ତତୋ ନାନାପ୍ରକାରସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣଂ ହି ଯତ୍
ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ଆସେ ।
ତଦ୍ଦାସ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ପୃଚ୍ଛ ଵିପ୍ର ଯଦିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ସେଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା ଦେବି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ପଚାର ।
ମନସୈଵ ପ୍ରଶସ୍ଯାମୁଂ ପ୍ରଶ୍ନମେନମଥାକରୋତ୍
ସେ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥଂ ସଂଜାଯତେ ଜଂତୁଃ କଥଂ ଚାପି ପ୍ରଲୀଯତେ
ଜୀବ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ କିପରି ଲୟ ହୁଏ ?
ଛଂଦୋଗୀତମମୁଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଦ୍ଵିଜ
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଛନ୍ଦ ଗୀତ ଭାବରେ ଦେବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
ଜନନେ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମ ହେତୁର୍ଜଂତୋର୍ଭଵେତ୍କିଲ
ଜନ୍ମରେ ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୀବର କାରଣ ହୁଏ ।
ତତ୍ର ଯଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ନାମ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସେଥିରେ ଯିଏ 'ସାତ୍ତ୍ୱିକ' କର୍ମ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ତଥା ଯସ୍ତାମସୋ ନାମ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଯିଏ 'ତାମସିକ' କର୍ମ କରେ, ସେ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ମହତାଂ ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶୈରୁପଭୋଗସହାସନୈଃ 1.2.49.
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ଭୋଗ ଓ ହସିରେ,
ସୋଽପି ଦୁଃଖଦରିଦ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ଵିକଲେଂଦ୍ରିଯଃ
ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ, ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥାଏ ।
ଅଥ ଯୋ ମିଶ୍ରକର୍ମା ସ୍ଯାତ୍ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ମିଶ୍ର କର୍ମ କରେ, ସେ ପଶୁ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ ।
ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପୃଥୁତରଂ ପାପମଲ୍ପଂ ହି ଜାଯତେ
ଯାହାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବେଶି ଓ ପାପ କମ୍, ସେ ଏପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।
ପାପଂ ପୃଥୁତରଂ ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମଲ୍ପତରଂ ଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କର ପାପ ବେଶି ଓ ପୁଣ୍ୟ କମ୍, ସେ ଏପରି ହୁଏ ।
ତତ୍ର ମାନୁଷସଂଭୂତିଂ ଶୃଣୁ ଯାଦୃଗସୌ ଭଵେତ୍
ଏବେ ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଏହା କେମିତି ହୁଏ ।
ସର୍ଵଦୋଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଜୀଵଃ ସଂସରତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଜୀବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ ।
ଜୀଵଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଗର୍ଭଂ ତୁ କଲଲେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି
ଜୀବ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି କଳଳ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାଏ ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ତଥା ମାସଂ ଘନୀଭୂତଃ ସ ତିଷ୍ଠତି
ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଗଢ଼ି ହୋଇ ରହେ।
ଅସ୍ଥୀନି ଚ ତଥା ମାସି ଜାଯଂତେ ଚ ଚତୁର୍ଥକେ
ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ଅସ୍ଥି ଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ସପ୍ତମେ ଚ ତଥା ମାସି ପ୍ରବୋଧଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜାଯତେ 1.2.49.
ସପ୍ତମ ମାସରେ ତାହାର ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଷ୍ଟମେ ନଵମେ ମାସି ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଜତେ ତତଃ
ଅଷ୍ଟମ ଓ ନବମ ମାସରେ, ସେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରେ।
ମଧ୍ଯେ କ୍ଲୀବସ୍ତୁ ଵାମେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦକ୍ଷିଣେ ପୁରୁଷସ୍ତଥା
ମଧ୍ୟରେ ନପୁଂସକ, ବାମପଟେ ନାରୀ, ଡାହାଣପଟେ ପୁରୁଷ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯସୌ ଯୋନୌ ତାଂ ଚ ଵେତ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଗର୍ଭରେ ରହେ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅଂଧେ ତମସି କିଂ ଦୃଶ୍ଯୋ ଗଂଧାନ୍ମୋହଂ ଦୃଢଂ ଲଭେତ୍
ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାରରେ କଣ ଦେଖିବ? ସେ ଗନ୍ଧର ଭ୍ରମରେ ଅଟକିଯାଏ।
ଵ୍ଯାଯାମେ ଲଭତେ ମାତୁଃ କ୍ଲେଶଂ ଵ୍ଯାଧେଶ୍ଚ ଵେଦନାମ୍
ଚଳନରେ ମାଆର କଷ୍ଟ ଓ ରୋଗର ବେଦନା ଅନୁଭବ କରେ।
ସୌକୁମାର୍ଯାଦ୍ରୁଜଂ ତୀଵ୍ରାଂ ଜନଯଂତି ଚ ତସ୍ଯ ତେ
ସେ ନରମ ଥିବାରୁ, ଏହି କଷ୍ଟଗୁଡିକ ତାକୁ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।
ସଂତପ୍ଯତେ ଭୃଶଂ ଗର୍ଭେ କର୍ମଭିଶ୍ଚ ପୁରାତନୈଃ
ଗର୍ଭରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।
ଜନ୍ମ ଚେଦହମାପ୍ସ୍ଯାମି ମାନୁଷ୍ଯେ ଜୀଵିତଂ ତଥା
ଯଦି ମୁଁ ଜନ୍ମ ଓ ମାନବ ଜୀବନ ପାଇଁ—
ଏଵଂ ତୁ ଚିଂତଯାନସ୍ଯ ସୀମଂତୋନ୍ନଯନାଦନୁ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସୀମାନ୍ତ ବିଚ୍ଛେଦ ସମୟରେ—
ତତଃ ସ୍ଵକାଲେ ସଂପୂର୍ଣେ ସୂତିମାରୁତଚାଲିତଃ ।।1.2.49.
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସୂତିବାୟୁ ଚାଳିତ ହୋଇ—
ଅଧୋମୁଖଃ ସଂକଟେନ ଯୋନିଦ୍ଵାରେଣ ନିଃସରେତ୍
ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି, ସଂକୁଚିତ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭରୁ ବାହାରେ।