ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚୋଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚୋଚ୍ଯତେ ୪୫.
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କଥା କହାଯାଏ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷେଷୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵିଶେଷତଃ ୪୫.
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଏ।
ଇଦଂ ପୂର୍ଵମିଦଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯତ୍କ୍ରମେଣ ହି ୪୫.
ଏହି କଥା ପ୍ରଥମେ କହିବା ଉଚିତ, ସେଠାରେ ପରେ ଅନ୍ୟଟି କହିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସବୁ କଥାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ କହିବା ଦରକାର।
ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ପ୍ରମାଣଂ ପ୍ରଵିଭାଗତଃ ୪୫.
ଦୋଷ ଓ ଗୁଣର ମାପ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଅଲଗା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାକ୍ଯଜ୍ଞେଯେଷୁ ଭିନ୍ନେଷୁ ଯତ୍ରାଭେଦଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ୪୫.
ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ କଥା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଗୁଣାନାଂ ଚ ଵାଗ୍ଦୋଷାନ୍ଦ୍ଵିନଵ ଶ୍ରୃଣୁ ୪୫.
ଏହିପରି, ବାଣୀର ଗୁଣ ଓ ଦୁଇପ୍ରକାର ଦୋଷ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଅଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଚାପି ସଂଦିଗ୍ଧଂ ପଦାଂତେ ଗୁରୁ ଚାକ୍ଷରମ୍ ୪୫.
ଯେଉଁ ବାଣୀ କଠୋର, ଅସ୍ପଷ୍ଟ, କିମ୍ବା ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଭାରି ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ସେଠି ଦୋଷ ଅଛି।
ଵିରୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ତ୍ରିଵର୍ଗେଣ ନ୍ଯୂନଂ କଷ୍ଟାତିଶବ୍ଦକମ୍ ୪୫.
ଯେଉଁ କଥା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏଇ ତିନିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବିରୋଧ କରେ, କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ଅତି କଠିନ ଶବ୍ଦ ଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଅଛି।
ନିଷ୍କାରଣଂ ଚ ଵାଗ୍ଦୋଷାନ୍ବୁଦ୍ଧିଜାଞ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଚ ଯାନ୍ ୪୫.
ଯେଉଁ କଥା କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା, ଅଜ୍ଞାନରୁ ଦୋଷ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ହୀନାନୁକ୍ରୋଶତୋ ମାନାନ୍ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କିଂଚନ ୪୫.
ଦୟା ନଥିବାରୁ କିମ୍ବା ଅହଂକାରରୁ, ମୁଁ କିଛି କଥା କହିବି ନାହିଁ।
ସମମେତି ଵିଵକ୍ଷାଯାଂ ତଦା ସୋଽର୍ଥଃ ପ୍ରକାଶତେ ୪୫.
ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାନ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଶ୍ରୋତା ଚାପ୍ଯଥ ଵକ୍ତାରଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ନ ରୋହତି ୪୫.
ଶ୍ରୋତା ମଧ୍ୟ ବକ୍ତା ପରି ହେଲେ, ସେଠି କଥା ମନରେ ବସିପାରେ ନାହିଁ।
ଵିଶଂକା ଜାଯତେ ତସ୍ମିନ୍ଵାକ୍ଯଂ ତଦପି ଦୋଷଵତ୍ ୪୫.
ସେଠି ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏପରି କଥା ମଧ୍ୟ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସତ୍ଯମେଵ ପ୍ରଭାଷେତ ସ ଵକ୍ତା ନେତରୋ ଭୁଵି ୪୫.
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯିଏ ସତ୍ୟ କହେ, ସେଉଁଠି ବକ୍ତା; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।
ସତ୍ଯମେଵ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯଵ୍ରତସ୍ତ୍ଵହମ୍ ୪୫.
ସତ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରତ, ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଯଦାପ୍ରଭୃତି ଭଦ୍ର ତ୍ଵଂ ପାଷାଣସ୍ଯାର୍ଚନେ ରତଃ ୪୫.
ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଯେଉଁ ଦିନରୁ ତୁମେ ପାଷାଣ ପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲା, ସେଠାରୁ—
ଏକଃ ସୋଽପି ସୁତୋ ନଷ୍ଟୋ ଭାର୍ଯା ଚାର୍ଯାଽପ୍ଯନଶ୍ଯତ ୪୫.
ସେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହରାଇଗଲା, ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ।
କ୍ଵ ଦେଵାଃ ସଂତି ମିଥ୍ଯୈତଦ୍ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଚେଦ୍ଭଵଂତ୍ଯପି ୪୫.
ଦେବତାମାନେ କେଉଁଠି? ଏହା ମିଥ୍ୟା; ଯଦି ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଦେଖାଦିଅନ୍ତୁ।
ପିତୄନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଚ୍ଛଂତି ମମ ହାସଃ ପ୍ରଜାଯତେ ୪୫.
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ମୋତେ ହସ ଆସେ।
ଯତ୍ତ୍ଵିଦଂ ବହୁଧା ମୂଢା ଵର୍ଣଯଂତି ଦ୍ଵିଜାଧମାଃ ୪୫.
ଏହି କଥାକୁ ଏମିତି ଭାବରେ ଯେଉଁ ମୂଢ଼, ନିମ୍ନଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁପ୍ରକାର କହନ୍ତି—
ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚାପି ଭଂଗଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯୈତଦ୍ଦ୍ଵଯଂ ମୃଷା ୪୫.
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ—ଏହି ଦୁଇଟି ମିଥ୍ୟା।
ସ୍ଵଭାଵତୋ ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ହି ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଭାଵତଃ ସୂର୍ଯମୁଖା ଭ୍ରମଂତ୍ଯମୀ ୪୫.
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ସ୍ଵଭାଵତୋ ରୋହତି ଧାନ୍ଯଜାତଂ ସ୍ଵଭାଵତୋ ଵର୍ଷଶୀତାତପତ୍ଵମ୍ ୪୫.
ଧାନ ନିଜେ ଅଙ୍କୁରାଏ; ବର୍ଷା, ଶୀତ, ତାପ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣରେ ହୁଏ।
ସ୍ଵଭାଵତଃ ପର୍ଵତା ଭାଂତି ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଭାଵତୋ ଵାରିଧିରେଷ ସଂସ୍ଥିତଃ ୪୫.
ପାହାଡ଼ ନିଜ ଗୁଣରେ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଯଥା ସ୍ଵଭାଵେନ ଭଵଂତି ଵକ୍ରା ଋତୁସ୍ଵବାଵାଦ୍ବଦରୀଷୁ କଣ୍ଟକାଃ ୪୫.
ଯେପରି ନିଜ ଗୁଣରେ ଟେଢ଼ାପନ ଆସେ, ଋତୁର ଗୁଣରେ ବଦରୀ ଗଛରେ କାଂଟା ହୁଏ।
ତଦେଵଂ ସଂସ୍ଥିତେ ଲୋକେ ମୂଢୋ ମୁହ୍ଯତି ମତ୍ତଵତ୍ ୪୫.
ଏପରି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ରହିଲେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ମତଲବି ମାନଙ୍କ ପରି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।
ମାନୁଷ୍ଯାନ୍ନ ପରଂ କଷ୍ଟଂ ଵୈରିଣାଂ ନୋ ଭଵେଦ୍ଧି ତତ୍ ୪୫.
ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ମାନବ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ମାନୁଷ୍ଯଂ ହି ସ୍ମୃତାକାରଂ ସଭାଗ୍ଯୋଽସ୍ମାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ୪୫.
ମାନବ ଦେହକୁ ମାନେ ମନେ ରଖନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଅବଦ୍ଧା ଵିହରଂତ୍ଯେତେ ଯୋନିରେଷାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭା ୪୫.
ଏମାନେ ବାନ୍ଧନା ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ବହୁନା କିଂ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵୋ ଧନ୍ଯୋଽନ୍ଯଯୋନିଜଃ ୪୫.
ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ସଫଳ।