର୍ଵସଂଧିଗତଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମକୃତ୍ତଥା 1.2.50.
ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଥିବା ଏହା ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଉତ୍ପାଦକ।
ଏଵଂ ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସୋମୈଶ୍ଚ ଦେହଃ ସଂଧାରିତସ୍ତ୍ଵସୌ
ଏଭଳି, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ପାର୍ଥିଵାନୀହ ଜାନୀହି ଘ୍ରାଣକେଶନଖାନି ଚ
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ—ନାକ, କେଶ ଓ ନଖ—କୁ ଜାଣ।