ଵ୍ଯାଧେରାଧେଶ୍ଚ ପ୍ରଶମଃ କ୍ରିଯାଯୋଗଦ୍ଵଯେନ ତୁ ୪୬.
ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ଶାନ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ପ୍ରଶାଂତେ ମାନସେ ହ୍ଯସ୍ଯ ଶାରୀରମୁପଶାମ୍ତି ୪୬.
ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଶରୀର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ସଜ୍ଜନୋ ନିତ୍ଯଂ ଜନ୍ତୁର୍ଦୁଃଖମୁପୈତି ଚ ୪୬.
ସନ୍ତ ଲୋକ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଦା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଶୋକହର୍ଷୌ ତଥାଯାସଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ॥ ୪୬.
ଶୋକ, ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି — ସବୁ ଆସକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ୍ନେହାତ୍କରଣରାଗଶ୍ଚ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଵୈଷଯସ୍ତଥା ୪୬.
ଆସକ୍ତିରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରାଗ ଓ ବସ୍ତୁର ଆକାଂକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତ୍ଯାଗୀ ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୁଃଖୀ ସ୍ଯାନ୍ନର୍ଵୈରୋ ନିରଵଗ୍ରହଃ ୪୬.
ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଶତ୍ରୁ ଓ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନେହଂ ନ ଲିପ୍ସେନ ମିତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଧନସଂଚଯାତ୍ ୪୬.
ଏହିପରି, ମିତ୍ର ଓ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାନାନ୍ଵିତେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରୂଜ୍ଞେଷୁ କୃତାତ୍ମସୁ ୪୬.
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସିଦ୍ଧ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି,
ରାଗାଭିଭୂତଃ ପୁରୁଷଃ କାମେନ ପରିକୃଷ୍ଯତେ ୪୬.
ଯିଏ ରାଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ଚାହିଦା ଦ୍ୱାରା ଏପାଖେ ସେପାଖେ ଟାଣି ନିଯାଯି।
ତୃଷ୍ଣା ହି ସର୍ଵପାପିଷ୍ଠା ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵେଗକରୀ ମତା ୪୬.
ତୃଷ୍ଣା ସବୁଠୁ ମନ୍ଦ ଓ ସଦା ଚିନ୍ତା ଦେଇଥିବା ବିକାର ଭାବିଯାଏ।
ଯା ଦୁସ୍ତ୍ଯଜା ଦୁର୍ମତିଭିର୍ଯା ନ ଜୀର୍ଯତଃ ୪୬.
ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଭୁଲ୍ମନେ ଛାଡିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅନାଦ୍ଯଂତା ତୁ ସା ତୃଷ୍ଣା ହ୍ଯଂତର୍ଦେହଗତା ନୃଣାମ୍ ୪୬.
ସେଇ ତୃଷ୍ଣା, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦେହ ଭିତରେ ବସିଛି।
ଯଥୈଵୈଧଃ ସମୁତ୍ଥେନ ଵହ୍ନିନା ନାଶମୃଚ୍ଛତି ୪୬.
ଯେପରି ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ସହଜରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ,
ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶରୀରେ ଚାତ୍ମବଂଧୁଷୁ ୪୬.
ସେହିପରି ଲୋଭ କେବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ଦେହ ପାଇଁ, ନ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ।
ଅହୋ ବାଲ ନ ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମେ ତ୍ଵାଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ ୪୬.
ହେ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଶିଶୁ ନୁହଁ; ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
କାମକ୍ରୋଧାଵହଂକାରମିଂଦ୍ରିଯାଣି ଚ ମାନଵାଃ ୪୬.
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ,
ଅହମେଷ ମମେଦଂ ଚ କାର୍ଯମୀଦୃଶକସ୍ତ୍ଵହମ୍ ୪୬.
‘ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର, ଏହି କାମ ଏପରି, ମୁଁ ଏପରି’—
ପରିହାର୍ଯଃ ଯ ଚେତ୍ତଂ ଚ ଵିନୋନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ରକୀର୍ଯତେ ୪୬.
ଯଦି କେହି ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଏ, ମନକୁ ମଧ୍ୟ, ତେବେ ସେ ପାଗଳପନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତି ପାଏ।
କଥଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମୁମୁକ୍ଷା ଵା ସାଧ୍ଯତେ ଦୃଷଦା ଯଥା ୪୬.
ପଥର ପରି, କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରାଯିବ?
ବାହ୍ଯାନାମାଂତରାଣାଂ ଵା ଵିନା ତଂ ତୃଣଵଦ୍ଵିଦୁଃ ୪୬.
ଏହା ଛାଡିଦେଲେ, ବାହାର କିମ୍ବା ଭିତର ଯେଉଁଠି ଯିଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘାସ ପରି ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବନ୍ତି।
କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ରଵଣଂ କଥଂ ଵା ଜୀଵନଂ ଭଵେତ୍ ୪୬.
କିପରି ଧର୍ମ ଶୁଣିବା ସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା କିପରି ଜୀବନ ରହିପାରିବ?
ତଥା କସ୍ମାଦିଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ଜଡଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଚିଦାତ୍ମନା ୪୬.
ତେବେ, ଜଡ଼ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସଚେତନ ଆତ୍ମା କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି କଲେ?
ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଯଥା ପୃଷ୍ଟଂ ଯତ୍ର ମୁହ୍ଯଂତି ଜଂତଵଃ ୪୬.
ଯେପରି ଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି,
ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚୈଵ ଅନାଦୀ ଶ୍ରୃଣୁମଃ ପୁରା ୪୬.
ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହେଁ ଆଦିହୀନ, ଏହା ପୁରୁଣା ଦିନରୁ ଶୁଣିଛୁ।
ତତଃ କାଲସ୍ଵବାଵାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରେରିତା ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରା ୪୬.
ତାପରେ, ସମୟ ଓ ନିଜ ଗୁଣରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ତତସ୍ତମୋମଯୀ ସା ଚ ଲୀଲଯା ଦେଵଵୀକ୍ଷିତା ୪୬.
ତାପରେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଗଠିତ ସେ, ଦେବତାମାନେ ଖେଳରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ରିଗୁଣତାଂ ଯାତା ପ୍ରକୃତିର୍ଦେଵଦର୍ଶନାତ୍ ୪୬.
ଏଭଳି, ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ପ୍ରକୃତି ତିନି ଗୁଣର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚ୍ଚାରଣାର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଵାଂଶତସ୍ତତଃ ୪୬.
ତାଙ୍କ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅହଂକାର ସ୍ତତୋ ଜାତଃ ସତ୍ତ୍ଵରାଜସତାମସଃ ୪୬.
ଅହଂକାରରୁ ଶୁଦ୍ଧତା, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ — ଏହି ତିନି ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵେ ତତୋ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ ୪୬.
ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧତା ବଢ଼ିଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥିବାକୁ କହନ୍ତି।