କାମରୂପଭଵଂ କୁଂଡଂ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତେ ଚାପି ଭାରତ ୪୩.
ଏହି ଇଚ୍ଛାରୂପ କୁଣ୍ଡ ଏବଂ ସେଇ ଗଛମାନେ, ହେ ଭାରତ,
ମାଘମାସସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀ ନରୋଽପି ଵା ୪୩.
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ଯିଏ ହେଉନାକି,
ତସ୍ଯାନଂତଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ରଥଂ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ୪୩.
ଯେଉଁଠି ଏହି ରଥକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଯେ ଚ ପଶ୍ଯଂତି ଲୋକାସ୍ତେ ଧନ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ନ ସଂଶଯଃ ୪୩.
ଏହି ରଥକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଭଵିଷ୍ଯଂତି ନରାସ୍ତେ ଯେ କାରଯଂତି ରଥୋତ୍ସଵମ୍ ୪୩.
ଯେଉଁମାନେ ରଥଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ।
ଭଟ୍ଟାଦିତ୍ଯସ୍ଯ କୁଂଡେ ଚ ତତ୍ଫଲଂ ସପ୍ତମୀଦିନେ କପିଲା ଗୋଶତସ୍ଯାସୌ ଦତ୍ତସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ॥ ୪୩.
ଭଟ୍ଟାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡରେ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଶତ କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଵାସୁଦେଵାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଵଦଂତ୍ଯେଵଂ ମହାମୁନେ॥ ୪୩.
ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତେ, ହେ ମହାମୁନି, ଏହି କଥା କହନ୍ତି।
ଭାସ୍କରାର୍ଘଂ ଵିନା ପାତଃ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍ ୪୩.
ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇନଥିଲେ, କୃତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ।
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଯଚ୍ଛଂତ୍ଯର୍ଘଂ ମହାତ୍ମନେ ୪୩.
ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରଥମଂ ତାଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଷେ ଉଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଗୋମଯକୃତମଂଡଲସ୍ଯୋପରି ରକ୍ତଚଂଦନେନ ମଂଡଲକଂ କୃତ୍ଵା ତତସ୍ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ରକ୍ତଚଂଦନୋଦକଶ୍ଵେତଚଂଦନାଦିଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରପୂରଣଂ କୃତ୍ଵା ତନ୍ମଧ୍ଯେ ହେମାକ୍ଷତଦୂର୍ଵାଦଧିସର୍ପୀଷି ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯେତ୍॥ ୪୩.
ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଗୋବରରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ଆଙ୍କିବା, ତାହାପରେ ଲାଲ ଚନ୍ଦନରେ ଛୋଟ ମଣ୍ଡଳ କରିବା; ପରେ ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଜଳ, ସ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଭରିବା; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସୁନା, ଅକ୍ଷତ, ଦୂର୍ବା, ଦହି ଓ ଘିଅ ରଖିବା।
ସ୍ଵଶରୀରମାଲଭେତ୍ ଅନେନ ମଂତ୍ରେଣ ସପ୍ତଵାରାନୁଚ୍ଚାର୍ଯ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ପଶ୍ଚାଦାସନସ୍ଥଂ ଦେଵଂ ସଵିତାରଂ ମଂଡଲମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଂ ସୁରାଦିଭିଃ ସଂପୂଜ୍ଯମାନଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୂର୍ଵୋକ୍ତମର୍ଘପାତ୍ରଂ ଶିରସି କୃତ୍ଵା ଭୂମୌ ଜାନୁନୀ ନିପାତ୍ଯ ସୂର୍ଯାଭିମୁଖସ୍ତଦ୍ଗତମନାଭୂତ୍ଵାର୍ଘମଂତ୍ରମୁଦାହରେତ୍ ୪୩.
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସପ୍ତଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। ପରେ ଦେବତା ସବିତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ଦୁଇ ଗୁଡ଼ିକୁ ମଣ୍ଡି ରଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମୁହଁ କରି, ମନ ଏହିଠାରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।
ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚାରଣଶବ୍ଦେନ ରଥଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭାସ୍କରଃ ୪୩.
ଯାହାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ଭାସ୍କର ରଥରେ ବିରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଓଁଯସ୍ଯାହୁଃ ସପ୍ତ ଚ୍ଛଂଦାଂସି ରଥେ ତିଷ୍ଠଂତି ଵାଜିନଃ ୪୩.
ଓଁ—ଏହି ରଥରେ ସପ୍ତ ଛନ୍ଦ ଓ ଘୋଡ଼ା ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶନୀ ୪୩.
ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ।
ଡିଂଡିଶ୍ଚ ଶେଷନାଗଶ୍ଚ ଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ତଥୈଵ ଚ ୪୩.
ଡିଣ୍ଡି, ଶେଷନାଗ ଓ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ।
ରାଜ୍ଞୀ ଚ ନିକ୍ଷୁଭା ଦେଵୀ ଲଲିତା ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞିକା ୪୩.
ରାଜ୍ଞୀ, ନିକ୍ଷୁଭା ଦେବୀ, ଲଲିତା ଓ ସଂଜ୍ଞିକା।
ଏଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଯୋଽସାଵଧରୋତ୍ତରଵାସିଭିଃ ୪୩.
ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସୁଥିବା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।
ଅମ୍ମଯୋ ଭଗଵାନ୍ଭାନୁରମୁଂ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍ ୪୩.
ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାନୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ସହସ୍ରକିରଣ ଵରଦ ଜୀଵନରୂପ ତେ ନମଃ ଓଁଵଷଟ୍ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚରଣଯୁଗଲଂ ପଶ୍ଯନ୍ ଭୁଵି ପଦ୍ମ୍ଯାଂ ପାତ୍ରୀଂ ନିର୍ଵାପଯେତ୍ ପାଦ୍ଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ ସ୍ଵାଗତଂ ଭଗଵନ୍ନେହି ମମ ପ୍ରସାଦଂ ଵିଧାଯ ଆସ୍ଯତାମ୍ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ତାଵଦତ୍ରୈଵ ଯାଵତ୍ପୂଜାଂ କରୋମ୍ଯହମ୍॥ ୪୩.
ହେ ସହସ୍ର କିରଣ, ଦାନକର୍ତ୍ତା, ଜୀବନର ରୂପ, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। 'ଓଁ ଵଷଟ୍' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମର ପାତ୍ରରୁ ଜଳ ଭୂମିରେ ଢାଳି ପାଦ୍ୟ ଦେବା; ଏହାକୁ ସ୍ୱାଗତ କୁହାଯାଏ। 'ସ୍ୱାଗତମ୍ ଭଗବନ୍, ଆସ, ମୋତେ କୃପା କର, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କର। ଏଠି ଥିବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପୂଜା କରିବି।'
ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପନଂ ଦଦ୍ଯାଦନେନ ମଂତ୍ରେଣ କମଲାସନମ୍ ଆସନ ଉପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଶେଷାଂ ପୂଜାଂ ନିଯୋଜଯେତ୍ ଅନେନ ଵିଧାନେନ ଇତି କ୍ଷୀରାଦିସ୍ନପନମ୍ ତତୋ ଵାସୋଯୁଗଂ ଶୁଭ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ଅନେନ ମଂତ୍ରେଣ କଟିଭୂଷଣମେକଂ ତେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚାଂଗପ୍ରାଵରଣମ୍॥ ୪୩.
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରରେ କମଳାସନଙ୍କୁ ବିନନ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରକାର ଶେଷ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିଭଳି ଦୁଧ ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗଳ ଦେବା—'ଏକଟି ତୁମର କଟି ଭୂଷଣ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଅଙ୍ଗ ପ୍ରାବରଣ।'
ତତୋ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ଅନେନ ମଂତ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଦେଵେଶ ପ୍ରଗୃହାଣ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ॥ ୪୩.
ତାପରେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ— 'ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ଉପବୀତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।'
ତତୋ ଯଥାଶକ୍ତି ଶ୍ଵେତମୁକୁଟମୁଦ୍ରିକାଦିଭୂଷଣାନି ଦଦ୍ଯାତ୍ ଅନେନ ମଂତ୍ରେଣ ଅଲଂକାରଂ ଗୃହଣେମଂ ମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସମର୍ପିତମ୍॥ ୪୩.
ତାପରେ, ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଧଳା ମୁକୁଟ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗହଣା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ— 'ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଭୂଷଣ ଦେଉଛି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଏଵମଲଂକାରଂ ନିଵେଦ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍କେଶରକୁଂକୁମକର୍ପୂରରକ୍ତଚଂଦନମିଶ୍ରମନୁଲେପନଂ ଦଦ୍ଯାତ୍॥ ୪୩.
ଏଭଳି ଭୂଷଣ ଦେଇ ସମର୍ପଣ କରିପରେ, ପଛରେ କେଶର, କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୁର ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ଉଙ୍ଗା ଦେବା ଉଚିତ।
ଓଁତଵାତିପ୍ରିଯ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ରସୋଽଯଂ ତିଗ୍ମଦୀଧିତେ ୪୩.
ଓଁ, ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୀବ୍ର ଆଲୋକର ମାଳିକ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ରସ।
ତତଶ୍ଚଂପକଜପାକରଵୀରକର୍ଣକକେସରକୋକନଦାଦିଭିଃ ପୂଜାଂ କୁର୍ଯାତ୍॥ ୪୩.
ତାପରେ ଚମ୍ପକ, ଜପା, କରବୀର, କର୍ଣ୍ଣିକା, କେଶର, କୋକନଦ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଓଁଵନସ୍ପତିରସୋ ଦିଵ୍ଯୋ ଗଂଧାଢ୍ଯୋ ଗଂଧ ଉତ୍ତମଃ ୪୩.
ଓଁ, ଅରଣ୍ୟର ଗଛର ରସ ଦିବ୍ୟ, ଗନ୍ଧରେ ପୁରା, ଏହି ଗନ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତତଃ ପାଯସାଦିନିଷ୍ପନ୍ନଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ନିଵେଦଯେଦନେନ ମଂତ୍ରେଣ ପୂର୍ଣପାତ୍ରେ ମଯା ଦତ୍ତଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣ ପ୍ରସୀଦ ମେ॥ ୪୩.
ତାପରେ, ଖୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ— 'ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଉଛି, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଓ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।'
ତତଃ ଶୌଚୋଦକତାଂବୂଲଦୀପାରାର୍ତିକଶୀତଲିକାପୁନଃ ପୂଜାଦି ନିଵେଦ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ତୁତ୍ଵା ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵା କ୍ଷମସ୍ଵେତି ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ୪୩.
ତାପରେ ଶୌଚ ଜଳ, ପାନ, ଦୀପ, ଆରତି, ପଖା ଓ ପୁନିଥରେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ସ୍ତୁତି କରି, 'ମୋର ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯ ଏଵଂ ଭାସ୍କରାଯାର୍ଘ୍ଯଂ ମୂର୍ତୌ ମଂଡଲକେଽପି ଵା ୪୩.
ଯେଉଁଠି ଭାବେ କେହି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାଏ,
ଅନେନ ଵିଧିନା କର୍ଣୋ ଭାସ୍କରାର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ୪୩.
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଯିଏ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଏ,