ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ନାତୁରୋ ଯତଃ ୪୨.
ଯିଏ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ସେ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ କିଛି ଉଦ୍ୟମ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଵାତପିତ୍ତକଫାଦୀନାଂ ଵୈଷମ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧିରୁଚ୍ଯତେ ୪୨.
ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ ଇତ୍ୟାଦିର ଅସମତୁଳନକୁ ରୋଗ କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯାଧିମଯଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶରୀରମିଦମାତ୍ମନଃ ୪୨.
ସେହିପାଇଁ, ଏହି ନିଜର ଶରୀରକୁ ରୋଗରେ ଭରିଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ତାନି ନ ସ୍ଵାତ୍ମଵେଦ୍ଯାନି କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମ୍ଯହମ୍ ୪୨.
ଏସବୁ କିଛି ନିଜେ ଜାଣିପାରିବା ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ତତ୍ରୈକଃ କାଲସଂଯୁକ୍ତଃ ଶେଷାସ୍ତ୍ଵାଗଂତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ୪୨.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି କାଳ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଅନ୍ୟଗୁଡିକୁ ଟାଳିବାଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଜପହୋମପ୍ରଦାନୈଶ୍ଚ କାଲମୃତ୍ଯୁର୍ନ ଶାମ୍ଯତି ୪୨.
ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା କାଳ ସହିତ ଆସୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବେନି।
ଵିଷାଣି ଚାଭିଚାରାଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୋର୍ଦ୍ଵାରାଣି ଦେହିନାମ୍ ୪୨.
ବିଷ ଓ ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର।
ସ୍ଵସ୍ଥୀକର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି କାଲପ୍ରାପ୍ତଂ ହି ଦେହିନମ୍ ୪୨.
ଯେଉଁ ଦେହୀର କାଳ ଆସିଗଲା, ତାକୁ କେହି ସ୍ୱସ୍ଥ କରିପାରିବେନି।
ଶକ୍ନୁଵଂତି ପରିତ୍ରାତୁଂ ନରଂ କାଲେନ ପୀଡିତମ୍ ୪୨.
କିଛି ଲୋକ କାଳରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି।
କାଲମୃତ୍ଯୁରପି ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ନୀଯତେ ନାପି ସଂଯୁତୈଃ ୪୨.
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳ ସହିତ ଆସୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିପାରିବେନି, ଏହି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୁସମସ୍ରାସଃ ସର୍ଵେଷାମପି ଦେହିନାମ୍ ୪୨.
ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଆବଦ୍ଧାନି ସ୍ନେହପାଶୈର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାଣି କୃଂତତି ୪୨.
ସ୍ନେହର ଜଡା ଜାଲରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ମୃତ୍ୟୁ କାଟି ଦେଇଥାଏ।
ଜନାଃ ଶତାଯୁଷଃ ପଂଚଭଵଂତି ନ ଭଵନ୍ତି ଵା ୪୨.
ଲୋକମାନେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରିପାରନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଏହାକୁ ପାଇପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଇନଥିବାରି ଥାଏ।
ପରମାଯୁଃ ସ୍ଥିତା ଷଷ୍ଟିସ୍ତଦପ୍ଯସ୍ତି ନ ନିଷ୍ଠିତମ୍ ୪୨.
ସର୍ବାଧିକ ଆୟୁ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯାର୍ଧମାଯୁଷୋ ରାତ୍ରିର୍ହରତେ ମୃତ୍ଯୁରୂପିଣୀ ୪୨.
ମୃତ୍ୟୁ ରାତିର ଆକାରରେ ଏହି ଆୟୁର ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ନେଇଯାଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ଵିଂଶତିର୍ଯାତି ଧର୍ମକାମାର୍ଥଵର୍ଜିତଃ ୪୨.
କିଶି ନୀତି, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଚେଷ୍ଟା ନଥିବା ବିଶ୍ ଅବର୍ଷ ଚାଲିଯାଏ।
ହ୍ରିଯତେର୍ଦ୍ଧଂ ହି ତତ୍ରାପି ଯଚ୍ଛେଷଂ ତଦ୍ଧି ଜୀଵିତମ୍ ୪୨.
ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ଲଜ୍ଜାରେ ହରାଯାଏ; ଯେଉଁ ଅଂଶ ରହିଯାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ଜୀବନ।
ଜାଯତେ ଯୋନିକୋଟୀଷୁ ମୃତଃ କର୍ମଵଶାତ୍ପୁନଃ ୪୨.
ମରିଥିବା ଲୋକ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ଗର୍ଭରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ମରଣଂ ତଦ୍ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ନ ନାଶଃ ପରମାର୍ଥତଃ ୪୨.
ମୃତ୍ୟୁ ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ନାଶ ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଦୁଃଖଂ ମରଣଂ ଜଂତୋର୍ନ ତସ୍ଯେହୋପମା କ୍ଵଚିତ୍ ୪୨.
ଜନ୍ତୁର ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମିଳିବା ତୁଳନା ନାହିଁ।
ମଣ୍ଡୂକ ଇଵ ସର୍ପେଣ ଗୀର୍ଯତେ ମୃତ୍ଯୁନା ଜନଃ ୪୨.
ମଣ୍ଡୁଆ କୁ ସାପ ଗିଲିଦେଇଥିବା ପରି, ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ଗିଲିଯାଏ।
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଚ ମୁକେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ୪୨.
ଶ୍ୱାସ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ସଂମୂଢଃ କ୍ଷିପତେତ୍ଯର୍ଥଂ ହସ୍ତପାଦାଵିତସ୍ତତଃ ୪୨.
ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ହାତ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାପି ମାପି ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି।
ଵିଵସ୍ତ୍ରୋ ମୁକ୍ତଲଜ୍ଜଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଠାନୁଲେପିତଃ ୪୨.
ସେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ମଳରେ ଲିପ୍ତ।
ଚିଂତଯାନଃ ସ୍ଵଵିତ୍ତାନି କସ୍ଯୈତାନି ମୃତେ ମଯି ୪୨.
ସେ ଚିନ୍ତା କରେ—'ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ କାହାର ହେବ?'
ମ୍ରିଯତେ ପଶ୍ଯତାମେଵ ଗଲେ ଘୁର୍ଘୁରରାଵକୃତ୍ ୪୨.
ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଗଳାରେ ଘରଘର ଶବ୍ଦ କରି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯୋତ୍ତରମଂଶେନ ଦେହଂ ତ୍ଯଜତି ପୂର୍ଵକମ୍ ୪୨.
ଉପର ଅଂଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପୁରୁଣା ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି।
କ୍ଷଣିକଂ ମରଣେ ଦୁଃଖମନଂତଂ ପ୍ରାର୍ଥନାକୃତମ୍ ୪୨.
ମୃତ୍ୟୁବେଳର କଷ୍ଟ କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ଆସା ଅନନ୍ତ ଭାବେ ଜନ୍ମେ।
ନ ପରଃ ପ୍ରାର୍ଥଯେଦ୍ଭୂଯସ୍ତୃଷ୍ଣା ଲାଘଵକାରଣମ୍ ୪୨.
ଅଧିକ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୃଷ୍ଣା ଛୋଟ କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ନିସର୍ଗାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାମିତି ଦୁଃଖପରଂପରା ୪୨.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରକୃତିରେ ଦୁଃଖର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅଛି।