ମରଣାଂତମେଵ ଯାସ୍ଯାମି ସ୍ଥାସ୍ଯେ ସଂଚିଂତଯନ୍ନଦଃ ୪୬.
ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁର ସେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବି, ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ରହିବି,
ତତଶ୍ଚତୁର୍ଥେ ଦିଵସେ ବହୂକତଟେ ଶୁଭେ ୪୬.
ତାପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ, ଶୁଭ ନଦୀକୂଳରେ,
କୃଶୋତୀଵ ଗଲତ୍କୁଷ୍ଠୀ ପ୍ରମୁହ୍ଯଂଶ୍ଚ ପଦେପେଦ ୪୬.
ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ କୁଷ୍ଠ ଗଳିଯାଇଥିବା, ଚାଲିବାରେ ଠେସ ଖାଇଥିବା,
ଅହୋ ସୁରୂପସର୍ଵାଂଗ କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାନପି ୪୬.
ଅହୋ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ, କିଏ ତୁମକୁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଛି?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ବାଲୋ ଦୀନମନା ବ୍ରଵୀତ୍ ୪୬.
ସେ ସମସ୍ତ କାରଣ ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ମନରେ ସେ ଶିଶୁ କହିଲା,
ସଂପୂର୍ଣେଂଦ୍ରିଯଗାତ୍ରା ଯନ୍ମର୍ତୁମିଚ୍ଛଂତି ଵୈ ଵୃଥା ୪୬.
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶରୀର ରଖିଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି,
ତଦହୋ ଭାରତଂ ଖଂଡଂ ସତ୍ଯାଯୁଷି ତ୍ଯଜେଦ୍ଧି କଃ ୪୬.
ସତ୍ୟ ଜୀବନ ରହିଲେ, କିଏ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଛାଡିବ?
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚଲିତୁଂ ଵାପି ମର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ନାପି ଚ ୪୬.
ମୁଁ ଚାଲିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ,
ସଂତୋଷୋଽପ୍ଯୁଚିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦେହଂ ଯସ୍ଯ ଦୃଢଂ ତ୍ଵିଦମ୍ ୪୬.
ତୁମର ଦୃଢ଼ ଶରୀର ଥିଲେ, ସନ୍ତୋଷ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ,
କ୍ଷଣେକ୍ଷଣେ ଚ ତତ୍କୁର୍ଯାଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଯଦ୍ଯୁଗେଯୁଗେ ୪୬.
ପ୍ରତି କ୍ଷଣରେ ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ଉପଭୋଗ ହେବ,
ସୋଽପ୍ଯନ୍ଯଦିଚ୍ଛତେ ଚେଚ୍ଚ କୋଽନ୍ଯସ୍ତସ୍ମାଦଚେତନଃ ୪୬.
ସେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଲେ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଅସଚେତନ କିଏ?
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ମୂଢମାଵଶଂତି ନ ପଂଡିତମ୍ ୪୬.
ପ୍ରତି ଦିନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକମାନେ ଅନୁଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।
ମୂଲଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜଂତେ ବୁଦ୍ଧିମଂତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ ୪୬.
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ, ତୁମେ ପରି, ସେମାନେ କେବଳ ମୂଳକୁ ଦୂର କରିବା ଦିନରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯଵିରୁଦ୍ଧା ସା ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତି ନିର୍ମଲା ୪୬.
ତୁମେ ଯେଉଁ ପରି ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧି ରଖିଛ, ସେ ବୁଦ୍ଧି ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିର ବିରୋଧୀ ନୁହେଁ।
ଶାରୀରମାନସୈର୍ଦୁଃଖୈର୍ନ ସୀଦଂତି ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ ୪୬.
ତୁମେ ପରି ଲୋକମାନେ ଶରୀର ଓ ମନର ଦୁଃଖରେ କେବେ ଅସହାୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆପତ୍ସୁ ଚ ନ ମୁହ୍ଯଂତି ନରାଃ ପଂଡିତବୁଦ୍ଧଯଃ ୪୬.
ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଯୋର୍ଵ୍ଯାସସମାସାଭ୍ଯାଂ ଶମୋପାଯମିମଂ ଶ୍ରୃଣୁ ୪୬.
ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶାନ୍ତି ଲାଭର ଉପାୟ ଶୁଣ।
ଚତୁର୍ଭିଃ କାରଣୈର୍ଦୁଃଖଂ ଶୀରୀରଂ ମାନସଂ ଚ ଯତ୍ ୪୬.
ଶରୀର ଓ ମନର ଦୁଃଖ ଚାରିଟି କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିପ୍ରକାରଂ ମହାକଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵଯୋରେତଦୁଦାହୃତମ୍ ୪୬.
ଏହି ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଦୁଇଁଟି ଦିନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି।
ଅଯଃପିଂଡେନ ତପ୍ତେନ କୁଂଭସଂସ୍ଥମିଵୋଦକମ୍ ୪୬.
ଏହିପରି, ଏକ ଲାଲ ହେଉଥିବା ଲୋହା ଗୋଲା ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭରେ ଥିବା ପାଣି ଉତ୍ତାପିତ ହୁଏ।
ଵ୍ଯାଧେରାଧେଶ୍ଚ ପ୍ରଶମଃ କ୍ରିଯାଯୋଗଦ୍ଵଯେନ ତୁ ୪୬.
ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ଶାନ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ପ୍ରଶାଂତେ ମାନସେ ହ୍ଯସ୍ଯ ଶାରୀରମୁପଶାମ୍ତି ୪୬.
ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଶରୀର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ସଜ୍ଜନୋ ନିତ୍ଯଂ ଜନ୍ତୁର୍ଦୁଃଖମୁପୈତି ଚ ୪୬.
ସନ୍ତ ଲୋକ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଦା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଶୋକହର୍ଷୌ ତଥାଯାସଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ॥ ୪୬.
ଶୋକ, ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି — ସବୁ ଆସକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ୍ନେହାତ୍କରଣରାଗଶ୍ଚ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଵୈଷଯସ୍ତଥା ୪୬.
ଆସକ୍ତିରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରାଗ ଓ ବସ୍ତୁର ଆକାଂକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତ୍ଯାଗୀ ତସ୍ମାନ୍ନ ଦୁଃଖୀ ସ୍ଯାନ୍ନର୍ଵୈରୋ ନିରଵଗ୍ରହଃ ୪୬.
ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଶତ୍ରୁ ଓ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନେହଂ ନ ଲିପ୍ସେନ ମିତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଧନସଂଚଯାତ୍ ୪୬.
ଏହିପରି, ମିତ୍ର ଓ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞାନାନ୍ଵିତେଷୁ ସିଦ୍ଧେଷୁ ଶାସ୍ତ୍ରୂଜ୍ଞେଷୁ କୃତାତ୍ମସୁ ୪୬.
ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସିଦ୍ଧ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି,
ରାଗାଭିଭୂତଃ ପୁରୁଷଃ କାମେନ ପରିକୃଷ୍ଯତେ ୪୬.
ଯିଏ ରାଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ଚାହିଦା ଦ୍ୱାରା ଏପାଖେ ସେପାଖେ ଟାଣି ନିଯାଯି।
ତୃଷ୍ଣା ହି ସର୍ଵପାପିଷ୍ଠା ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵେଗକରୀ ମତା ୪୬.
ତୃଷ୍ଣା ସବୁଠୁ ମନ୍ଦ ଓ ସଦା ଚିନ୍ତା ଦେଇଥିବା ବିକାର ଭାବିଯାଏ।